II SA/Sz 264/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Sędzia WSA Arkadiusz Windak Protokolant: Beata Radomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2008r. sprawy ze skargi E. R. i J. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z dnia [...] II. nr [...] III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, IV. przyznaje od Skarbu Państwa adw. [...] wynagrodzenie w kwocie [...] obejmującą należny podatek od towarów i usług- tytułem kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i w pozostałej części oddala wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wyrokiem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę E. R. i J. Z. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] odmawiającą umorzenia kwoty [...]zł należnej z tytułu pożyczki uzyskanej przez E. R. z Funduszu Pracy w wysokości 20.000 zł. W oparciu o zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał ustalono, iż na mocy umowy nr [...] udzielono E. R. z Funduszu Pracy pożyczkę w wysokości 20.000 zł na prowadzenie działalności gospodarczej. Jako zabezpieczenie spłaty pożyczki przyjęto poręczenia udzielone przez pięciu poręczycieli. Termin spłaty pożyczki był kilkakrotnie odraczany , a po ostatecznym wezwaniu do zapłaty z dnia 4.12.2000 r. sprawę skierowano na drogę sądową. Wyrokiem Sądu Rejonowego Wydział II Cywilny w S. zasądzono solidarnie od pozwanych – pożyczkobiorcy i poręczycieli J. Z., T. D., R. B. i L. W. na rzecz pożyczkodawcy kwotę 16.148,35 zł wraz z odsetkami. W dniu 14.08.2002 r. pożyczkodawca wystąpił z wnioskiem o wszczęcie egzekucji przeciwko E. R. i czterem poręczycielom. W toku postępowania egzekucyjnego w dniu 29.10.2002 r. zajęto wynagrodzenie za pracę poręczycielki J. Z., zatrudnionej w A. J. Z. kilkakrotnie zwracała się do organu I instancji wskazując, że pożyczkobiorca posiada majątek z którego może być prowadzona egzekucja oraz, że prowadzenie egzekucji jedynie z jej wynagrodzenia jest niesprawiedliwe. W dniu 17.06.2003 r. E. R. wystąpił o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty pożyczki wskazując, że działalność gospodarcza przestała być dochodowa, a wypadek samochodowy pozbawił go szans na podjęcie pracy. Decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu pożyczki uzyskanej z FP w kwocie 20.650,70zł. W wyniku rozpoznania odwołania J. Z. organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy i uzupełnieniu materiału dowodowego organ I instancji decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu ww. pożyczki. W odwołaniu J. Z. podniosła, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o pobieżne wręcz nierzetelne ustalenia. Organ II instancji decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]. Rozpatrujący skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. nie znajdując powodów do jej uwzględnienia oddalił ją. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) w związku z art. 146 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) starosta może, po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia, umorzyć w części lub w całości pożyczkę udzieloną z Funduszu Pracy na prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli: 1/ wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności; 2/ w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków do życia; 3/ pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4/ wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności; 5/ przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne, zaś jeżeli za spłatę pożyczki odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, umorzenie może nastąpić, gdy okoliczności, o których mowa wyżej, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. Z akt sprawy wynika, ze E. R. oraz J. Z. mają stały dochód, który umożliwia prowadzenie egzekucji. Pozostałe osoby, które poręczyły pożyczkę, nie figurują aktualnie w bazie Powiatowego Urzędu Pracy w S. jako osoby bezrobotne, co może oznaczać, że posiadają stałe źródła dochodów. Zatem w świetle cytowanego art. 18 ust. 4a i 4 b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu brak jest po stronie solidarnie odpowiadających dłużników przesłanek umorzenia pożyczki, wystarczające jest bowiem stwierdzenie, że jedna z osób zobowiązanych do spłaty pożyczki znajduje się w sytuacji materialnej umożliwiającej egzekucję długu, natomiast kwestia od którego z nich oraz w jakiej wysokości dług będzie ściągany, badana będzie na etapie postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie pożyczki badane jest wystąpienie po stronie dłużników przesłanek umorzenia długu, natomiast przedmiotem orzekania nie jest wysokość kwoty pozostałej do spłaty, czy też sposób naliczania oprocentowania wynikający z zawartej umowy pożyczki. W skardze kasacyjnej E. R. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., zarzucając naruszenie: - prawa materialnego , tj. art. 18 ust. 4a pkt 2 oraz ust. 4 b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w zw. z art. 146 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, - prawa procesowego tj. art. 106 § 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez zaniechanie przeprowadzenia dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. J. Z. w odpowiedzi na skargę kasacyjną również wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku, podkreślając zasadność zarzutów E. R. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej E. R., wyrokiem z dnia [...] uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. W uzasadnieniu NSA opisał dotychczasowy przebieg sprawy i wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 4a pkt 2 i 5 ustawy o zatrudnieniu starosta może umorzyć w całości lub części pożyczkę udzieloną z Funduszu Pracy na prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania (pkt 2), przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne, zaś zgodnie z ust. 4b okoliczności uzasadniające umorzenie powinny zachodzić co do wszystkich zobowiązanych, gdy za spłatę pożyczki odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik. Z akt sprawy wynika, że pożyczkę udzieloną skarżącemu poręczyło pięciu poręczycieli, natomiast odpowiedzialni za jej spłatę oprócz niego są czterej. Trzech poręczycieli nie odebrało korespondencji i nie udzieliło odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji, co do ich sytuacji majątkowej. W takiej sytuacji Naczelny Sąd uznał, za zasadne twierdzenie skargi kasacyjnej, że nie wiadomo, czy okoliczności uzasadniające bądź nie, umorzenie pożyczki zachodzą wobec wszystkich zobowiązanych, gdyż nie zostały one w postępowaniu administracyjnym wyjaśnione, co Wojewódzki Sąd skwitował stwierdzeniem, że skoro nie figurują oni w bazie PUP jako bezrobotni, to może wskazywać, że posiadają źródła dochodów. W ocenie NSA wniosek ten nie jest niczym poparty i nie wynika z materiału dowodowego sprawy, a zatem nie wiadomo, czy i jakie okoliczności wymienione w art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu zachodzą wobec poręczycieli odpowiedzialnych solidarnie z pożyczkobiorcą za zapłatę. Odnośnie przesłanki z pkt 2 ust. 4a dotyczącej umorzenia pożyczki, czyli pozbawienia dłużników lub osób pozostających na jego utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania w wyniku egzekucji, NSA wskazał, że uznanie przez Sąd, że fakt pozostawania w zatrudnieniu przez pożyczkobiorcę i pobieranie emerytury przez jego żonę oraz poręczycielkę J. Z. oznacza, że przesłanka ta nie jest spełniona, jest niewystarczające. Konieczne jest bowiem wykazanie, że przesłanka zachodzi lub nie, gdyż posiadane środki nie pozbawią dłużników niezbędnych środków utrzymania lub przeciwnie, pomimo stałego dochodu nie będzie on wystarczający na niezbędne utrzymanie w razie spłaty pożyczki. Zatem mając na uwadze okoliczności sprawy, NSA uznał, że Sąd dokonał błędnej subsumcji art. 18 ust. 4a pkt 2 ww. ustawy. Nadto Wojewódzki Sąd nie odniósł się w ogóle do przesłanki wskazanej w pkt 5 ust. 4a, art. 18, podczas, gdy przepis ten nakazuje wykazanie w postępowaniu, że za umorzeniem lub przeciwko niemu przemawiają względy społeczne lub gospodarcze. Pożyczka została udzielona skarżącemu na prowadzenie działalności gospodarczej którą podjął i prowadził ale zmuszony był zlikwidować. Oceniając, czy za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze nie można nie wziąć tych okoliczności pod uwagę jak też odnieść się do przyczyn likwidacji działalności. Ponadto z akt sprawy wynika, że wpłaty jakie zostały dokonane na poczet spłaty pożyczki przewyższają jej kwotę, ale ich większa część została zaliczona na karne odsetki, jednak Sąd stwierdził, że przedmiotem orzekania nie jest ani wysokość kwoty pozostałej do spłaty ani sposób naliczania oprocentowania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stanowisko to nie jest zasadne, ponieważ są to względy gospodarcze i społeczne o których mowa w art. 18 ust. 4a pkt 5, od których zaistnienia zależy umorzenie pożyczki bądź nie. Niedokonanie w sprawie oceny pod tym kątem narusza ten przepis. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd nie zgodził się z nim , wskazując, że Sąd nie miał podstaw do uzupełnienia materiału dowodowego sprawy, ponieważ nie ocenił jej nawet w świetle zgromadzonego w aktach sprawy, zatem przedwcześnie uznał, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia pożyczki. Pełnomocnik E. R. dodatkowo pismem z dnia 21.04.2008r. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając naruszenie przez organ art. 7 Kpa., art. 18 ustawy z dnia 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu zw. z art. 146 ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kwoty 2400zł na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. J. Z. wniosła natomiast o przeprowadzenie dowodu z zeznań osób poręczających spłatę pożyczki na okoliczność ich sytuacji majątkowej oraz z wyjaśnień E. R. w celu ustalenia, czy za umorzeniem spłaty pożyczki nie przemawiają względy społeczne i gospodarcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ponownie rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przeprowadzona ponownie kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa, uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 18 ust. 4a pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, zgodnie z którym starosta może umorzyć w części lub w całości pożyczkę, jeżeli w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania. Rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie pożyczki z Funduszu Pracy organy ustaliły jedynie, że pożyczkobiorca pozostaje w zatrudnieniu a jego żona i poręczycielka J. Z. pobierają emeryturę .Okoliczność uzyskiwania stałych dochodów jest niewystarczająca do ustalenia, że brak jest przesłanek do umorzenia pożyczki na tej podstawie prawnej. Niezbędnym jest wykazanie, że przesłanka ta zachodzi lub nie, poprzez ustalenie czy posiadany dochód będzie wystarczający na niezbędne środki utrzymania w razie spłaty pożyczki. Zgodnie z art. 18 ust. 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu okoliczności uzasadniające umorzenie pożyczki powinny zachodzić co do wszystkich zobowiązanych, gdy za spłatę pożyczki odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik. Pomimo, że spłatę pożyczki poręczyło 5 poręczycieli, a za spłatę odpowiedzialnych jest 4 poręczycieli, nie ustalono w toku postępowania administracyjnego czy okoliczności wymienione w art. 18 ust. 4a ustawy uzasadniające bądź nie, umorzenie pożyczki zachodzą wobec wszystkich zobowiązanych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien w tym zakresie uzupełnić materiał dowodowy. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 18 ust. 5, który stanowi, że pożyczka z Funduszu Pracy może zostać umorzona, jeżeli przemawiają za tym względy gospodarcze i społeczne. Pożyczka z Funduszu Pracy została udzielona E. R. na prowadzenie działalności gospodarczej, którą podjął, prowadził i zmuszony był zlikwidować. Nadto wpłaty dokonane na poczet spłaty pożyczki, przewyższają jej kwotę bowiem większa ich część została zaliczona na karne odsetki. Rozpoznając ponownie wniosek o umorzenie pożyczki organ powinien wziąć pod uwagę powyższe okoliczności , przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające i dokonać oceny czy za umorzeniem pożyczki przemawiają szczególne względy gospodarcze i społeczne. W świetle powyższego zarzut skargi o naruszeniu prawa materialnego tj. art. 18 ust. 4a pkt 2 i 5 oraz ust. 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w związku z art. 146 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy należało uznać za zasadny. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ zbada i rozważy okoliczności o jakich mowa w art. 18 ust. 4a i 4b cyt. ustawy i wyda stosowną decyzję. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 oraz na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Decyzja w przedmiocie umorzenia pożyczki nie nakłada na skarżącego żadnego zobowiązania stanowiącego należność pieniężną. Oznacza to, że przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie nie jest należność pieniężna. Dlatego Sąd na podstawie § 18 ust. 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej adwokatowi z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) orzekł jak w punkcie III wyroku.