II SA/Sz 270/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] r. J.S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o przyznanie pomocy na zakup żywności, leków oraz opału. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] , działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] , decyzją z dnia [...] r., nr [...] , wydaną w oparciu o art. 108, art. 106 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 24, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), oraz art. 3, art. 5 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J. S., przyznał pomoc w formie zasiłku celowego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 300,00 zł miesięcznie na miesiąc listopad, grudzień 2009 r. na zakup żywności, "który umożliwi zakupienie opału z renty w/w", wskazując, że realizacja zasiłków nastąpi w dniach: [...] i [...] w formie świadczenia niepieniężnego. Jako odbiorcę świadczeń wymieniono W.S.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w rodzinie wnioskodawcy występuje niepełnosprawność, ubóstwo i choroba, zaś dochód na osobę wynosi [...] zł i nie przekracza 150 % kryterium dochodowego na osobę, określonego w ustawie o pomocy społecznej. W ocenie organu, powyższe ustalenia faktyczne uzasadniają przyznanie pomocy na zakup żywności, jednakże z uwagi na stwierdzoną, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, okoliczność marnotrawienia przyznanych świadczeń, postanowiono pomoc przyznać - stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - w formie niepieniężnej, zaś odbiorcą świadczeń uznać W. S. Nie zgadzając się z powyższą decyzją J.S. wniósł od niej odwołanie podnosząc, że w sprawie nie ma podstaw do zastosowania trybu z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Według strony, dowody zgromadzone w sprawie nie potwierdzają, że uzyskane środki z pomocy społecznej mogą być wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem. Takiego dowodu nie stanowią oświadczenia żony-W. S., gdyż pracownik organu uzyskał je wykorzystując fakt jej choroby. Podkreślił, że nieprawdą jest jakoby pieniądze z pomocy społecznej przeznaczał na alkohol. Ponadto J.S. podniósł, że realizacja przyznanego świadczenia niepieniężnego, przez chorą żonę w sklepie w odległych [...] , może pogorszyć jej stan zdrowia, zaś wniosek o przekazanie pieniędzy z pomocy na sklep żona podpisała za namową pracownika socjalnego. Zdaniem skarżącego, przyznanie świadczenia w formie niepieniężnej, stanowi odwet na "wytykanie" błędów kierowniczce OPS w sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Dalej zarzucił, że w postępowaniu naruszono przepisy kpa doręczając decyzję w siedzibie organu jego żonie, a nadto nieprawnie udostępniono dane osobowe osobom trzecim, gdyż pracownik socjalny A. W. przedstawiła żonę kierownikom dwóch sklepów, w których ma być realizowana przyznana pomoc. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, art. 3, art. 5 ust. 1, art. 6 i art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", art. 6 pkt 14, art. 8 ust. 3, art. 11 ust. 1, art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej rozstrzygnięcia, które stanowi, że odbiorcą świadczeń jest W. S. jednocześnie umarzając w tym zakresie postępowanie organu I instancji, zaś w pozostałym zakresie utrzymało decyzję w mocy. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ I instancji zasadnie przyznał pomoc w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w dopuszczonej przez ustawodawcę formie. Odnosząc się do kwestionowanej przez odwołującego się bezgotówkowej formy przyznanej pomocy, organ wskazał, że taka forma została przewidziana przez ustawodawcę w art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do tego przepisu, w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Obowiązkiem organu jest zatem zapobieżenie marnotrawstwu przyznanych świadczeń, a najłagodniejszą formą jest świadczenie niepieniężne. Kolegium na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy oraz wiedzy posiadanej z urzędu ustaliło, że pieniądze ze świadczeń wydatkowane są przez małżonków niezgodnie z przeznaczeniem, tj. na alkohol i papierosy. Dowody dotyczące faktu nadużywania alkoholu przez odwołującego się zostały powołane w decyzji Kolegium z dnia [...] r., nr [...] . Nadto, z pisma psychologa z dnia [...] r. wynika, iż J.S. na konsultację zgłosił się będąc po spożyciu alkoholu. Powyższe, w ocenie organu II instancji, uzasadnia przyznanie prawa pomocy w formie niepieniężnej, jednakże nie stanowi podstawy do określenia w decyzji odbiorcy świadczeń. Odbiór stanowi bowiem czynność materialno-techniczną, która nie może być rozstrzygana w formie decyzji, zatem rozstrzygnięcie Burmistrza w tej kwestii jest bezprzedmiotowe. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że nie dopatrzyło się naruszenia przepisów o doręczeniu decyzji, bowiem zgodnie z kpa rozstrzygnięcie może być doręczone nie tylko stronie, ale również jego pełnomocnikowi, czy dorosłemu domownikowi. Na w/w decyzję J.S wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] skargę, którą następnie uzupełnił pismem z dnia [...] r. Skarżący uzasadniając swoje stanowisko w sprawie wskazał, że decyzje organów obu instancji naruszają prawo, gdyż fakt nadużywania alkoholu i marnotrawienia przyznanych środków nie został udowodniony. Zarzucił, że do akt sprawy nie dołączono wszystkich dowodów, o których mowa w zaskarżonej decyzji. J. S. wyjaśnił, że nigdy nie był umieszczony w izbie wytrzeźwień, zaś oświadczenia żony o nadużywaniu przez niego alkoholu i marnotrawieniu przyznanych środków, z uwagi na jej chorobę, nie mogą być brane pod uwagę. Odnosząc się do pisma psychologa wskazał, że poświadczono w nim nieprawdę. Natomiast co do wyjaśnień córki stwierdził, że nie można uznać ich za wiarygodne, skoro mieszka ona w innej miejscowości i nie odwiedza domu rodzinnego od 5 lat. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, że żona może potwierdzić odbiór skierowanej do niego decyzji. Powyższe świadczy o wykorzystaniu choroby żony, gdyż on decyzji o takiej treści nigdy by nie odebrał. J..S. zarzucił Kolegium, że wbrew przepisom prawa, nie ustosunkowało się do podnoszonych w odwołaniu okoliczności, tj. naruszenia ustawy o ochronie danych osobowych, konfliktu istniejącego między nim a kierownikiem OPS oraz wykorzystania choroby żony w celu wymuszenia na niej podpisania oświadczenia o wyrażeniu zgody na pobieranie świadczeń w formie niepieniężnej oraz fałszywych wyjaśnień o nadużywaniu przez niego alkoholu i marnotrawieniu środków z pomocy społecznej. Ponadto, Kolegium nie odniosło się do sposobu wykonania decyzji pod kątem konieczności dojazdu rowerem do[...] , co spowoduje pogorszenie stanu zdrowia żony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana w granicach określonych przez art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), tj. według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, doprowadziła do stwierdzenia, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisem prawa procesowego powołanym w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji stał się art. 138 § 1 pkt 2 kpa, natomiast jako akt prawa materialnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało ustawę z dnia [...] r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Na mocy art. 138 § 1 pkt 2 kpa, organ odwoławczy może wydać decyzję, którą uchyli zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeknie co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umorzy postępowanie pierwszej instancji. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części i umorzenie postępowania pierwszej instancji następuje wówczas, gdy w tym zakresie postępowanie okaże się bezprzedmiotowe. Zaskarżoną decyzją Kolegium uchyliło decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w części rozstrzygnięcia, które stanowiło, że odbiorcą przyznanego na wniosek J. S. świadczenia jest W. S. i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji, w pozostały zakresie utrzymując decyzję w mocy. W ocenie Sądu, zastosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 1 pkt 2 kpa było w niniejszej sprawie uzasadnione. Autorem wniosku skierowanego do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. o przyznanie pomocy w związku z trudną sytuacją materialną rodziny, był J.S.. Składając niniejszy wniosek J.S. zainicjował postępowanie administracyjne w tej sprawie będąc jednocześnie jedyną stroną tego postępowania. Wadliwe było zatem wskazanie przez organ I instancji w rozstrzygnięciu decyzji, iż odbiorcą przyznanych świadczeń jest W. S.. Takie określenie mogłoby zostać uznane za usprawiedliwione wówczas, gdyby W. S. posiadała stosowne upoważnienie od wnioskodawcy – J. S. Takiego upoważnienia brak jest w przekazanych aktach sprawy. Ponadto, pozbawienie przez organ I instancji J.S. prawa do obioru przyznanego świadczenia nie znajdowało oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Odnosząc się w tym miejscu do podniesionego w skardze zarzutu nieodniesienia się przez organ odwoławczy do konieczności realizacji przyznanego świadczenia niepieniężnego przez chorą żonę w sklepie znajdującym się w odległych[...] , do którego musiałaby dojeżdżać rowerem, a która to okoliczność może pogorszyć jej stan zdrowia, należy stwierdzić, że w wyniku wyeliminowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zapisu dotyczącego odbiorcy świadczeń w osobie W. S., sygnalizowane przez J. S. niedogodności zostały usunięte, a do odbioru świadczeń uprawnionym jest skarżący. Tym samym małżonka skarżącego nie została zmuszona do pokonywania drogi do [...], a czynności te mógł wykonać skarżący osobiście. W skardze J. S. podważył zasadność przyznania mu pomocy w formie niepieniężnej, której uzasadnienie nie zostało poparte dowodami świadczącymi o marnotrawieniu pieniędzy w rodzinie na alkohol i papierosy. Ustosunkowując się do tego zarzutu w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w ramach Programu są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania: a) dzieciom do 7 roku życia, b) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej, c) osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. W myśl art. 7 cyt. ustawy, do udzielania pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Orzekając zatem o przyznaniu skarżącemu pomocy o wartości 300 zł miesięcznie na listopad i grudzień 2009 r. z przeznaczeniem na zakup żywności w formie świadczenia niepieniężnego organy działały w ramach obowiązującego prawa. Niezrozumiałe jest zatem wynikające ze skargi niezadowolenie J. S., którego wniosek o pomoc, związany z trudną sytuacją materialną, został uwzględniony. Przyznanie wsparcia w formie produktów żywnościowych stanowi jedną z przewidzianych ustawą form realizacji celów w/w ustawy, którymi są m.in.: poprawa stanu zdrowia dzieci i młodzieży poprzez ograniczanie zjawiska niedożywienia, upowszechnianie zdrowego stylu żywienia i poprawa poziomu życia osób i rodzin o niskich dochodach. W niniejszej sprawie organy uznały, że J. S. oraz jego rodzina na tego typu pomoc zasługują. Jeżeli natomiast chodzi o ocenę zasadności przyznania skarżącemu i jego rodzinie pomocy w formie niepieniężnej, Sąd stwierdził, że znajduje ono uzasadnienie w zgromadzonym materialne dowodowym. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą spożywającą alkohol, o czym świadczą m.in.: informacja z Komendy Powiatowej Policji w [...] , Posterunku Policji w [...] , w której podano, iż "w stosunku do J.S., zam.[...] , Gm.[..] , były przeprowadzane interwencje mające związek z nadużywaniem alkoholu przez w/w" (dowód: pismo z dnia 2 października 2009 r., karta 36 akt administracyjnych); informacja psycholog A. G., w której podała, że "w dniu [...] r. na spotkanie zgłosił się (...) J. S.. Rozmowa nie mogła się jednak odbyć z uwagi na fakt, iż klient był pod wpływem alkoholu" (dowód: pismo z dnia 10 listopada 2009 r., karta 28 akt administracyjnych). Treść tych pism znajduje potwierdzenie we własnych spostrzeżeniach pracowników Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w[...] , prezentowanych w notatkach służbowych, z których wynika, że skarżący przeznacza posiadane, skromne środki, na alkohol (dowód: notatki służbowe: z dnia 31 sierpnia 2009 r. - k. 41; z dnia 7 września 2009 r. – k. 38; z dnia 28 października 2009 r. – k. 32; z dnia 9 listopada 2009 r. – k. 29). Dla uwzględnienia powyższych ustaleń, wbrew wywodom skargi, bez znaczenia pozostaje to, czy wobec skarżącego orzeczono potrzebę przymusowego leczenia od uzależnienia alkoholowego, czy też nie. Poza zakresem przedmiotowym rozstrzygnięcia pozostaje również kwestia stwierdzenia ewentualnej przemocy w rodzinie. Z tych względów za nieistotne w sprawie Sąd uznał również wskazywane w skardze uchybienie organu odwoławczego, polegające na nieodniesieniu się do kwestii poruszonych przez J. . w punkcie 4 i 6 odwołania, a związanych ze stanem zdrowia W. i S., jej możliwościami percepcyjnymi, czy też spraw dotyczących decyzji ustalających prawo do dodatku mieszkaniowego i toczonym sporem ze Spółdzielnią Mieszkaniową "[...] ". W kontekście niewadliwych, w ocenie Sądu, ustaleń stanu faktycznego, dokonanych przez organy obu instancji oraz mającego w sprawie zastosowanie (w zw. z art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania") art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego, decyzja o przyznaniu J. S.pomocy w formie niepieniężnej jest w pełni uzasadniona. Przeznaczanie przez skarżącego jakichkolwiek środków finansowych na zakup i spożycie alkoholu w sytuacji, gdy środki te chociażby w części pochodzą z budżetu ośrodka pomocy społecznej, a więc wypracowane zostały przez innych obywateli, stanowi ewidentny przykład marnotrawienia przyznanych świadczeń. W związku z podnoszonymi w skardze zarzutami dotyczącymi prawidłowości działań pracownika socjalnego, który wraz z małżonką skarżącego udał się do sklepów przedstawiając ją jako osobę upoważnioną do odbioru artykułów na określoną kwotę i naruszeniem poprzez takie działanie, w ocenie J. S., przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, należy wyjaśnić, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie nie jest sposób wykonania zaskarżonej decyzji, lecz legalność jej podjęcia. Za trafny Sąd uznał zarzut skargi odnoszący się do nieprawidłowego trybu doręczenia decyzji organu I instancji, którą odebrała w siedzibie tego organu, niebędąca stroną W. S.. Zgodnie z art. 42 § 1 kpa, pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 42 § 2 kpa). Doręczenie pisma w siedzibie organu może nastąpić jedynie jego adresatowi, chyba, że w sprawie działa przedstawiciel strony. Skoro W. S. nie posiada upoważnienia do odbioru korespondencji kierowanej do J. S. (brak takowego w aktach sprawy) i nie można doręczenia w lokalu organu administracji uznać za doręczenie dokonane w trybie art. 43 i 44 kpa, to niewątpliwie organ I instancji naruszył zasady wynikające z przepisów procesowych regulujących sposób doręczania korespondencji. Tym niemniej uchybienie to nie miało jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy, bowiem J.S. wniósł odwołanie do organu II instancji, które zostało merytorycznie rozpoznane. Przypomnieć bowiem należy, że uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi z powodu naruszenia przepisów postępowania, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), może nastąpić jedynie wówczas, gdy sąd dojdzie do przekonania, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Działając z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 w/w ustawy) Sąd nie dostrzegł w działaniach organów takich naruszeń przepisów prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie, w istocie pozytywnej dla skarżącego, decyzji przyznającej pomoc na zakup żywności w listopadzie i grudniu 2009 r. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] , na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy, orzekł o oddaleniu skargi.