II SA/Sz 271/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.),, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie Barbary Rzuchowskiej sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 12 ust. 1 i 2, art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7) i art. 104 § 1 K.p.a. orzekł o obowiązku M.P. zwrotu należności z tytułu wypłaconych w okresie od[...] świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną O. M. to jest kwoty [...] , wyliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie[...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 27 ust. 1, 1a, 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów po czym ustalił, że decyzją z dnia [...] przyznano na okres od [...] do świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną O. M. w wysokości [...], w związku z czym oraz stosownie do cytowanych przepisów ustawy, organ właściwy wierzyciela zobowiązany jest do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych alimentów. M. P. odwołał się od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji celem umorzenia z uwagi na brak po stronie zobowiązanego środków na realizację płatności. Odwołujący się wyjaśnił, że nie posiadał i nie posiada obecnie obiektywnych możliwości zapłacenia tego zadłużenia, ponieważ utrzymuje się z renty, która już jest zajęta przez komornika i z tego powodu "na rękę otrzymuje nie więcej niż [...]Tylko dzięki temu, że mieszka razem z matką może się utrzymać i przeżyć. Nie ma możliwości realizacji decyzji, co było i jest wiadome organowi z akt poprzedniej sprawy dotyczącej takiego samego zobowiązania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia[...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 27 ust. 1, 1a, 2,3,i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po rozpatrzenie odwołania – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że organ I instancji prawidłowo uznał, że zastosowanie w sprawie ma art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 27 ust. 2 tej ustawy dochodzenie przez organ właściwy wierzyciela po zakończeniu okresu świadczeniowego, lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest obowiązkiem organu. SKO ustaliło, że zakończył się okres świadczeniowy [...] na który przyznano świadczenie w decyzji z dnia [...] na rzecz O. M. W związku z tym organ II instancji wyjaśnił, powołując się na wyrok WSA z dnia 4 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 189/10, że w postępowaniu w rozpatrywanej sprawie obowiązkiem organu jest jedynie ustalenie czy świadczenie zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej i w jakiej wysokości, a kwestia ewentualnego umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest rozstrzygana w odrębnym postępowaniu. M. P. nie zgadzając się z powyższą decyzją ostateczną, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, w której podniósł zarzut nieustosunkowania się przez Kolegium do jego twierdzeń o całkowitej niemożności spłaty zaległości oraz powtórzył argumentację podniesioną na tę okoliczność w odwołaniu. Nadto skarżący wyraził przekonanie, że w jego sprawie powinien mieć zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o co wnosił już w odwołaniu. Zdaniem M. P. "". Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej, która stawiła się na rozprawę i zgłosiła swój udział w sprawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w kontekście zastosowanego art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazała na brak w aktach sprawy decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz dowodów potwierdzających ich wypłatę, a także zarzuciła naruszenie art. 107 § 3 kpa polegające na braku wskazania sposobu wyliczenia należnej do zwrotu kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Sądowa Kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji doprowadziła do stwierdzenia, że akty te naruszają prawo w istotnym stopniu, uzasadniającym ich uchylenie, jednakże z przyczyn dostrzeżonych przez Sąd z urzędu, a nie z powodów podniesionych w skardze. W związku z treścią skargi, która w zasadniczym motywie powiela treść wcześniej wniesionego odwołania od decyzji organu I instancji, należy wyjaśnić, że o tym co jest przedmiotem postępowania administracyjnego w indywidualnej sprawie decyduje treść żądania strony, gdy postępowanie wszczynane jest na wniosek, natomiast wtedy gdy postępowanie wszczynane jest z urzędu jego przedmiot określony zostaje w skierowanym do strony zawiadomieniu o wszczęciu tego postępowania i skonkretyzowany w wydanej decyzji. Ze znajdującej się w aktach administracyjnych kopii zawiadomienia z dnia[...] wynika, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie był "zwrot M. P. świadczeń wypłaconych w okresie od [...] osobie uprawnionej- O. M. Wobec powyższego, przedmiotem wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie oparte o przepis art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem było nim orzeczenie w przedmiocie obowiązku dłużnika zwrotu zaległości z tytułu wypłacenia przez organ osobie uprawnionej alimentów z Funduszu alimentacyjnego, a przedmiotem tym nie było zastosowanie ulgi w tym obowiązku w postaci jego umorzenia lub rozłożenia na raty. Odrębności postępowań administracyjnych w przedmiocie obowiązku zwrotu zaległości oraz w przedmiocie rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie tego obowiązku nie dostrzega skarżący i mimo wyjaśnienia tej odrębności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, najwyraźniej nie rozumie uważając, że rozpatrzenie jego wniosku z dnia [...] o "" powinno nastąpić w niniejszym postępowaniu w przedmiocie zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Takie stanowisko skarżącego nie znajduje oparcia w przepisach i jest błędne, ponieważ aby można było rozważać istnienie podstaw faktycznych i prawnych do umorzenia należności najpierw należności te muszą zostać ustalone odpowiednio do materialno-prawnych przesłanek określonych w art. 27 wyżej wskazanej ustawy, a obowiązek ich zwrotu skonkretyzowany musi być w decyzji ostatecznej. W postępowaniu w tym przedmiocie organ nie bada sytuacji materialnej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, ani zasadności przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sytuacja majątkowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego może być rozpatrywana w toku odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Z akt administracyjnych wynika, że Prezydent Miasta pismem z dnia [...] poinformował skarżącego jaki jest tryb rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości z tytułu obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazując na konieczność rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności sprawy w przedmiocie obowiązku zwrotu świadczeń, a dopiero po jej ostatecznym zakończeniu na możliwość rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązał stronę do uzupełnienia złożonego wniosku w tym przedmiocie o stosowne dokumenty. Wobec tego całkowicie niezasadne są zarzuty skargi, oparte na błędnym przekonaniu skarżącego, że zaskarżona decyzja dotyczy "zaległości na rzecz O. M.". Niezależnie jednak od powyższego, Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną wobec treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012 r., poz. 270) dalej określanej jako P.p.s.a., dostrzegł innego rodzaju naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w świetle którego należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Jak już zostało to wyżej wskazane, materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym ust. 1a stanowi, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela , po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, wraz z ustawowymi odsetkami. Wyrazem realizacji tego obowiązku jest istniejący po stronie organu właściwego wierzyciela obowiązek wydania, po upływie zdarzeń, o których mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, stosownej decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Treść art. 27 ust. 2 ustawy wskazuje, że decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń jest decyzją związaną, a zatem rozstrzygnięcie nie zapada w ramach uznana administracyjnego, zaś postępowanie poprzedzające jej wydanie ograniczone jest do ustalenia, czy zakończył się okres świadczeniowy lub czy uchylona została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz czy i w jakiej wysokości i za jaki okres świadczenia takie zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Poczynienie stosownych do treści art. 27 ust. 1 i 1a ustawy ustaleń decydujących o treści mającego zapaść rozstrzygnięcia winno spełniać wymogi wynikające z art. 7, 77 i 80 kpa, zaś treść rozstrzygnięcia i jego uzasadnienie powinny odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 1 i 3 K.p.a.. Prawidłowo sformułowane rozstrzygnięcie jest podstawowym warunkiem poprawności decyzji administracyjnej, natomiast jej uzasadnienie ma istotne znaczenie przy dokonywaniu oceny podjętej decyzji, a także ma umożliwić stronie zrozumienie istoty nałożonego na nią obowiązku, oraz sprecyzowanie ewentualnych zarzutów co do stanowiska organu. Tymczasem, ani zaskarżona decyzja organu odwoławczego, ani poprzedzająca ją decyzja organu I instancji warunków tych nie spełnia, co uniemożliwia sądową kontrolę zaskarżonych decyzji. Po pierwsze, w przedstawionych sądowi wraz z odpowiedzią na skargę aktach administracyjnych brak jest decyzji z dnia [...] przyznającej osobie uprawnionej świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie po [...]w okresie od [...] o której mowa w decyzji organu I instancji. Po drugie, znajdująca się w aktach sprawy "" nie wiadomo przez kogo i kiedy została wytworzona, a przy tym jest niejasna ponieważ składa się z tabelek z rubrykami bez jakiegokolwiek wyjaśnienia. W rezultacie nie jest wiadomo jakie znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma okoliczność, że tabelka zatytułowana "" obejmuje okres od [...] skoro okres świadczeniowy rozpoczynał się [...]a kończył [...]. Nie widomo z jakiego tytułu dokonano wpłat ujętych w tej tabelce, a zatem nie wiadomo jest czy prawidłowo została ustalona w zaskarżonej decyzji kwota należności jaką powinien zwrócić organowi wierzyciela dłużnik alimentacyjny z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń w okresie świadczeniowym z funduszu alimentacyjnego. Zauważyć trzeba, że w tabelce "" wykazano jako pozostałą do spłaty kwotę [...] w sytuacji, gdy suma wypłaconego w okresie świadczeniowym świadczenia według tabelki: "" wynosi [...]. Może to świadczyć o dokonaniu jakiegoś zbiorczego rozliczenia z uwzględnieniem innych okresów świadczeniowych, co stanowiłoby o naruszeniu art. 27 ust. 2 ustawy, który wyraźnie wiąże obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń z okresem świadczeniowym. W ocenie Sądu, wynikającym z tego przepisu obowiązkiem organu jest ustalenie w decyzji wydanej na tej podstawie prawnej obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych wyłącznie w okresie świadczeniowym i ewentualne pomniejszenie ich sumy o dokonane przez dłużnika alimentacyjnego wpłaty dotyczące ściśle tego okresu, a nie na przykład o wpłaty dokonane na poczet alimentów zaległych z innych okresów świadczeniowych. W tej sytuacji, wobec istotnych braków w materiale dowodowym, a także wobec nie wyjaśnienia przez organy orzekające obu instancji w uzasadnieniach ich decyzji podstaw faktycznych obliczenia należnej kwoty stwierdzić trzeba, że akty te naruszają art. 7, 77 § i 80, 107§ 1 K.p.a, a decyzja organu odwoławczego dodatkowo narusza art. 138 § 1 k.p.a. skoro utrzymuje w mocy wadliwą decyzję organu I instancji, mimo niewyeliminowania wyżej opisanych jej braków w postępowaniu odwoławczym. Konsekwencją naruszenia wyżej wskazanych przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jest konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku zapadło na podstawie art. 152 P.p.s.a. Wskazane w niniejszym uzasadnieniu braki w wyjaśnieniu okoliczności istotnych dla zgodnego z prawem jej rozstrzygnięcia oraz inne istotne naruszenia przepisów postępowania administracyjnego powinny zostać wyeliminowane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy a jednocześnie stanowią wskazówkę w jakim kierunku powinno zmierzać to postępowanie aby możliwe było wydanie decyzji zgodnej z prawem.