II SA/Sz 272/08

Dnia 6 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA – Stefan Kłosowski po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. i R. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie legalizacji domku rekreacyjnego p o s t a n a w i a: 1) przyznać skarżącym prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł ([...]), 2) ustanowić adwokata. Pismem z dnia 25 lutego 2008 r. H. i R.M. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z (...(, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalizacji domku rekreacyjnego na działce nr (...( przy ul. (...( w B.S. Skarżący, wezwani do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie (...(, złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, skarżący powołali się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wnioskodawcy wskazali, że ich jedynym źródłem dochodów są renty, przy czym miesięcznie spłacają w Urzędzie Skarbowym po (...(, zaś w kwietniu 2008 r. ponieśli znaczne wydatki związane z pobytem w sanatorium. R.M. jest inwalidą I grupy, niezdolnym do samodzielnej egzystencji i wymagającym leczenia i rehabilitacji. H.M. posiada natomiast orzeczenie o zaliczeniu do II grupy inwalidzkiej. Z oświadczenia skarżących o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika, iż: – prowadzą oni samodzielne gospodarstwo domowe; – w skład ich majątku wchodzą: mieszkanie o pow. (...(, działka rekreacyjna o pow. (...(, domek drewniany o pow. (...(, samochód osobowy (...(; – łączny dochód dwuosobowej rodziny skarżących wynosi (...(, na co składa się renta H.M. w wysokości (...( oraz renta R.M. w wysokości (...(. Z dokumentów przesłanych na wezwanie referendarza wynika, że miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. (...( (czynsz, prąd, gaz), nadto skarżący wydatkują miesięcznie ok. (...( na leki oraz (...( tytułem spłaty grzywny do Urzędu Skarbowego. Postanowieniem z (...(, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a jednocześnie ustanowił dla nich adwokata. Uzasadniając rozstrzygnięcie, referendarz sądowy wskazał, iż nie zachodzą okoliczności, które dają podstawę do zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych, albowiem skarżący mają stałe źródło dochodu, zaś miesięczne konieczne koszty utrzymania kształtują się na poziomie (...(, przy dochodzie w wysokości ok. (...(. Uznał jednakże, że zachodzą przesłanki do ustanowienia na ich rzecz adwokata. Odpis postanowienia wraz uzasadnieniem doręczono skarżącym w dniu 23 maja 2008 r. W dniu 24 maja 2008 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) H. i R.M. złożyli sprzeciw od postanowienia z dnia (...( "w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych". W uzasadnieniu skarżący wskazali, że obecnie nie posiadają pieniędzy, zatem ponoszenie kosztów sądowych wiązałoby się z rezygnacją z zakupu leków i rehabilitacji dla R.M. oraz ograniczeniem innych wydatków w gospodarstwie domowym skarżących. Wskazali również, że obecny wpis od skargi w kwocie (...(, a zatem wyższy aniżeli w innych sprawach prowadzonych ze skarg skarżących, jest dla nich krzywdzący i stwarza barierę w walce o ich prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: W związku z tym, iż ustawowym terminie wnioskodawcy wnieśli sprzeciw od postanowienia z dnia (...(, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DzU Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", rozstrzygnięcie to utraciło moc, zaś sprawa przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Zwolnienie od kosztów jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, oraz które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadane przez nie środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto ubiegający się o pomoc prawną powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Może się on zatem zwrócić o pomoc państwa dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności, takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód, nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych. Wskazać przy tym należy, iż ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, zaś wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia stron, Sąd poddaje ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej oraz osobistej skarżących, biorąc pod uwagę okoliczności wskazane we wniosku i sprzeciwie oraz uwzględniając dowody przedłożone przez wnioskodawców, Sąd stwierdził, że wniosek skarżących zasługuje na uwzględnienie, ale tylko w części. Pod rozwagę wzięto zarówno fakt posiadania przez skarżących majątku oraz stałego źródła dochodów (świadczenia rentowe), jak i to, że są oni osobami posiadającym orzeczone stopnie niepełnosprawności, ponoszącymi stałe wydatki na leczenie i utrzymanie (w tym m.in. na użytkowanie pojazdu, który ułatwia skarżącemu przemieszczanie się). Na tej podstawie Sąd uznał, że skarżący są w stanie uiścić kwotę (...( tytułem wpisu sądowego. Natomiast nie są oni w stanie we własnych wydatkach poczynić takich oszczędności, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania swojej rodziny, aby móc ponieść pozostałą część kosztów sądowych oraz koszty wynagrodzenia i wydatków profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.