II SA/Sz 274/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2023 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] r., nr [...]. Wójt Gminy D. wydał na podstawie art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.; dalej "u.d.w.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000; dalej "K.p.a.") decyzję z dnia 14 października 2022 r. nr [...], w której odmówił przyznania I. S. (dalej "skarżąca") dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał treść art. 2 ust. 1 u.d.w. i wskazał, że z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej "CEEB") wynikało, iż do dnia 11 sierpnia 2022 r. zgłoszono, że rodzajem paliwa używanego pod adresem skarżącej jest drewno kawałkowe. Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji i podała, że błędnie wypełniła deklarację do CEEB, iż pali drewnem, gdyż w rzeczywistości pali węglem, co organ może sprawdzić w drodze wywiadu. Skarżąca podkreśliła swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. Organ I instancji przesłał na podstawie art. 133 K.p.a. odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. i w piśmie przewodnim zaznaczył, że skarżąca złożyła jedną deklarację do CEEB w terminie ze wskazaniem opału w postaci drewna kawałkowego oraz drugą deklarację, w której zaznaczyła węgiel, lecz nastąpiło to już po terminie do złożenia deklaracji. W dniu 15 listopada 2022 r. do organu odwoławczego wpłynęła faktura z [...] października 2022 r. na zakup węgla wystawiona na skarżącą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wydało w dniu 27 stycznia 2023 r. decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy i przywołał treść art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.d.w. Organ odwoławczy poddał, że warunkami przyznania dodatku węglowego co do zasady jest: - wpisanie lub zgłoszenie do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków - jako głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego - kotła na paliwo stałe, kominka, kozy, ogrzewacza powietrza, trzonu kuchennego, piecokuchni, kuchni węglowej lub pieca kaflowego na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, - paliwem stałym dla głównego źródła ogrzewania musi być - węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierający co najmniej 85% węgla kamiennego, - zamieszkiwanie (prowadzeniem gospodarstwa domowego) pod adresem, gdzie jest określone źródło ciepła, zasilane określonym paliwem stałym. Organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca wypłatę dodatku węglowego powiązał po pierwsze z wpisaniem lub zgłoszeniem głównego źródła ogrzewania do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do CEEB. Po drugie warunkiem koniecznym do uzyskania dodatku węglowego jest to, aby paliwem stałym dla głównego źródła ogrzewania był węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie ustawy z dnia 2 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967 ze zm.; dalej "ustawa nowelizująca") dokonano nowelizacji przepisów u.d.w. Na mocy art. 50 pkt 1 lit.a ustawy nowelizującej z dniem 20 września 2022 r. doprecyzowano art. 2 ust. 1 u.d.w., przez wskazanie, iż znaczenie prawne mają zgłoszenia (wpisy) do CEEB - głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego (tj. kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi), dokonane tylko do dnia 11 sierpnia 2022 r. Intencją wprowadzenia zmian było zablokowanie dokonywania korekt w CEEB, które wbrew wcześniejszemu wpisowi, uprawniałyby do dodatku węglowego. Organ odwoławczy podał, że do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji ustawy prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej stosuje się przepisy w brzmieniu nowym (art. 52 ustawy nowelizacyjnej). Organ odwoławczy wskazał również, że zgodnie z art. 2 ust. 15g u.d.w., który został dodany przez art. 26 pkt 1 lit.b ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236 ze zm.) zmieniającej przepisy u.d.w. z dniem 3 listopada 2022 r., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w., nie zostało zgłoszone lub wpisane do CEEB, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1, które faktycznie istnieje. Zdaniem organu odwoławczego, ww. przepis znajdzie zastosowanie wyłącznie do tych wnioskujących o dodatek węglowy, którzy do dnia 11 sierpnia 2022 r w ogóle, nie dokonali zgłoszenia do CEEB głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego, bądź zmienili źródło ciepła (np. z ogrzewania gazowego na kominek), przy czym fakt istnienia takiego źródła zostanie potwierdzony w wyniku wywiadu przez organ. Podkreślić trzeba, że chodzi w tym wypadku o samo stwierdzenie istnienie źródła ogrzewania, tj. 1) kocioł na paliwo stałe, 2) kominek, 3) koza, 4) ogrzewacz powietrza, 5) trzon kuchenny, 6) piecokuchnia, 7) kuchnia węglowa lub 8) piec kaflowy, a nie stwierdzenie czym dana osoba pali w tym piecu. W ocenie organu odwoławczego, zmiana wyłącznie paliwa w CEEB po dniu 11 sierpnia 2022 r. nie powoduje, że ten sam piec zasilany innym paliwem jest nowym źródłem ciepła. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji była prawidłowa, gdyż oświadczenie skarżącej o stosowaniu w jej domu jako paliwa węgla nie powoduję, iż jest to nowe źródło ciepła, zaś dodatek węglowy można przyznać wyłącznie, gdy wnioskodawca spełni wszystkie przesłanki zawarte w u.d.w. łącznie. Z uwagi na to, że strona nie zgłosiła do dnia 11 sierpnia 2022 r., że paliwem którym zasilany jest piec w domu to węgiel kamienny, brykiet lub pelet, zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego, tylko drewno kawałkowe, to świadczenie jej nie przysługuje. W dniu 21 lutego 2023 r. do organu odwoławczego wpłynął przekazany przez organ I instancji na podstawie art. 133 K.p.a. wywiad środowiskowy sporządzony u skarżącej na potrzeby dodatku węglowego z 16 lutego 2023 r., z którego wynikało, że gospodarstwo domowe skarżącej wyposażone jest w kocioł na paliwo stałe (piec c.o.) opalany węglem. Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję, uznając ją za krzywdzącą. Wskazała, że ogrzewa dom węglem i przez pomyłkę zaznaczyła w deklaracji CEEB niewłaściwe pole. Skarżąca opisała swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy przyznania skarżącej dodatku węglowego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Na podstawie art. 2 ust. 3 u.d.w., przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek (art. 2 ust.9 i 12). Stosownie do art. 2 ust. 15 u.d.w., wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Na podstawie art. 50 ustawy nowelizującej w dniu 20 września 2022 r. weszły w życie art. 2 ust. 15a, ust. 15b, ust. 15c, ust. 15d, ust. 15e, ust. 15f, ust. 15g u.d.w. Zgodnie z art. 2 ust. 15a u.d.w., dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Stosownie do art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, w którym ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15c i 15d). Zgodnie z art. 2 ust. 15f u.d.w., w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Na podstawie art. 2 ust. 15g u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Zgodnie z art. 52 ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 50 stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Z akt wynika, że skarżąca złożyła przedmiotowy wniosek 30 sierpnia 2022 r. i na dzień 20 września 2022 r. postępowanie administracyjne w sprawie nie zostało zakończone. Organ I instancji wydał decyzję w dniu 14 października 2022 r. Z treści decyzji organu I instancji nie wynikało czy organ uwzględnił nowelizację przepisów u.d.w. Z uwagi na fakt, że dopiero w dniu 21 lutego 2023 r. do organu odwoławczego (już po wydaniu przez organ odwoławczy decyzji) wpłynął przekazany przez organ I instancji wywiad środowiskowy sporządzony u skarżącej na potrzeby dodatku węglowego, należy wnioskować, że organ I instancji przy wydaniu decyzji z 14 października 2022 r. nie wziął pod uwagę treści znowelizowanych przepisów. Jednocześnie sporządzenie wywiadu środowiskowego przez organ na podstawie art. 2 ust. 15b u.d.w., choć już po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy wskazuje, że organ I instancji miał już na etapie weryfikacji przedmiotowego wniosku skarżącej wątpliwości czy stan faktyczny gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Jak wyżej wskazano, wobec niezakończenia postępowania administracyjnego do dnia 20 września 2022 r. organ I instancji winien rozpoznać sprawę w oparciu o znowelizowane przepisy, czego nie uczynił, co próbował nieskutecznie naprawić, sporządzając wywiad środowiskowy i przesyłając go do organu odwoławczego. Jak wynikało z przeprowadzonego wywiadu, piec posiadany przez skarżącą opalany jest węglem. Podkreślić należy, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie podlega przepisom K.p.a. zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.w. Organy administracji publicznej winny zatem działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.). W toku postępowania organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a). Organy administracji publicznej winny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a). W ocenie Sądu, ww. przepisy zostały naruszone przez organ I instancji, jak i przez organ odwoławczy, który zaakceptował rozstrzygnięcie wydane przez organ I instancji, które to przepisy mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że przepisy o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego dotyczą wyłączenie sytuacji, gdy wnioskodawca nie dokonał do 11 sierpnia 2022 r. rejestracji w CEEB źródła ogrzewania lub zmienili źródło ciepła (art. 2 ust. 15f i ust. 15g u.d.w.). Zdaniem Sądu, już w art. 2 ust. 15 u.d.w ustawodawca wprowadził obowiązek dokonania weryfikacji złożonego wniosku, nie tylko ze względów formalnych, lecz również zgodności ze stanem rzeczywistym, o czym świadczy użycie zwrotu "w szczególności". Nie można zapominać, że niniejsze postępowanie podlega rygorom K.p.a., o czym wyżej już wspomniano. Nowelizacja przepisów u.d.w. jedynie uszczegółowiła prowadzoną przez organ weryfikację. Ustawodawca chciał w ten sposób zagwarantować obywatelom rozpoznanie ich wniosku nie tylko na podstawie zbadania wyłącznie formalnych przesłanek - wpisu do CEEB, lecz również stanu rzeczywistego. W ocenie Sądu, art. 2 ust. 15b u.d.w. ma zastosowanie w sytuacji, gdy przy rozpoznawaniu złożonego wniosku pojawią się wątpliwości, co do poprawności danych, zawartych we wniosku. Przepis ten obejmuje zatem inną sytuację niż przypadki wymienione w art. 2 ust. 15f i ust. 15g u.d.w.. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest ponownie dokonać oceny przedmiotowego wniosku w oparciu o obowiązujące przepisy. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit.c w zw. z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), uchylił decyzje wydane przez organy obu instancji.