II SA/Sz 274/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Paulina Grzegórzek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Komendanta 1 Regionalnej Bazy Logistycznej w Wałczu z dnia 14 lutego 2025 r. nr 150/2025 w przedmiocie zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta 16 Wojskowego Oddziału Gospodarczego w Drawsku Pomorskim z dnia 4 grudnia 2024 r. nr 111, II. zasądza od Komendanta 1 Regionalnej Bazy Logistycznej w Wałczu na rzecz skarżącej E. Ś. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 4 grudnia 2024 r., nr 111, Komendant [...] Wojskowego Oddziału Gospodarczego w D. na podstawie art. 143 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 146 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r., poz. 248 ze zm., dalej: "ustawa", "u.o.o."), art. 104 § 1, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a."), a także powołując § 18 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (Dz.U. z 2022 r., poz. 1078 ze zm., dalej: "rozporządzenie MON"), zwolnił szer. E. S., dalej: "strona", "skarżąca", z dniem 9 czerwca 2024 r., z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w [...] Wojskowym Oddziale Gospodarczym w D. . W motywach uzasadnienia organ I instancji wskazał na zaistnienie okoliczności zakończenia przez skarżącą przybyłą 10 lipca 2023 r. do [...] Wojskowego Oddziału Gospodarczego w D. , szkolenia specjalistycznego w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej oraz na nadanie jej specjalności wojskowej [...]. Organ ustalił również, wskazując na art. 146 ust. 5 ustawy, że strona złożyła w dniu 10 lipca 2024 r. wniosek o powołanie do zawodowej służby wojskowej oraz przedstawił wynik postępowania w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, zakończonego wydaniem 30 września 2024 r. przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w S. nowego orzeczenia o numerze 3934/3/2024/208, którym uznała szer. E. S. zdolną do czynnej służby wojskowej - Kategoria A. Powołując się na art. 143 ust. 2 pkt. 2 ustawy, organ I instancji wskazał, że w czasie pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej realizowane jest szkolenie specjalistyczne połączone z wykonywaniem obowiązków na stanowisku służbowym w wymiarze do 11 miesięcy. W ocenie organu z uwagi na upływ 9 czerwca 2024 r. okresu 11 miesięcznego okresu szkolenia specjalistycznego należało z tym dniem zwolnić skarżącą ze szkolenia specjalistycznego w ramach dobrowolnej zasadniczej służby woskowej i przenieść do pasywnej rezerwy. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła E. S. zarzucając nieprawidłowe określenie przez organ I instancji daty zwolnienia odwołującej się ze służby, tj. z naruszeniem art. 128 ust. 1 pkt 1 u.o.o. i § 18 ust. 2 rozporządzenia MON, Strona zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania: art. 8 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. Decyzją z 14 lutego 2025 r., nr 150/2025 r., Komendant [...] Regionalnej Bazy Logistycznej w W. , rozpoznając sprawę na skutek wniesionego odwołania od wyżej opisanej decyzji, na podstawie art. 128 ust. 1 pkt 1, art. 143 ust. 2 pkt 2, art. 146 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, art. 17 pkt 3, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy po przedstawieniu stanu sprawy uznał, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami. W motywach uzasadnienia wskazał, że zgodnie z art. 128 ust. 1 pkt 1 u.o.o. żołnierza pełniącego służbę wojskową zwalnia się ze służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej, obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej oraz służby pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, w przypadku upływu czasu jej pełnienia. Szkolenie specjalistyczne w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej może trwać maksymalnie 11 miesięcy (art. 143 ust. 2 pkt. 2 ustawy). Ustalił, że organ I instancji wskazał w decyzji nr 111 z dnia 4 grudnia 2024 r. prawidłowo na datę zwolnienia 9 czerwca 2024 r. wobec upływu w tym dniu czasu pełnienia służby. Jednocześnie uznał, że zgodnie z § 18 ust. 1 in fine rozporządzenia MON dowódca jednostki zwalnia żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej m. in. z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia, określając dzień zwolnienia z tej służby. Decyzja w takiej sytuacji zostaje wydana po zaistnieniu okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia, podobnie jak w sytuacji, gdy zwalnia się żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej z dniem uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej (§ 18 ust. 1 in principio rozporządzenia MON), określając dzień zwolnienia w decyzji wydanej po zaistnieniu tego faktu. Organ II instancji zaznaczył, że decyzja taka ma charakter deklaratoryjny. Zwrócił przy tym uwagę na użycie w § 18 ww. rozporządzenia alternatywy rozłącznej "albo", co oznacza, że okoliczności stanowiące podstawę zwolnienia (tu: upływ czasu pełnienia służby) stanowią przesłankę samodzielną zwolnienia ze służby z datą zaistnienia tych okoliczności, niezależnie od pozostałych wymienionych w tym przepisie okoliczności będących podstawą określenia dnia zwolnienia ze służby w inny sposób ("z dniem uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej lub z dniem, w którym decyzja stanowiąca podstawę zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej stała się ostateczna"). Zdaniem organu odwoławczego odwołująca się nie ma racji twierdząc, że przepisy prawa materialnego, których naruszenie zarzuca, upoważniają do wydania decyzji ze skutkiem ex nunc, jak i że błędem miałoby być określenie dnia zwolnienia ze służby przed dniem wydania decyzji. W ocenie organu odwoławczego dla formalnoprawnego stwierdzenia faktu upływu czasu pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej niezbędne było wydanie decyzji administracyjnej o charakterze deklaratoryjnym (zwolnienie z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia), wobec czego organ I instancji prawidłowo określił dzień zwolnienia odwołującej się z dobrowolnej zasadniczej służby woskowej przenosząc ją do pasywnej rezerwy. Zdaniem organu II instancji określenie daty zwolnienia skarżącej ze służby mogło nastąpić w decyzji wydanej po tym dniu, jak i że nie można też mówić o naruszeniu któregokolwiek z zarzucanych przepisów postępowania, w tym art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., bowiem organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i wyjaśnił w uzasadnieniu wyraźnie podstawy prawne decyzji. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła na powyżej opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której zarzuciła: naruszenie prawa materialnego: art. 128 ust. 1 pkt 1 ustawy - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji skutkujące wadliwym zwolnieniem strony z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej z dniem 9 czerwca 2024 r., w sytuacji gdy wskazany za podstawę materialnoprawną przepis upoważnia do wydawania decyzji ze skutkiem ex nunc, a więc najwcześniej z chwilą jej doręczenia; § 18 ust. 1 rozporządzenia MON w zw. z art. 128 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu i instancji, poprzez błędne określenie dnia zwolnienia strony ze służby, tj. przed dniem wydaniem decyzji i jej doręczenia stronie; naruszenie prawa procesowego: art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez bezzasadne i pozbawione prawidłowości rozstrzygnięcie, które naruszyło zasadę praworządności poprzez błędnie przeprowadzoną przez organ I instancji i zaakceptowaną przez organ II instancji interpretację przepisów prawa, co doprowadziło do retroaktywnego skutku wydanej przez organ I instancji decyzji, a więc do rezultatów niemożliwych do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa; art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na niezebraniu i nierozpatrzeniu całego materiału w sprawie i niepodjęciu niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności niewyjaśnieniu rzeczywistego stanu prawnego sprawy; przepisów art. 11 k.p.a. poprzez rażące uchybienie zasadzie przekonywania, a mianowicie niewyjaśnieniu zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, w tym pominięcie decydującego elementu decyzji administracyjnej jakim jest należyte uzasadnienie przyczyn wydania decyzji o zwolnieniu strony z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, co również zaakceptował w zaskarżonej niniejszą skargą decyzji organ odwoławczy, w szczególności przyczyn i sposobu ustalenia terminu zwolnienia ze służby z dniem wstecznym przed dniem wydania decyzji oraz doręczenia decyzji skarżącej. Wobec tak postawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji jak i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, a także o przeprowadzenie rozprawy. Skarżąca w uzasadnieniu skargi podtrzymała stanowisko prezentowane w odwołaniu, co do błędnej daty zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (9 czerwca 2024 r.), podnosząc, że nastąpiło to przed dniem wydania konstytutywnej decyzji i jej doręczenia skarżącej. Ponadto, według skarżącej, decyzja została wydana ze skutkiem wstecznym, co pozbawiło ją możliwości skutecznego zapoznania się z jej treścią przed datą zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Jej zdaniem faktyczne pozostawanie w stosunku służbowym czynnej służby wojskowej nie może być "wymazane" poprzez wydanie decyzji administracyjnej, ponieważ stan ten już się dokonał i nie można go odwrócić. Organ odwoławczy, działając przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i wnosząc o obciążenie skarżącej kosztami w tym kosztami zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do wyeliminowania jej z obiegu prawnego, jak i decyzji ją poprzedzającej organu I instancji. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie wszystkie ustalenia faktyczne i przesłanki prawne, zostały należycie uwzględnione w sprawie. Podstawą materialną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Zgodnie z brzmieniem art. 128 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy żołnierza pełniącego służbę wojskową zwalnia się ze służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej, obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej oraz służby pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, w przypadku upływu czasu jej pełnienia. Stosownie do art. 128 ust. 4 u.o.o. żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej oraz służby w aktywnej rezerwie dowódca jednostki wojskowej przenosi do pasywnej rezerwy. W myśl art. 143 ust. 1 u.o.o. dobrowolna zasadnicza służba wojskowa jest pełniona przez okres do 12 miesięcy. 2. W czasie pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej realizuje się: 1) szkolenie podstawowe w wymiarze do 28 dni zakończone przysięgą wojskową i wydaniem książeczki wojskowej; 2) szkolenie specjalistyczne połączone z wykonywaniem obowiązków na stanowisku służbowym albo w trakcie kształcenia, o którym mowa w art. 95 ust. 4, w wymiarze do 11 miesięcy. Jak stanowi art. 146 ust. 5 u.o.o. żołnierza, który odbywa dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, na jego wniosek, powołuje się do: 1) zawodowej służby wojskowej, albo 2) terytorialnej służby wojskowej, albo 3) aktywnej rezerwy - przy czym wniosek w tym zakresie jest rozpatrywany z uwzględnieniem potrzeb Sił Zbrojnych. Żołnierza, który odbył dobrowolną zasadniczą służbę wojskową i nie złożył wniosku, przenosi się do pasywnej rezerwy. Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenie MON dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej z dniem uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej lub z dniem, w którym decyzja stanowiąca podstawę zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej stała się ostateczna albo z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia, określając dzień zwolnienia z tej służby. Zdaniem Sądu, decyzja organu I instancji jest wadliwa, gdyż nie zawiera w rozstrzygnięciu orzeczenia o przeniesieniu skarżącej do pasywnej rezerwy, czym uchybił przepisowi art. 128 ust. 4 u.o.o. w związku z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. Sytuacji tej nie zmienia wzmianka w uzasadnieniu o przeniesieniu skarżącej do pasywnej rezerwy, albowiem uzasadnienie nie może zastępować rozstrzygnięcia decyzji. Organ odwoławczy powyższych uchybień nie konwalidował. Choć pierwszy z ww. przepisów prawa materialnego powołał w podstawach prawnych decyzji oraz przywołał treść przepisu w uzasadnieniu, to jednak nie znalazło to odzwierciedlenia w treści rozstrzygnięcia. Dodatkowo w wydanych w sprawie decyzjach nie ma wyraźnego uzasadnienia w jaki sposób organ wyliczył okres odbycia służby przez skarżącą w rozumieniu art. 143 ust. 2 pkt 2 u.o.o. Działania organu polegające wyłącznie na powołaniu się w uzasadnieniu decyzji na brzmienie przepisu i przytoczenie stanu faktycznego co do poruszanego aspektu sprawy, a dodatkowo zaakceptowanie takiego sposobu procedowania organu I instancji w postępowaniu odwoławczym, uchybia art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. Ponadto Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych znajduje się wniosek skarżące z 10 lipca 2023 r. o powołanie do zawodowej służby wojskowej. W żaden sposób organ nie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji jaki wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy będzie miał ten wniosek. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, zgodzić się należy z oceną organu odwoławczego, że formalnoprawne stwierdzenie faktu upływu czasu pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (art. 143 ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.o. w związku z § 18 ust. 1 rozporządzenia MON) znajduje wyraz w decyzji administracyjnej o charakterze deklaratoryjnym, obrazującej stronie postępowania fakt wygaśnięcia z mocy prawa stosunku służbowego – tj. w związku z upływem ustawowo określonego maksymalnego okresu szkolenia specjalistycznego prowadzonego w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie wyeliminowanie wskazanych uchybień. Nadto organ wyjaśni wpływ na wynik sprawy wniosku skarżącej o powołanie do zawodowej służby wojskowej z 10 lipca 2023 r. Organ powinien też w sposób wyraźny wskazać od kiedy liczy termin początkowy rozpoczęcia przez skarżącą dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (art. 143 ust. 1 u.o.o.), a od kiedy termin szkolenia specjalistycznego połączonego z wykonywaniem obowiązków na stanowisku służbowym (art. 143 ust. 2 pkt 2 u.o.o.), a w konsekwencji upływ ww. terminów. Wobec powyżej dokonanych rozważań, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd w punkcie I sentencji wyroku, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. O kosztach postępowania w punkcie II sentencji, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł oraz zwrot równowartości opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.