II SA/Sz 275/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 275/17 o odrzuceniu skargi na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Postanowieniem z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 275/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił nieopłaconą w terminie skargę B. M. \na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu 4 października 2017 r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki, k. 62 akt sądowych), wraz z pouczeniem o trybie i terminie wniesienia zażalenia. Pismem z dnia 8 września 2019 r., wniesionym za pośrednictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca zaskarżyła "odrzucenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 275/17 " z wnioskiem o przywrócenie terminu, podnosząc, że jest osobą schorowaną oraz wniosła o udzielenie jej prawa pomocy, poprzez ustanowienie adwokata. Ustanowiony na zasadzie prawa pomocy, pełnomocnik skarżącej będącym adwokatem, w piśmie z dnia 24 stycznia 2020 r. wniósł, aby pismo skarżącej z dnia 8 września 2019 r. potraktować jako zażalenie na ww. postanowienie z dnia 26 września 2017 r. o odrzuceniu skargi z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W uzupełnieniu wniosku podniesiono, że pomimo faktu, iż postanowienie zapadło prawie dwa lata przed złożeniem środka odwoławczego, skarżąca dopiero we wrześniu 2019 r. uzyskała w zrozumiały dla niej sposób wyjaśnienie o konieczności zaskarżenia postanowienia oraz o skutkach uprawomocnienia się postanowienia. Niezwłocznie, w terminie 7 dni, od uzyskania tej wiedzy, skarżąca złożyła pismo z dnia 8 września 2019 r. (błędnie do NSA, co również wskazuje na brak szczegółowej wiedzy skarżącej w tym zakresie). Skarżąca jest osobą starszą, nie ma wykształcenia prawniczego, nie ma również środków (vide: wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie II SPP/Sz 115/19) na skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Stąd też dopiero po ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, możliwe stało się uzupełnienie złożonego przez nią pisma. Pełnomocnik wskazał, że skarżąca bardzo emocjonalnie podchodzi do swojej sytuacji życiowej, czuła się poszkodowana rozstrzygnięciem Sądu. Dopiero po uzyskaniu informacji co do dalszych możliwych kroków zaskarżenia rozstrzygnięcia złożyła stosowne pismo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej: "p.p.s.a", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Stosownie do art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w okresie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie też z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (art. 87 § 5 p.p.s.a.). Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie (art. 88 p.p.s.a.). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (np. postanowienia NSAz dnia: 14 lutego 2019 r. sygn. akt II OZ 88/19; z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I OZ 764/05 - dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl.). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Istotne jest, aby strona składająca taki wniosek, uprawdopodobniła, iż istniały obiektywnie niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody uniemożliwiające jej dochowanie terminu, o którego przywrócenie wnosi, w okresie kiedy termin ten biegł. Rozpoznając taki wniosek o przywrócenie terminu, należy wyważyć argumenty wspierające wniosek i argumenty przemawiające za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w terminie oraz ustalić, czy przedstawione we wniosku argumenty uzasadniają, że w sprawie zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy (por. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 624/14, opubl. w Legalis nr 989383). Jako uzasadnioną przyczynę przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia o odrzuceniu skargi, od wydania którego do momentu złożenia wniosku upłynęło prawie dwa lata, skarżąca podniosła, że jest osobą schorowaną oraz w podeszłym wieku, uzyskała aktualnie w zrozumiały sposób wyjaśnienie o konieczności zaskarżenia postanowienia, nie ma wykształcenia prawniczego, nie posiada środków na skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika oraz ma emocjonalny stosunek do swojej sytuacji życiowej. W ocenie Sądu, w świetle okoliczności przedstawionych przez skarżącą, brak jest podstaw do uznania, że uchybiła ona terminowi do wniesienia zażalenia w sposób nie zawiniony, nie można też wskazanych okoliczności zaliczyć do "wyjątkowych" w rozumieniu art. 87 § 5 p.p.s.a. Przy ocenie winy należy przyjąć bowiem przyjąć obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Pojęcie wyjątkowego przypadku, o którym owa w art. 87 § 5 p.p.s.a., jest wprawdzie pojęciem niedookreślonym, jednakże należy je wykładać ścieśniająco, w przeciwnym razie oznaczałoby to obowiązek przywrócenia terminu w niemalże każdym przypadku. Podeszły wiek, zły stan zdrowia, brak wiedzy prawniczej oraz środków na skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, subiektywne przekonanie o niezgodnym z prawem działaniu organów nie jest potwierdzeniem braku winy strony w uchybieniu terminu, ani tym bardziej nie świadczy o wystąpieniu "sytuacji nadzwyczajnej", której nie można było przewidzieć. Okoliczności te nie wykluczają możliwości dokonania czynności procesowych przez stronę w terminie. Przepisy p.p.s.a. nie wymagają sporządzenia środka odwoławczego na postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu nieusunięcia braków, przez profesjonalnego pełnomocnika. Brak środków na pokrycie kosztów sądowych nie jest też wystarczającym powodem uznania niezawinienia strony w uchybieniu terminu, bowiem skarżącej przysługiwało prawo do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy również w okresie biegu terminu do wniesienia zażalenia. Zrozumienie konieczności zaskarżenia postanowienia po dwóch latach od jego wydania nie wskazuje na obiektywnie występującą przyczynę, która uniemożliwiła złożenie zażalenia w terminie. Pouczenie o środkach zaskarżenia zawiera informację o sposobie i terminie wniesienia zażalenia, które skarżąca otrzymała wraz z odpisem kwestionowanego postanowienia. Przesłanką do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej mogą być zdarzenia, jednakże muszą mieć one charakter niespodziewany, uniemożliwiający stronie w sposób obiektywny podjęcie określonych czynności w postępowaniu sądowym. Podsumowując Sąd uznał, że skoro skarżąca nie uprawdopodobniła, że obiektywnie nie była w stanie dokonać czynności złożenia skargi w terminie bez swej winy, to jej wniosek o przywrócenie terminu, złożony po upływie roku od uchybionego terminu, podlegał odrzuceniu. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 88 w związku z art. 87 § 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.