II SA/Sz 281/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. M.L. zwróciła się Miejsko -Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy społecznej w formie umieszczenia jej w Domu Pomocy Społecznej Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta, na podstawie art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 106 ust. 1, 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593) odmówił M. L. przyznania pomocy w formie umieszczenia w Domu Pomocy Społecznej W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Sytuacja wnioskodawczyni nie uzasadnia skierowania jej do domu pomocy społecznej, ponieważ warunkiem skierowania jest niemożność zapewnienia niezbędnej opieki w formie usług opiekuńczych, a takie usługi może zapewnić najbliższa rodzina. Najbliższa rodzina M. L. wyraża chęć stałej opieki, zgodnie z jej potrzebami oraz możliwość zamieszkania u córki. Ośrodek ze swej strony również jest w stanie zapewnić wnioskodawczyni pomoc w postaci usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. M. L. nie wyraziła zgody na tę formę opieki i leczenia. Dlatego też należało odmówić przyznania wnioskowanej pomocy. Od powyższej decyzji M. L. wniosła odwołanie, w którym oświadczyła, że nie ma możliwości dalszego funkcjonowania w codziennym życiu. Zapewnienia jej dzieci przed urzędnikami MOPS-u są tylko życzeniami na papierze. Dzieci nie sprawowały opieki nad nią od pięciu lat i nie mogą zapewnić jej opieki, bo same jej potrzebują. Ma [...] lat i potrzebuje opieki jaką może zapewnić Dom Opieki Społecznej. Nie wyraziła zgody na przydzielenie osoby wspomagającej, gdyż czeka na przydzielenie miejsca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 54 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175 poz. 1362), po rozpatrzeniu odwołania M. L. - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ II instancji stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że decyzja organu I instancji jest słuszna, a odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 50 ustawy o pomocy społecznej, osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. W myśl natomiast art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie wymagającej całodobowej opieki z. powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnie niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że M. L. jest osobą w wieku [...] lat, cierpi na [...] porusza się za pomocą kul ortopedycznych. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Odwołująca jest wdową, zamieszkuje sama. Ma dwoje dzieci: córkę i syna, którzy wyrażają chęć opieki nad matką, zapewniając jej pełen zakres usług. Ponadto córka zainteresowanej wyraża chęć zabrania matki do swojego mieszkania. M. L. nie chce zamieszkać z córką, utrudnia kontakt z rodziną. Dodatkowo rodzina zainteresowanej chciała zapewnić opiekę, leczenie i rehabilitację w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym, lecz strona nie wyraziła na tę formę pomocy zgody. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...]zł. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji w prawidłowy sposób, zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, dokonał weryfikacji wniosku M. L. Zarówno z dokumentów, jak i przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego, wynika, że odwołująca się nie chce skorzystać z niezbędnej opieki w formie usług opiekuńczych oferowanych przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w miejscu zamieszkania, w wymiarze niezbędnym i określonym wspólnie z wnioskodawczynią. Usługi te zapewniłyby stronie niezbędną pomoc w codziennym życiu przy wsparciu rodziny. M. L. jest niezadowolona z oferowanego przez rodzinę pełnego zakresu usług i nie oczekuje takiej pomocy. Kolegium wyjaśniło, że odwołująca się może uznawać swoją sytuację życiową za trudną, nie można jednak pominąć okoliczności, iż udzielenie jej pomocy w postaci skierowania do domu pomocy społecznej w przedmiotowej sytuacji byłoby niezgodne z prawem. M. L. reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego A. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 8 k.p.a. tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz konstytucyjną zasadę równości i państwa prawnego poprzez zaniechanie przeprowadzenia wywiadu z jej udziałem i przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub orzeczenie o skierowaniu do Domu Pomocy Społecznej W uzasadnieniu skargi M. L. podkreśliła, że nie doznaje jakiejkolwiek opieki od swoich krewnych oraz osób najbliższych. Nie udzielają jej oni wsparcia materialnego, czy to pieniężnego, czy rzeczowego. Odmawiają jej także prawa wsparcia moralnego i uczuciowego w trudnym dla niej okresie starości i choroby. Twierdzenia jakoby chcieli się nią opiekować, stanowią w jej ocenie, jedynie wymówkę przed urzędnikami administracji publicznej, składaną w celu ukrycia rzeczywistego stanu faktycznego. Ponadto według skarżącej, nie istnieją żadne "dokumenty", które wskazują, że odrzuca ona świadczenia opiekuńcze, bowiem żadnej opieki nie doznaje. Podobnie sprawa dotyczy wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Zebrane w jego ramach informacje są nieprawdziwe i są udzielane wyłącznie na użytek interesu osób tego wywiadu udzielających. Powołanie się w treści uzasadnienia na dowody w postaci "dokumentów" bez wyjaśnienia jakie to dokumenty oraz ogólnikowe powołanie się na wywiad środowiskowy, bez przytoczenia jego treści stanowi brak formalny decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. Wyjaśnić trzeba, że w związku z tak określonym działaniem sądów administracyjnych, sąd rozpoznający sprawę sądowoadministracyjną, nie może opierać kontroli o kryterium słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Sąd nie rozstrzyga też merytorycznie o przedmiocie sprawy administracyjnej, o co wniosła skarżąca. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że decyzja ta została wydana zgodnie z przepisami prawa, zatem skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175 poz. 1362) – zwanej dalej "u.p.s.". Przepis art. 54 ust. 1 ustawy stanowi, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczania w domu pomocy społecznej. Z przytoczonego przepisu wynika, że obowiązek organów skierowania danej osoby do domu opieki społecznej powstaje dopiero wówczas, gdy po stronie takiej osoby zaistnieją wszystkie przesłanki warunkujące powstanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej, a więc osoba ta wymaga całodobowej opieki, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a potrzeba opieki nie może być zapewniona w formie usług opiekuńczych. W celu ustalenia powyższych przesłanek, organ administracji winien dokładnie zbadać okoliczności faktyczne sprawy, w szczególności czy osoba ubiegająca się o skierowanie do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan zdrowia, wiek, czy niepełnosprawność nie może samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym i wymaga całodobowej opieki oraz czy ma możliwość skorzystania przez z pomocy osób trzecich, zwłaszcza z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. W tym celu niezbędne jest dokonanie przez organ oceny warunków środowiskowych w jakich się znajduje dana osoba oraz jej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej. Podstawowym dowodem w postępowaniu o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy. W myśl art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Jak wynika z akt organ I instancji sporządził w sposób prawidłowy rodzinny wywiad środowiskowy, a także przeprowadził dodatkowy dowód z przesłuchania członków rodziny M. L. - córki i syna oraz wnuczki, na okoliczność możliwości sprawowania nad nią opieki. Nadto organ przeprowadził dowód z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżącej oraz z opinii o psychofizycznej sprawności M. L. Zdaniem Sądu, organy orzekające w tej sprawie, w sposób rzetelny przeprowadziły postępowanie administracyjne oraz w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy sprawy, a następnie w oparciu o ten materiał prawidłowo ustaliły stan faktyczny, który był wystarczający dla zastosowania w tej sprawie art. 54 ust. 1 u.p.s. Jak wynika z zebranych dowodów, M.L. posiada dobre warunki mieszkaniowe, w pobliżu zamieszkują jej dzieci, które deklarują wszechstronną pomoc w zakresie czynności życia codziennego, stan jej zdrowia wskazuje na ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji, wskazana jest pomoc przy robieniu zakupów, gotowaniu, sprzątaniu, dojazdów do lekarza, którą oferuje rodzina. Utrzymuje się z emerytury [...] zł. Pomimo wieku wnioskodawczyni jest w stanie funkcjonować we własnym mieszkaniu, w swoim środowisku. W ocenie Sądu, organy obu instancji trafnie uznały, że sytuacja zdrowotna skarżącej wymaga zapewnienia jej, w codziennych czynnościach, pomocy osób trzecich w postaci najbliższej rodziny lub w formie usług opiekuńczych. W związku z tym organy zaproponowały stronie pomoc w formie takich usług, a także zbadały możliwość uzyskania takiej pomocy od rodziny. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, skarżąca oświadczyła, że jest niezadowolona z usług opiekuńczych zabezpieczonych przez rodzinę. Natomiast z oferty Ośrodka Pomocy Społecznej udzielenia jej, w niezbędnym wymiarze i zakresie, usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, nie chciała skorzystać i nie wyraziła zgody na taką formę pomocy. Wyjaśnić trzeba, iż usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Kierowane są do osób samotnych, które z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymagają pomocy innych osób, a są jej pozbawione. Mogą być również przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie nie zamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 1-3 u.p.s.). Zapewnienie domu pomocy społecznej danej osobie jest dalej idącą, w zasadzie ostateczną, formą udzielenia pomocy niż przyznanie opisanych świadczeń opiekuńczych. Jednym z podstawowych warunków przyznania wnioskującej osobie prawa do pobytu w domu pomocy społecznej jest niemożność zapewnienia tej osobie usług opiekuńczych w miejscu jej zamieszkania, jeśli dana osoba takich usług wymaga. W ocenie Sądu, skoro w tej sprawie istniała realna możliwość i gotowość ze strony organu do zapewnienia skarżącej usług opiekuńczych w jej domu, w odpowiednim wymiarze, a jedynie skarżąca odmówiła takiej pomocy to - w świetle art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - niedopuszczalne było przyznanie jej świadczenia w postaci skierowania do domu pomocy społecznej. Mając na względzie powyższe , Sąd uznał, że organy obu instancji zasadnie odmówiły stronie pomocy społecznej w formie skierowania jej do domu pomocy społecznej. Istotnym dla takiej oceny jest także fakt, że skarżąca, pomimo iż, ma zapewnioną odpowiednią opiekę ze strony rodziny, dobrowolnie z niej rezygnuje. Wbrew twierdzeniom skarżącej, z przeprowadzonego postępowania dowodowego nie wynika w żaden sposób, że rodzina nie chce realizować i nie realizuje opieki nad nią. Takiego dowodu nie przedstawiła również skarżąca. Nie znajduje również potwierdzenia, w świetle okoliczności sprawy, zarzut skarżącej, że wywiad środowiskowy zawiera nieprawdziwe dane na temat jej rezygnacji ze świadczeń opiekuńczych. Dokument ten został sporządzony przez wykwalifikowanego pracownika socjalnego, a oświadczenia w nim zawarte zostały potwierdzone czytelnym podpisem skarżącej. Poza tym informacje uzyskane od rodziny skarżącej potwierdzają negatywny stosunek skarżącej do wszelkiego rodzaju pomocy osób trzecich. Jedyną pomocą, której oczekuje skarżąca jest przyznanie jej prawa do pobytu w domu pomocy społecznej. Jednakże nie jest to wystarczająca, z punktu widzenia przepisów prawa, przesłanka do przyznania skarżącej takiego prawa. Nieuzasadniony jest również zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organy art. 8 Kpa, albowiem organy obu instancji należycie przeprowadziły postępowanie w tej sprawie, z zachowaniem procedur administracyjnych i wymogów określonych w ustawie o pomocy społecznej, a wywiad środowiskowy sporządzony był z osobistym udziałem skarżącej. Niespornym jest również zarzut skarżącej odnośnie nieprzeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 89 § 2 Kpa, organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Tak więc, organ powinien przeprowadzić rozprawę wówczas, gdy w sprawie biorą udział co najmniej dwie strony o sprzecznych interesach. Taka sytuacja, z uwagi na szczególny charakter spraw z zakresu ustawy o pomocy społecznej, nie ma miejsca w tej sprawie. W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ani przepisów o postępowaniu administracyjnym. W związku z tym na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę M. L. należało oddalić, o czym Sąd orzekł na wstępie.