II SA/Sz 281/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S.) z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., składając skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Celnej w S., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Na urzędowym formularzu PPPR Spółka podała, że prowadzi "działalność rozrywkową". Skarżąca uzasadniając wniosek wskazała, że przeciwko niej toczy się na terenie całego kraju około [...] postępowań w przedmiocie wymierzania kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry oraz, że wszczęto postępowania egzekucyjne, w trakcie których zajęto cały majątek skarżącej, a środki uzyskiwane przez Spółkę przekazywane są na poczet postępowań egzekucyjnych. Skarżąca nie jest w stanie ponieść nawet części opłaty od skargi. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Sądu wpis od skargi ustalono w wysokość [...] zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych to kwota [...] zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Skarżąca wykazała, że posiada jeden rachunek bankowy w Banku [...], którego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło [...] zł. Do wniosku Spółka dołączyła: kopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnych oraz rachunku bankowego, kopie upomnień, kopie tytułów wykonawczych wystawionych przez organy celne w latach 2015 i 2016. Spółka, wykonując wezwanie referendarza sądowego, nadesłała następujące dokumenty: 1) kopię rocznego zeznania podatkowego Spółki CIT-8 za okres od 01.10.2014 r. do 31.12.2015 r. (w którym wykazała przychody w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę [...] zł); 2) kopie deklaracji VAT-7k za 1 kwartał 2016 r. (dostawy w kwocie [...] zł, nabycie [...] zł, kwota do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy [...] zł), za 3 kwartał 2016 r. (dostawa [...] zł, nabycie [...] zł, kwota do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy [...] zł); 3) wydruki "historia operacji" na rachunku bankowym za okres 01.07.2016 r. do 31.07.2016 r., od 01.08.2016 r. do 31.08.2016 r., od 01.09.2016 r. do 30.09.2016 r., z saldami końcowymi w kwocie [...] zł; 4) kopię "bilansu" (bez potwierdzenia za zgodność z oryginałem, bez podpisu osoby sporządzającej), w którym odnotowano m.in. aktywa trwałe w kwocie [...] zł, aktywa obrotowe w kwocie [...] zł, należności krótkoterminowe w kwocie [...] zł, środki pieniężne w kwocie [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe w kwocie [...] zł, w tym leasingowe w kwocie [...] zł; 5) kopię "rachunku zysków i strat" (bez potwierdzenia za zgodność z oryginałem, bez podpisu osoby sporządzającej) za okres od 01.10.2014 r. do 31.12.2015 r., w którym wykazała przychody w kwocie [...] zł, stratę [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Biorąc pod uwagę powyższe oraz wykazaną sytuację finansową Spółki, stwierdzić należy, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie na skarżącej obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Nadmienić także należy, że sytuacja finansowa i zdolność do ponoszenia ciężarów związanych z prowadzeniem sporów sądowych Spółki była wielokrotnie oceniana, z uwzględnieniem specyfiki prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, przez sądy administracyjne na terenie całego kraju, w tym WSA w Szczecinie (postanowienie z dnia 1 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 55/17). Z postanowień wydanych w przedmiocie prawa pomocy (odmawiających przyznania prawa pomocy), wynika że Spółka w swoich wnioskach wykazuje takie same okoliczności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, bazujące na dokumentach dotyczących 2015 r. oraz okresu do września 2016 r., które mają świadczyć o jej złej kondycji finansowej, a więc: poniesienie straty podatkowej za 2015 r., prowadzenie licznych postępowań celnych oraz postępowań egzekucyjnych realizowanych poprzez zajęcie rachunku bankowego i wierzytelności. Wskazywano, że Spółka nie wykazuje jakie są jej bieżące przychody oraz koszty uzyskania przychodów, zaś wysokość jej kapitału zakładowego oraz wartość środków trwałych wielokrotnie przewyższają wartość należnych kosztów sądowych. W konsekwencji uznano, że powoływane okoliczności (strata, prowadzenie egzekucji) nie mogą automatycznie przemawiać za pozytywnym załatwieniem wniosków skarżącej, która nie wykazuje jakie są faktycznie jej zdolności płatnicze. Z poglądem powyższym należy się zgodzić również na gruncie niniejszej sprawy. Oceniając przedłożone w niniejszej sprawie oświadczenia i dokumenty, stwierdzić bowiem należy, że Spółka również nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych, ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy, jak i pozostałe koszty sądowe, uiścić. Wprawdzie Spółka nadesłała materiał obejmujący szereg dokumentów (dokumenty dotyczące egzekucji i zobowiązań, bilans, rachunek zysków i strat za 2015 r., CIT-8 za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych do 30 września 2016 r., deklaracje VAT-7K za 1 i 3 kwartał 2016 r.), jednak należy stwierdzić, że podane informacje nie są kompletne, dokumentują bowiem przede wszystkim przychody Spółki z 2015 r. (wynoszące aż [...] zł), obroty, stan zobowiązań, należności oraz bilansową wartość aktywów trwałych, obrotowych i kosztów działalności oraz stan środków pieniężnych w minionych już okresach, tj. od 01.10.2014 r. do 30 września 2016 r. Spółka nie nadesłała natomiast żadnych dokumentów dotyczących osiąganych przychodów, obrotów, posiadanych środków pieniężnych w bieżącym okresie, tj. wyciągu z prowadzonej księgi podatkowej za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. oraz za styczeń 2017 r., raportów stanu środków w kasie za listopad – grudzień 2016 r., za styczeń 2017 r. i luty 2017 r., wyciągów z rachunku bankowego za okres od 1 do 30 listopada 2016 r. oraz od 10 lutego do 10 marca br., deklaracji VAT za 4 kwartał 2016 r. Nie udzieliła także żadnej odpowiedzi na wezwanie w zakresie żądania bilansu oraz rachunku zysków i strat za pierwsze półrocze 2016 r. Złożone oświadczenia i dokumenty nie odzwierciedlają zatem aktualnej sytuacji finansowej oraz bieżących zdolności płatniczych, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła także żadnych dokumentów, pozwalających ustalić możliwość dofinansowania działalności spółki przez jej wspólników w formie przymusowych dopłat, które przewiduje Kodeks spółek handlowych. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, niewykonanie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Zauważyć zatem należy, iż strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest bowiem formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Nie wypełniając w pełni wezwania referendarza sądowego, strona powinna zaś liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na gruncie rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skoro wnioskodawczyni nie przedstawiła wszystkich żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób rzetelny i jednoznaczny, jaka jest jej sytuacja finansowa, to rozpoznający wniosek nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez nią środków. Niezależnie od powyższego wskazać także należy, że skarżąca jest spółką prawa handlowego, a więc prowadzi działalność gospodarczą w sposób profesjonalny. Osoba prawna taka jak spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są zatem do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych, musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 p.p.s.a. Ponadto, ze złożonego wniosku nie wynika, aby spółka nie miała żadnej już możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania, skoro cały czas występuje w obrocie, pomimo tego, że jak twierdzi nie posiada żadnego majątku i środków pieniężnych. Z nadesłanego do akt sprawy odpisu pełnego z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć należy też, że z zapisów w KRS wynika, że zakres działalności skarżącej, obejmuje nie tylko "działalność rozrywkową", ale są tam też wymienione np.: działalność związana z organizacją targów, wystaw, kongresów, pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, pozostała działalność finansowa, działalność usługowa z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych, pozostałe doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, a także sprzedaż hurtową napojów alkoholowych, bezalkoholowych i tytoniowych. Wskazać należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W ocenie referendarza sądowego, Spółka uzasadniając wniosek nie wykazała, aby podejmowała jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach szerokiego zakresu działalności w celu zdobycia jakichkolwiek środków na pokrycie swoich zobowiązań, w tym także na pokrycie - choćby częściowo - kosztów sądowych. Konkludując, z przedstawionych powyżej danych jednoznacznie wynika, że strona, pomimo trudności finansowych, znacznego zadłużenia i prowadzonych postępowań celnych i egzekucyjnych, kontynuuje działalność, z której – zdaniem referendarza sadowego - może uzyskiwać przychody lub też może uzyskać środki w formie dopłat czy pożyczki od wspólników. W tym stanie rzeczy, należało odmówić skarżącej uwzględnienia wniosku, gdyż nie wykazała, że uiszczenie przede wszystkim wpisu od skargi wykraczałoby poza jej możliwości finansowe. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.