II SA/Sz 281/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 marca 2017r. sygn. akt II SA/Sz 281/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w sprawie ze skargi "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S.) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., składając skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Celnej w S., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Na urzędowym formularzu PPPr Spółka podała, że prowadzi "działalność rozrywkową". Skarżąca uzasadniając wniosek wskazała, że przeciwko niej toczy się na terenie całego kraju około [...] postępowań w przedmiocie wymierzania kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry oraz że wszczęto postępowania egzekucyjne, w trakcie których zajęto cały majątek skarżącej, a środki uzyskiwane przez Spółkę przekazywane są na poczet postępowań egzekucyjnych. Skarżąca nie jest w stanie ponieść nawet części opłaty od skargi. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Sądu wpis od skargi ustalono w wysokość [...] zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych to kwota [...] zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Skarżąca wykazała, że posiada jeden rachunek bankowy w Banku [...], którego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło [...] zł. Do wniosku Spółka dołączyła: kopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnych oraz rachunku bankowego, kopie upomnień, kopie tytułów wykonawczych wystawionych przez organy celne w latach 2015 i 2016. Spółka, wykonując wezwanie referendarza sądowego, nadesłała następujące dokumenty: 1) kopię rocznego zeznania podatkowego Spółki CIT-8 za okres od 01.10.2014 r. do 31.12.2015 r. (w którym wykazała przychody w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę [...] zł); 2) kopie deklaracji VAT-7k za 1 kwartał 2016 r. (dostawy w kwocie [...] zł, nabycie [...] zł, kwota do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy [...] zł), za 3 kwartał 2016 r. (dostawa [...] zł, nabycie [...] zł, kwota do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy [...] zł); 3) wydruki "historia operacji" na rachunku bankowym za okres 01.07.2016 r. do 31.07.2016 r., od 01.08.2016 r. do 31.08.2016 r., od 01.09.2016 r. do 30.09.2016 r., z saldami końcowymi w kwocie [...] zł; 4) kopię "bilansu" (bez potwierdzenia za zgodność z oryginałem, bez podpisu osoby sporządzającej), w którym odnotowano m.in. aktywa trwałe w kwocie [...] zł, aktywa obrotowe w kwocie [...] zł, należności krótkoterminowe w kwocie [...] zł, środki pieniężne w kwocie [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe w kwocie [...] zł, w tym leasingowe w kwocie [...] zł; 5) kopię "rachunku zysków i strat" (bez potwierdzenia za zgodność z oryginałem, bez podpisu osoby sporządzającej) za okres od 01.10.2014 r. do 31.12.2015 r., w którym wykazała przychody w kwocie [...] zł, stratę [...] zł. Postanowieniem z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 281/17 referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy uznał, powołując się na art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", że wniosek Spółki nie zasługiwał na uwzględnienie. Wskazał, że w rozpoznawanej sprawie na Skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Nadmienił, że sytuacja finansowa i zdolność do ponoszenia ciężarów związanych z prowadzeniem sporów sądowych Spółki była wielokrotnie oceniana, z uwzględnieniem specyfiki prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, przez sądy administracyjne na terenie całego kraju, w tym WSA w Szczecinie (postanowienie z dnia 1 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 55/17). Zwrócił uwagę, że z postanowień wydanych w przedmiocie prawa pomocy (odmawiających przyznania prawa pomocy), wynikało, że Spółka w swoich wnioskach wykazywała takie same okoliczności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, bazujące na dokumentach dotyczących 2015 r. oraz okresu do września 2016 r., które miały świadczyć o jej złej kondycji finansowej, a więc: poniesienie straty podatkowej za 2015 r., prowadzenie licznych postępowań celnych oraz postępowań egzekucyjnych realizowanych poprzez zajęcie rachunku bankowego i wierzytelności. Spółka nie wykazywała bieżących przychodów oraz kosztów uzyskania przychodów, zaś wysokość jej kapitału zakładowego oraz wartość środków trwałych wielokrotnie przewyższała wartość należnych kosztów sądowych. W konsekwencji uznano, że powoływane okoliczności (strata, prowadzenie egzekucji) nie mogą automatycznie przemawiać za pozytywnym załatwieniem wniosków skarżącej, która nie wykazuje jakie są faktycznie jej zdolności płatnicze. Z poglądem powyższym należy się zgodzić również na gruncie niniejszej sprawy. Oceniając oświadczenia i dokumenty przedłożone w sprawie, referendarz sądowy stwierdził, że Spółka nie wykazała także, iż nie ma dostatecznych środków pieniężnych, ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy, jak i pozostałe koszty sądowe, uiścić. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że Spółka nadesłała szereg dokumentów (dokumenty dotyczące egzekucji i zobowiązań, bilans, rachunek zysków i strat za 2015 r., CIT-8 za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych do 30 września 2016 r., deklaracje VAT-7K za 1 i 3 kwartał 2016 r.), jednak stwierdził dalej, iż podane informacje nie są kompletne, ponieważ dokumentują przede wszystkim przychody Spółki z 2015 r. (wynoszące aż [...] zł), obroty, stan zobowiązań, należności oraz bilansową wartość aktywów trwałych, obrotowych i kosztów działalności oraz stan środków pieniężnych w minionych już okresach, tj. od 01.10.2014 r. do 30 września 2016 r. Spółka nie nadesłała natomiast żadnych dokumentów dotyczących osiąganych przychodów, obrotów, posiadanych środków pieniężnych w bieżącym okresie, tj. wyciągu z prowadzonej księgi podatkowej za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. oraz za styczeń 2017 r., raportów stanu środków w kasie za listopad – grudzień 2016 r., za styczeń 2017 r. i luty 2017 r., wyciągów z rachunku bankowego za okres od 1 do 30 listopada 2016 r. oraz od 10 lutego do 10 marca br., deklaracji VAT za 4 kwartał 2016 r. Nie udzieliła także żadnej odpowiedzi na wezwanie w zakresie żądania bilansu oraz rachunku zysków i strat za pierwsze półrocze 2016 r. Złożone oświadczenia i dokumenty nie odzwierciedlały w ocenie referendarza sądowego aktualnej sytuacji finansowej oraz bieżących zdolności płatniczych, co uniemożliwiło uwzględnienie wniosku. Referendarz sądowy dodał również, że Skarżąca, pomimo wezwania, nie przedłożyła także żadnych dokumentów, pozwalających ustalić możliwość dofinansowania działalności Spółki przez jej wspólników w formie przymusowych dopłat, które przewiduje Kodeks spółek handlowych. Odpis postanowienia referendarza sądowego wraz z uzasadnieniem doręczono Skarżącej w dniu 4 kwietnia 2017 r. W dniu 7 kwietnia 2017 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, domagając się ponownego rozpoznania sprawy oraz przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie oraz zasądzenia na rzecz Skarżącej od organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa Skarżącej w postępowaniu wywołanym niniejszym sprzeciwem według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie stan finansowy skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniesiono w sprzeciwie, że przeciwko stronie skarżącej prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzania kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. Ilość wydanych w tych sprawach decyzji przez organy II instancji (ok. [...]) powoduje, że wszczęte zostały postępowania egzekucyjne, co doprowadziło do zajęcia praktycznie całego majątku strony. Na chwilę obecną nie jest ona w stanie pokryć nawet części opłaty od wnoszonej skargi. Zdaniem strony, dołączone do wniosku PPPr dokumenty, jednoznacznie wskazywały na wyjątkowo trudną sytuację majątkową. W tym kontekście wskazano na straty poniesione w poprzednich latach bilansowych, inne postępowania w przedmiocie kar pieniężnych, liczne postępowania egzekucyjne, postępowania ze skarg strony skarżącej na decyzje w przedmiocie kar pieniężnych. Podkreślono, że strona nie mogła racjonalnie przewidzieć nałożonych na nią kar pieniężnych. Podano ponadto, że dopóki zasadność nałożonych kar pieniężnych nie zostanie potwierdzona, to poprawa sytuacji finansowej strony skarżącej nie wydaje się możliwa. Aby jednak móc przeprowadzić kontrolę legalności tych decyzji, strona musi mieć możliwość dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, w tym także spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, określa natomiast przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie wyjaśnić należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W tym kontekście zauważyć należy, że Spółka nie przedstawiła dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, o co była wzywana przez referendarza sądowego. Strona skarżąca nie przedstawiła: dokumentów dotyczących osiąganych przychodów, obrotów, posiadanych środków pieniężnych w bieżącym okresie, tj. wyciągu z prowadzonej księgi podatkowej za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. oraz za styczeń 2017 r., raportów stanu środków w kasie za listopad – grudzień 2016 r., za styczeń 2017 r. i luty 2017 r., wyciągów z rachunku bankowego za okres od 1 do 30 listopada 2016 r. oraz od 10 lutego do 10 marca br., deklaracji VAT za 4 kwartał 2016 r. Nie udzieliła także żadnej odpowiedzi na wezwanie w zakresie żądania bilansu oraz rachunku zysków i strat za pierwsze półrocze 2016 r. W ocenie Sądu, trafnie stwierdził referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że złożone oświadczenia i dokumenty nie odzwierciedlają zatem aktualnej sytuacji finansowej oraz bieżących zdolności płatniczych, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Podkreślić w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie, skierowane przez referendarza sądowego pytania dotyczyły wyłącznie weryfikacji rzetelności oświadczeń składanych przez stronę skarżącą. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie w istocie uniemożliwia Sądowi dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej Spółki i jej faktycznych możliwości płatniczych. Zauważyć przy tym należy, że z odpisu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynika, aby wobec Spółki prowadzone było postępowanie upadłościowe, nie wynika również jej rozwiązanie, czy choćby zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, także w złożonym formularzu oraz sprzeciwie strona skarżąca takich okoliczności nie podnosi. To zaś, że aktualnie Spółka ma kłopoty finansowe, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej żądania. Strata, na którą się powołuje nie przesądza w żadnej mierze o braku środków finansowych, a wskazuje tylko, że koszty uzyskania przychodu są od tego przychodu wyższe. Ponadto kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł, są to więc kwoty wielokrotnie przewyższające wartość wpisu w niniejszej sprawie, a także umożliwiające Spółce ciągłe prowadzenie działalności gospodarczej. Niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę wynikający z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przedmiot działalności Spółki, poza działalnością związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi (m.in. sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, sprzedaż detaliczna napojów alkoholowych i bezalkoholowych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach, sprzedaż hurtowa napojów alkoholowych i bezalkoholowych, sprzedaż hurtowa wyrobów tytoniowych, czy działalność związana z organizacją targów, wystaw i kongresów), trudno uznać, aby Spółka nie miała możliwości przy prowadzeniu tak szerokiej działalności gospodarczej, pokrycia kosztów związanych z całokształtem funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zdaniem Sądu, okoliczność, iż Spółka boryka się z licznymi postępowaniami nie jest argumentem, który sam z siebie powinien decydować o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skoro bowiem przedmiotem prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej było urządzanie gier na automatach do gier, to spółka powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji i niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu, powinna była zaś gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych w takich sprawach, co przy wykazanych przychodach, sięgających w roku podatkowym 2015 r. aż [...] zł, nie stanowiło problemu. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że strata jest wyliczana w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu, do jakiego instytucja została powołana i nie znajduje prostego przełożenia na rzeczywistą sytuację podmiotu. Odnosząc się jeszcze do podniesionej w sprzeciwie kwestii wielości postępowań w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej, prowadzonych przeciwko Spółce dodać należy, iż zarówno sama liczba prowadzonych przeciwko Spółce, jak i już egzekwowanych kar nie stanowi wyłącznej podstawy do oceny możliwości płatniczych spółki (por. postanowienia NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FZ 66/09, z dnia 7 stycznia 2014 r. sygn. II FZ 1236/13). Ocena ta nie może być bowiem przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, których w niniejszej sprawie, Spółka nie przedstawiła. Mając wszystko powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił o utrzymaniu w mocy postanowienie referendarza sądowego, uznając je za prawidłowe.