II SA/Sz 285/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia niniejszego wyroku. Decyzją Nr [...] r. wydaną na podstawie art.104 k.p.a., art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 38 ust. 1, art. 107, art. 41, art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz.1362 z późn. zm.) Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił M. S. przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego, o co zarejestrowana zwróciła się wnioskiem z dnia [...] r. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 ww. ustawy. W myśl art. 38 ust. 1 w/w ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. W niniejszej sprawie organ pomocy społecznej na podstawie art. 107 ust.1 ww. ustawy przeprowadził aktualizację wywiadu, w trakcie którego zainteresowana udokumentowała dochód rodziny w wysokości [...] zł, na który składają się świadczenie z funduszu alimentacyjnego [...] + zasiłek rodzinny [...] + zasiłek z PUP [...] + świadczenie z PUP męża [...]. Dochód ten przekracza zatem kryterium dochodowe rodziny, które wynosi [...] zł. W tej sytuacji wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych na podstawie art. 38 ust. 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji stwierdził także, że wniosek zainteresowanej został również rozważony zgodnie z art. 41 ww. ustawy, w myśl którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jednakże w sytuacji rodziny wnioskodawczyni nie znaleziono szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie takiej formy pomocy. W myśl art. 3 ust. 3 rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M. S. wniosła od niego odwołanie, podnosząc, iż organ I instancji błędnie naliczył do dochodu rodziny jednorazową dotację z Powiatowego Urzędu Pracy, którą ona (a nie jej mąż jak napisano w decyzji) otrzymała na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Dotacja ta może być wydatkowana na ściśle określone cele (zakup maszyn, urządzeń i innego wyposażenia), z których to wydatków musi się ściśle rozliczyć. Nie mogą być one zatem wydatkowane na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny. Bez tej kwoty rodzina spełnia kryterium dochodowe uprawniające ją do zasiłku okresowego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO wskazało, iż w myśl art. 8 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pomocy społecznej przysługuje, poza spełnieniem kryterium dochodowego, w sytuacjach jednoczesnego występowania co najmniej jednego powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny (art. 8 ust.1 pkt 3 ustawy). Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynika z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy i jest to obecnie kwota [...] zł miesięcznie. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się między innymi świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Jak wynika z aktualizacji wywiadu rodzinnego przeprowadzonego w dniu [...] r. rodzina M. S. składa się z czterech osób (wnioskodawczyni, męża i dwojga dzieci). Odwołująca utraciła z dniem [...] r. status osoby bezrobotnej z uwagi na to, iż otrzymała jednorazowo środki z PFRON na rozpoczęcie działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Mąż wnioskodawczyni zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Z materiału dowodowego wynika, że łączny miesięczny dochód w rodzinie M. S. wynosi [...] zł., a więc przekracza kwotę kryterium dochodowego tj. rodziny, wynoszącą [...] zł. Na dochód ten składa się zasiłek rodzinny – [...] zł., świadczenie z funduszu alimentacyjnego – [...] zł., zasiłek dla bezrobotnych – [...] zł. (otrzymany ostatni raz) oraz świadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy na rozpoczęcie działalności gospodarczej w wysokości [...] zł., co daje w przeliczeniu na miesiąc kwotę [...] zł. Z akt sprawy wynika również, iż organ I instancji w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zaproponował zamiast zasiłku okresowego - świadczenie pieniężne na zakup żywności dla czterech osób. Przepis ten oparty jest na uznaniu administracyjnym, gdyż pozostawia organom administracji duży zakres swobody w ocenie, czy przyznanie pomocy w danej sytuacji jest uzasadnione okolicznościami sprawy czy też zachodzą podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku strony. Zdaniem SKO przyznana zainteresowanej kwota dotacji z UPU w wysokości [...] zł. stanowi świadczenie (pomoc) przyznaną na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Wychodząc z założenia, że świadczenie to jest przeznaczone na rozwinięcie działalności gospodarczej, a w przypadku nie zrealizowania tego zamierzenia kwota ta podlega zwrotowi, należałoby – zdaniem SKO - nie uznać tego rodzaju pomocy za dochód. Jednak zgodnie z ust. 4 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej do dochodu rodziny nie wlicza się tylko i wyłączenie dochodu uzyskanego na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Ponadto Kolegium zwraca uwagę, że w świetle przepisów podatkowych tego rodzaju pomoc jest wprawdzie uznana za dochód, jednak jest zwolniona z podatku. W związku z tym, że ustawa o pomocy społecznej wyłącza z dochodu rodziny tylko dochód uzyskany z tytułu prac społecznie użytecznych, nie uwzględniając wyłączenia innych świadczeń otrzymanych na podstawie ustawy o promocji zatrudnienia, Kolegium nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania. Powyższą decyzję M. S. zaskarżyła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając, iż organ nie wyjaśnił należycie sprawy, a w szczególności nie rozważył tej sprawy pod kątem treści przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, czyli szczególnej sytuacji, która zachodzi w jej przypadku. Nadto skarżąca zakwestionowała stwierdzenie organu odwoławczego, iż otrzymywał ona inną pomoc, o którą się odrębnie ubiegała. Są to dwie różne sprawy. Pomoc ta została zresztą udzielona dużo później i nie ma związku ze sprawą. Organ nie przedstawił żadnych argumentów, iż sytuacja skarżącej nie może być uznana za szczególną. Inne instytucje, w tym Urząd Skarbowy nie zalicza dotacji do dochodu rodziny. W tej chwili skarżąca jeszcze nie pracuje, nie prowadzi działalności i nie osiąga żadnych dochodów. Zdaniem skarżącej skarżona przez nią decyzja jest skandaliczna, stronnicza i niekompetentna. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organ administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi i wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Analizując zaskarżoną decyzję w aspekcie wskazanych wyżej przepisów należy uznać zasadność zarzutów skargi. W szczególności trafne są zarzuty dotyczące nienależytego wyjaśnienia sytuacji dochodowej skarżącej. Ustalenia faktyczne w oparciu o które organ ustalił dochody rodziny na kwotę są niejasne i zawierają błąd. Organ ustalił bowiem, iż skarżąca udokumentowała dochód w wysokości [...] zł, na co składa się świadczenie z funduszu alimentacyjnego ([...]zł), zasiłek rodzinny na dzieci – [...] zł, zasiłek dla bezrobotnych z PUP [...] , oraz świadczenie z PUP w wysokości [...] zł , co w przeliczeniu na miesiąc stanowi [...] zł. Należy zwrócić uwagę, iż zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł, która skarżąca otrzymała w [...] r. był jej przyznany – co stwierdza sam organ – po raz ostatni, albowiem od dnia [...] r. skarżąca, na mocy decyzji Starosty z dnia [...] r., utraciła status osoby bezrobotnej. Decyzja ta znajduje się w aktach. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Skarżąca wniosek o przyznanie jej pomocy finansowej w postaci zasiłku okresowego złożyła dnia [...] r. Organ ustalił dochód, na podstawie którego stwierdził przekroczenie kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej biorąc pod uwagę dochody z miesiąca grudnia 2012 r., podczas gdy ze względu na utratę dochodu w postaci zasiłku dla bezrobotnych, w myśl art. 8 ust. 3 ww. ustawy powinien być to dochód z miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie świadczenia, czyli z miesiąca stycznia 2013 r. Zaskarżona decyzja wydana zatem została z naruszeniem prawa materialnego, tj. ww. przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, które w tym wypadku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1a) P.p.s.a. uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. W związku z treścią skargi oraz decyzji, stwierdzić należy, iż skarżąca nie ma racji twierdząc, iż otrzymana przez nią dotacja z Powiatowego Urzędu Pracy na rozpoczęcie działalności gospodarczej nie powinna być wliczona do dochodu i brana pod uwagę przy ustaleniu kryterium dochodowego, albowiem zgodnie z § 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Do dochodu tego nie wlicza się jedynie dochodów wymienionych w ust. 4 art. 8 ustawy. Jest to wykaz zamknięty. Obejmuje on z zakresu świadczeń przysługujących osobie bezrobotnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jedynie świadczenie przysługujące osobie bezrobotnej z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Stanowisko takie jest też ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Takie stanowisko tut. Sąd zajął np. w sprawie II SA/Sz (................) Nie oznacza to jednak, iż rozważając kwestię przyznania stronie w takiej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca, specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej organ nie powinien wziąć pod uwagę kwestii podnoszonych przez stronę, iż otrzymanej z Powiatowego Urzędu Pracy dotacji, mającej charakter celowy, nie może ona wykorzystać na żadne potrzeby bytowe, gdyż musi się z niej rozliczyć pod względem merytorycznym wynikającym z celu, na który pomoc ta została udzielona, wskazanego w umowie. Z treści zaskalnej decyzji wynika, iż organy dostrzegły ten problem, jednakże nie wpłynęło to na ich stanowisko w sprawie. Biorąc pod uwagę ustalenia i oceny zawarte w arkuszu aktualizacji wywiadu stwierdzić należy, iż sytuacja materialna rodziny jest trudna (ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność) organ winien wziąć pod uwagę rozważając wniosek skarżącej w aspekcie treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje przyznanie stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej lecz przekraczającej kryterium dochodowe bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego lub – pod warunkiem zwrotu części lub całości – zasiłku okresowego lub zasiłku celowego. W szczególności, wychodząc z zasad wynikających z art. 7 i art. 8 Kpa organ winien był wziąć pod uwagę, iż brak możliwości zaspokojenia potrzeb bytowych z powodu braku odpowiedniego wsparcia ze strony organów pomocy społecznej może uniemożliwić skarżącej właściwe wykorzystanie przyznanej dotacji i rozpoczęcia działalności gospodarczej, dzięki której rodzina mogłaby wyjść z trudnej sytuacji życiowej – co w świetle art. 2 oraz art. 3 ustawy o pomocy społecznej - jest podstawowym zadaniem organów pomocy społecznej. Kwestii tej organy obu instancji jednak nie rozważyły pod kątem "szczególnie uzasadnionego przypadku", co z kolei wskazuje na naruszenie powyższych przepisów, a także art. 7 i 8 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zauważyć też należy, iż w uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy bezzasadnie odwołuje się do faktu, że organ I instancji w innym postępowaniu, w oparciu o inny wniosek zainteresowanej przyznał skarżącej świadczenie pieniężne na zakup żywności dla czterech osób. Organ odwoławczy zobowiązany jest bowiem ponownie rozpoznać sprawę, w której wniesione zostało odwołanie i w oparciu o zebrany w danej sprawie materiał dowodowy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł jak w sentencji. Orzeczenie w pkt II oparto na art. 152 P.p.s.a.