II SA/Sz 29/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.),, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2009 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. S. S. wnioskiem z dnia [...] r. zwróciła się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie jej zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztu pobytu córki E. w przedszkolu. We wniosku tym strona powołała się na swoją trudną sytuację finansową, związaną z bezrobociem. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta, decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), odmówił przyznania K. S. pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, iż organ przeprowadził wywiad środowiskowy (protokół z dnia [...] r.) i ustalił, że dochód rodziny wnioskodawczyni z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł, czyli jest niższy od kryterium dochodowego, wynoszącego 702 zł. Rodzina kwalifikuje się do bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Mając jednak na uwadze ograniczone środki finansowe Ośrodka na realizację swych zadań organ stwierdził, że nie ma możliwości uwzględnienia wniosku. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wyjaśnił, że budżet Ośrodka na zadania własne gminy na [...] r. w zakresie pomocy społecznej wynosił [...] zł. Z kwoty tej pokrywany jest koszt wyżywienia dzieci w szkołach wynoszący ok. [...] zł, koszt pobytu dzieci w przedszkolach ok. [...] zł i koszt pobytu osób w domach pomocy społecznej ok. [...] zł. Po odliczeniu tych kwot, pozostaje kwota [...] zł, którą można przeznaczyć na pomoc w formie zasiłków celowych. Z uwagi na fakt, że z pomocy Ośrodka rocznie korzysta ok. [...] środowisk, na każde z nich przypada miesięczna kwota pomocy w wysokości ok. [...] zł. S. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc między innymi, że odmowa udzielenia jej wsparcia finansowego stanowi naruszenie prawa, w sytuacji gdy niemożność znalezienia pracy powoduje trudną sytuację materialną jej rodziny. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 3 ust. 4 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając zasadność podjętego rozstrzygnięcia, Kolegium powołało się na ustalenia dokonane przez organ I instancji w toku przeprowadzonego postępowania oraz wywiadu środowiskowego, z których wynika, że strona prowadzi [...] gospodarstwo wspólnie z córką, którą samotnie wychowuje, a dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. Na dochód ten składa się: dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł, zasiłek rodzinny - [...] zł, alimenty [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi zatem [...] zł przy kryterium pozwalającym na przyznanie zasiłku celowego, określonym w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w kwocie 351 zł. Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że wnioskodawca spełnia warunki do przyznania zasiłku celowego, określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji prawidłowo uzasadnił też odmowę przyznania tej pomocy, z uwagi na ograniczone środki finansowe Ośrodka. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z przepisami art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin, korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, że przyznanie pomocy uzależnione jest nie tylko od spełnienia przesłanek ustawowych, ale przede wszystkim od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz ilości osób ubiegających się o przyznanie tej pomocy. Organ odwoławczy wskazał też, że Ośrodek Pomocy Społecznej musi racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami finansowymi, aby wystarczyły one chociażby na częściowe zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb bytowych większości osób potrzebujących pomocy. Ponadto Kolegium zaznaczyło, że w myśl art. 39 ustawy o pomocy społecznej, przyznanie zasiłku celowego nie stanowi obowiązku organu, który dokonuje analizy sytuacji faktycznej i prawnej składających wnioski o pomoc i w zależności od wyników tej analizy podejmuje decyzję. S. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję ostateczną, jako krzywdzącą. Zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu oraz Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej pominięcie w sprawie istotnych dowodów, które miały wpływ na ustalenie wysokości jej dochodu, a w konsekwencji na rozstrzygnięcie sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie przedstawiła swoją sytuację rodzinną i materialną, z której wynika, że nadal jest bezrobotna, mieszka u matki, która także nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych rodziny, w tym kosztów utrzymania mieszkania. Skarżąca zarzuciła organowi brak jakichkolwiek ustaleń dotyczących rozważenia jej sytuacji życiowej, co oznacza, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem prawa, a w szczególności z art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego skutkuje, według skarżącej, brakiem dążenia przez organ do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności orzeczenia z prawem. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U., Nr 64, poz. 593 ze zm.), która określa m. in. zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia podstawowych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Z przepisów tych wynika, że zadaniem organów pomocy społecznej jest udzielanie potrzebującym niezbędnej pomocy, a nie otaczanie ich stałą opieką i to w takim rozmiarze, o jaki wnioskują. Skarżąca w dniu [...] r. wniosła o przyznanie kilku rodzajów zasiłków, między innymi zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztu pobytu jej [...] córki E. w przedszkolu. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Jednak, aby strona mogła skorzystać z takiej formy pomocy muszą zaistnieć ustawowe i obiektywne przesłanki jej udzielenia. Przesłanki do udzielenia pomocy społecznej ustawodawca zamieścił w art. 7 tej ustawy. Ponadto warunkiem koniecznym do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o pomoc przesłanki dochodowej, tzw. kryterium dochodowego, określonego kwotowo w art. 8 ustawy. Decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia przesłanek do przyznania takiego zasiłku, w tym również kryterium dochodowego, organ może ale nie musi przyznać tego rodzaju zasiłek. Nie oznacza to wszakże dowolności, bowiem organ zawsze musi przeprowadzić dokładne postępowanie wyjaśniające i przedstawić ocenę danego stanu faktycznego oraz wskazać przyczyny odmowy przyznania zasiłku celowego. Organ I instancji w oparciu o wywiad środowiskowy prawidłowo ustalił sytuację finansową i rodzinną skarżącej. Ustalenia te nie przeczą informacjom S. S., które wynikają z treści odwołania od decyzji organu I instancji, jaki również z treści skargi do sądu administracyjnego. Skarżąca jest osobą bezrobotną, legitymuje się niskim dochodem - [...] zł, a także samotnie wychowuje [...] dziecko. Jednakże skarżąca nie została pozostawiona w ogóle bez pomocy, bowiem otrzymuje zasiłek okresowy w kwocie [...] zł. Organ trafnie uznał także, iż należy mieć na uwadze, że skarżąca urodzona w [...] r. jest w pełni zdolna do pracy. Wprawdzie samotne macierzyństwo wnioskodawczyni stanowi istotny problem, to jednak ani względy zdrowotne, ani związane z wychowaniem [...] córki, która uczęszcza do przedszkola, nie mogą prowadzić do wniosku, że w przypadku skarżącej należy wykluczyć możliwość podjęcia jakiejś pracy, choćby sezonowej, czy dorywczej, jak słusznie zauważył to w swym uzasadnieniu organ odwoławczy, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca zamieszkuje z matką – K. S., która również jest bezrobotna, a zatem może podjąć się opieki nad córką skarżącej. Stawiany przez skarżącą zarzut niesprawiedliwości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji jest zatem chybiony. Odmowa przyznania zasiłku celowego, uzasadniona jest w istocie okolicznościami wynikającymi z ustawy o pomocy społecznej, określonymi w art. 2 oraz art. 3 ust. 4. Przepis ten upoważnia organ do przyznawania świadczeń w ramach celu i możliwości pomocy społecznej. Ośrodki pomocy społecznej otrzymują z budżetu państwa określone ustawą budżetową środki finansowe, które nie są nieograniczone. Ograniczenia te powodują, że organy nie są w stanie zapewnić pomocy wszystkim rodzinom wnioskującym o tę pomoc zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Składający wnioski o przyznanie zasiłku celowego winni się liczyć z sytuacją, że środków tych nie wystarczy dla wszystkich zainteresowanych. Sytuacja taka występuje również w niniejszej sprawie, gdzie organ w uzasadnieniu nie kwestionuje sytuacji życiowej i potrzeb skarżącej, jednakże, w kontekście ograniczonej ilości środków, jakimi dysponuje Ośrodek na udzielanie pomocy społecznej, oraz ilości potrzebujących tej formy pomocy zmuszony był odmówić przyznania S. S. zasiłku celowego. W świetle powołanych wyżej przepisów, a także treści art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie ma zatem podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Należy też mieć na uwadze, iż pomoc z opieki społecznej w postaci zasiłku celowego powinna służyć zaspokajaniu niezbędnej potrzeby życiowej, której w inny sposób strona zaspokoić by nie mogła. Sytuacja skarżącej (bezrobotna zarówno ona sama, jak i jej matka) nie wskazują, iż potrzeba opieki nad [...] córką skarżącej nie może być zaspokojona inaczej, niż przez umieszczenie jej w przedszkolu, co wymaga określonych środków finansowych. Natomiast okoliczność, że dziecko uczęszcza do przedszkola umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia, choćby dorywczego i zdobycia niezbędnych środków finansowych. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.