II SA/Sz 3/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 marca 2013 r. sprawy ze skargi T.G. na postanowienie Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu pisma oddala skargę Pismem z dnia [...] r. T.G. zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego z prośbą o przesłanie mu skróconego aktu urodzenia, uzasadniając wniosek chęcią zmiany swoich danych personalnych, co będzie dlań istotne po opuszczeniu zakładu karnego w którym obecnie przebywa. W odpowiedzi na ww. pismo Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego poinformował T.G., że podanie o nadesłanie skróconego odpisu aktu urodzenia należy uzupełnić o wniesienie opłaty skarbowej. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2006 r. Nr 225, poz. 1635 ze zm.), wysokość opłaty za sporządzenie skróconego odpisu aktu stanu cywilnego wynosi 22 zł. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego pouczył T.G., że brak uiszczenia opłaty skarbowej w terminie 7 dni skutkować będzie zwrotem podania. Po otrzymaniu opisanego wyżej wezwania T.G. zwrócił się pismem z dnia [...] do Urzędu Stanu Cywilnego z prośbą o zwolnienie go z należnej opłaty skarbowej w wys. 22 zł, bowiem nie jest w stanie jej uiścić. Wyjaśnił, że obecnie przebywa w Zakładzie Karnym i nie posiada żadnych środków finansowych oraz nie ma osoby, która mogłaby za niego opłatę skarbową uiścić. Do wniosku dołączył zaświadczenia z Zakładu Karnego z dnia [...] r., w których podano, że T.G. przebywa w tymże Zakładzie Karnym, nie jest zatrudniony odpłatnie i nie posiada środków pieniężnych zgromadzonych zgodnie z art. 126 § 2 Kkw, tzw. Akumulacji. Odpowiadając na powyższe pismo Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego pismem z dnia [...] r., na podstawie art. 261 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), ponownie wezwał T.G. do uzupełnienia wniosku o nadesłanie skróconego odpisu aktu urodzenia, o wniesienie opłaty skarbowej w wys. 22 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem zwrotu podania. Jednocześnie organ poinformował T.G., że według art. 7 ust. 5 ustawy o opłacie skarbowej, zwalnia się od opłaty skarbowej tylko osoby przedstawiające zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. T.G. pismem z dnia [...]r. ponownie zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej i przesłanie aktu urodzenia. Postanowieniem z dnia [...] r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego powołując się na art. 261 K.p.a., zwrócił T.G. pismo w sprawie nadesłania skróconego odpisu aktu urodzenia. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 261 K.p.a. oraz art. 7 ust. 5 ustawy o opłacie skarbowej i stwierdził, że do dnia wydania postanowienia opłata skarbowa od złożonego wniosku nie została uiszczona. Przedstawione przez T.G. zaświadczenie, iż nie jest zatrudniony odpłatnie nie daje podstaw do zwolnienia go z przedmiotowej opłaty. T.G. zaskarżył ww. postanowienie do Wojewody podając, że jest ono wysoce krzywdzące i spychające go na margines społeczeństwa. Wyjaśnił, że przesłał do Urzędu Stanu Cywilnego zaświadczenia, z których wynika, iż przebywa w Zakładzie Karnym oraz o stanie środków pieniężnych. T.G. stwierdził, że nie jest dlań zrozumiałe zachowanie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, który zwrócił mu jego pismo. W jego ocenie, został potraktowany przedmiotowo i arbitralną decyzją urzędnika pozbawiono go możliwości ubiegania się o zmianę danych personalnych, co gwarantują mu przepisy prawa R.P. oraz prawa konstytucyjne. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego zażalenia Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 i art. 261 § 2 K.p.a., postanowieniem z dnia [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia Wojewoda przywołał treść art. 261 § 1 i § 2 K.p.a. oraz przepisy ustawy o opłacie skarbowej (art. 1 ust. 1 pkt 1 i pkt 3, art. 4, art. 6), a następnie wyjaśnił, że istotne dla sposobu rozpoznawania zażalenia na postanowienie o zwrocie podania ma tylko ustalenie, czy osoba wnosząca takie podanie uiściła stosowną opłatę. Bez znaczenia dla sprawy są powody braku uiszczenia opłaty. Okoliczności dotyczące trudnej sytuacji strony są przesłanką ewentualnego zwolnienia z opłaty skarbowej, w żadnym jednak wypadku nie uzasadniają zastosowania art. 261 § 4 K.p.a. Ważny interes strony lub względy społeczne przemawiające za niezwłocznym załatwieniem sprawy nie są bowiem tożsame z niemożnością poniesienia przez stronę kosztów opłaty skarbowej. Na podstawie akt sprawy Wojewoda ustalił, że T.G. w dacie złożenia wniosku o wydanie mu odpisu aktu urodzenia nie uiścił za tę czynność opłaty skarbowej wysokości 22 zł i nie uczynił tego również w terminie wskazanym przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. Zdaniem Wojewody, brak terminowego uiszczenia opłaty skarbowej za wydanie odpisu skróconego aktu urodzenia uzasadnia dokonanie zwrotu tego podania na podstawie art. 262 § 2 K.p.a. W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały też przesłanki opisane w art. 261 § 4 K.p.a., uzasadniające załatwienie podania mimo nieuiszczenia należności. T.G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Wojewody z dnia [...] r., zarzucając mu obrazę przepisów Konstytucji RP. Skarżący podkreślił, że wykazał organom, iż przebywa w Zakładzie Karnym, nie pracuje i nie posiada żadnych środków finansowych aby uiścić opłatę skarbową. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo organ zaznaczył, że zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, jeżeli osoba ubiega się o zmianę nazwiska w urzędzie stanu cywilnego, w którym sporządzono jej akt stanu cywilnego, np. akt urodzenia, to wówczas nie dołącza tego dokumentu do wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje. Przedmiotem wniosku T.G., który został mu zwrócony przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, było wydanie odpisu skróconego aktu urodzenia. Wydanie odpisu skróconego aktu urodzenia ma formę zaświadczenia, od wydania którego winna być wniesiona opłata skarbowa w wys. 22 zł – zgodnie z Załącznikiem do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2012 r., poz. 1282 ze zm.) – część 1, pkt II. Zobowiązanie do uiszczenia opłaty skarbowej powstaje z mocy prawa z chwilą zaistnienia sytuacji, z którymi ustawa wiąże powstanie obowiązku zapłaty opłaty skarbowej. Stosownie do postanowień art. 6 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, obowiązek zapłaty opłaty skarbowej powstaje – od wydania zaświadczenia – z chwilą złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia. W takim przypadku opłatę skarbową należy uiścić "z góry". Brak zapłaty należnej opłaty skarbowej w zasadzie powoduje nierozpatrzenie wniosku, chyba że dokonującym zgłoszenia lub składającym wniosek jest podmiot zwolniony z obowiązku uiszczania opłaty skarbowej na podstawie przepisów ustawy o opłacie skarbowej (por. Z. Ofiarski – Komentarz do art. 6 ustawy o opłacie skarbowej programu Lex). W rozpoznawanej sprawie zastosowanie znalazł również przepis art. 261 K.p.a. Jego brzmienie jest następujące: § 1. Jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. § 2. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. § 3. Na postanowienie w sprawie zwrotu podania służy zażalenie. § 4. Organ powinien jednak załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności: 1) jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony; 2) jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity; 3) jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą. Według art. 267 K.p.a., w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach. Zagadnienie zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej reguluje art. 7 ustawy o opłacie skarbowej, który w stosunku do skarżącego mógłby mieć zastosowanie po spełnieniu przezeń warunków określonych w jego punkcie 5. Według jego postanowień, zwalnia się od opłaty skarbowej osoby, które dokonując zgłoszenia lub składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo wniosek o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji) albo składając dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpis, wypis lub kopię przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Z nadesłanych sądowi akt sprawy wynika, że skarżący, po złożeniu wniosku o nadesłanie odpisu skróconego aktu urodzenia, został wezwany przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego do uiszczenia z tego tytułu opłaty skarbowej w wys. 22 zł. Ustalenie wysokości należnej opłaty było prawidłowe, jak i właściwe było działanie organu polegające na wezwaniu T.G. do opłacenia wniosku. W piśmie z dnia [...] r. organ pouczył jednocześnie skarżącego o zasadach dotyczących zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej, przedstawiając treść art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej. Skarżący opłaty jednak nie uiścił. Ponadto, nie przedstawił wymaganego przez art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. O ile nie budzi wątpliwości sytuacja dochodowa skarżącego, który przebywając w Zakładzie Karnym nie jest obecnie zatrudniony odpłatnie oraz to, że pozostaje on na całkowitym utrzymaniu budżetu Państwa, to nie oznacza to, że równocześnie jest on automatycznie zwolniony z ponoszenia opłat wynikających z realizacji przez organy administracji publicznej jego żądań. Przepisy ustawy o opłacie skarbowej nie dają Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego kompetencji oraz narzędzi procesowych do ustalania i oceny sytuacji majątkowej osób, które winny uiścić należną opłatę skarbową. W zakresie zwolnienia osoby fizycznej od opłaty skarbowej (art. 7 pkt 5) uprawnienie decyzyjne organu związane jest treścią zaświadczenia ośrodka pomocy społecznej o korzystaniu ze świadczeń z powodu ubóstwa. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie może weryfikować wyjaśnień skarżącego, który jest zainteresowany zwolnieniem z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej w kontekście potencjalnie posiadanego przezeń majątku, niekoniecznie pozostającego we władaniu skarżącego w zakładzie karnym, ale także znajdującego się poza nim. Oceniając ewentualne wystąpienie przesłanek o których mowa w cytowanym wyżej art. 261 § 4 K.p.a. sąd stwierdził, że rozpoznające sprawę organy właściwie uznały, że nie zachodzą w sprawie przyczyny uzasadniające załatwienie wniosku skarżącego mimo nieuiszczenia należności z tytułu opłaty skarbowej. Za takowym nie przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony. Wydanie zaświadczenia nie stanowi czynności, dla której jest ustanowiony termin zawity i podanie nie wniosła osoba zamieszkała za granicą. Podkreślany przez skarżącego jego interes przejawiający się w zamiarze zmiany danych personalnych, które po wyjściu z zakładu karnego miałyby ułatwić mu "nowe życie", nie uzasadnia zwolnienia go z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. Po pierwsze, obecna sytuacja życiowa skarżącego jest efektem jego dotychczasowego postępowania, po drugie, o zmianę danych personalnych (imienia lub nazwiska) skarżący może wystąpić w terminie późniejszym, również po opuszczeniu zakładu karnego, po trzecie, jak wskazał to Wojewoda w odpowiedzi na skargę, jeżeli skarżący zwraca się z wnioskiem o zmianę imienia lub nazwiska do urzędu stanu cywilnego w którym sporządzono akt urodzenia, to do wniosku nie ma obowiązku dołączania odpisu skróconego aktu urodzenia (art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. Nr 220, poz. 1414 ze zm.). Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wydając zaskarżone postanowienie Wojewoda nie naruszył obowiązujących przepisów prawa, co prowadzić musiało do uznania skargi za niezasadną i jej oddalenia na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2010 r., poz. 270).