II SA/Sz 302/08

Dnia 16 lipca 2008 r. r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk Meder, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska /spr./, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2008 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prorektora do Spraw Studenckich Uniwersytetu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nie wyrażenia zgody na wznowienie studiów oddala skargę A. K. w dniu 2 października 2007 r. złożyła do Dziekana Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu wniosek, sporządzony 28 września 2007 r., o wznowienie studiów celem złożenia egzaminu magisterskiego. Dziekan Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu decyzją z dnia (...( wyraził A. K. zgodę na wznowienie studiów od IX semestru w roku akademickim 2007/2008 z obowiązkiem uzupełnienia różnic programowych. Rektor Uniwersytetu, po rozpatrzeniu odwołania A. K., decyzją z dnia (...(, uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Dziekan Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu decyzją z (...(, na podstawie § 41 ust. 2-5 Regulaminu Studiów Uniwersytetu wprowadzonego uchwałą Senatu nr (...( z dnia (...(, nie wyraził zgody A. K. na wznowienie studiów w celu złożenia egzaminu magisterskiego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że aktualnie obowiązuje Regulamin Studiów nieprzewidujący wznowienia studiów w celu złożenia jedynie egzaminu magisterskiego. Z § 50 ust. 5 regulaminu wynika, że po skreśleniu z listy studentów można wznowić studia zgodnie z uregulowaniami zawartymi w § 41 ust. 2, 4 i 5. A. K. w odwołaniu od tej decyzji wniosła o jej uchylenie i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przywrócenie na studia celem złożenia egzaminu magisterskiego. Odwołująca się zarzuciła: błędne zastosowanie § 41 Regulaminu Studiów, naruszenie zakazu reformationis in peius, wydanie decyzji na niewłaściwej podstawie prawnej. W uzasadnieniu odwołania strona szczegółowo opisała okoliczności związane ze skreśleniem jej z listy studentów. Podniosła też, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni § 41 ust. 5 Regulaminu, bowiem użyte w tym przepisie sformułowanie, że wznowienie studiów następuje z początkiem najbliższego semestru, nie oznacza, że wznowienie następuje tylko "na semestr", lecz jedynie wskazuje moment, czas wznowienia. Ponadto wskazała, że organ I instancji decyzją z dnia (...( przywrócił odwołującą się na IX semestr studiów a ponownie rozpatrując sprawę odmówił przywrócenie na studia, zatem ponowna decyzja jest mniej korzystna od decyzji pierwotnej. W ocenie odwołującej się jej wniosek należało rozpatrywać na podstawie Regulaminu obowiązującego w dacie wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów. W przypadku bowiem zmiany prawa po wydaniu decyzji, winno się stosować przepisy względniejsze. Rektor Uniwersytetu decyzją z dnia (...(, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) i § 5 ust. 1, § 50 ust. 5 Regulaminu Studiów Uniwersytetu z dnia (...( obowiązującego na podstawie uchwały nr (...( Senatu Uniwersytetu z dnia (...( w sprawie uchwalenia "Regulaminu Studiów Uniwersytetu " – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy - jak wynika to z uzasadnienia decyzji - wskazał, że podstawą orzekania w przedmiotowej sprawie są przepisy § 41, § 50 ust. 5 Regulaminu Studiów Uniwersytetu dnia (...(, określające zasady i tryb wznowienia studiów. A. K. wniosek o wznowienie studiów złożyła w czasie obowiązywania powyższego Regulaminu, zatem za nieuzasadnione uznał organ odwoławczy żądanie strony do zastosowania przy rozpatrywaniu wniosku przepisów Regulaminu Studiów obowiązujący w dacie skreślenia z listy studentów. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że Regulamin Studiów przewiduje dwa tryby wznowienia studiów: – wznowienie w trybie § 41 dla studentów mających zaliczony co najmniej pierwszy semestr studiów; – wznowienie w trybie § 50 ust. 5 dla studentów skreślonych w związku z niezłożeniem pracy dyplomowej/magisterskiej w terminie przewidzianym przepisami Regulaminu Studiów. Przesłanką negatywną wznowienia studiów jest w obu trybach wznowienia upływ czasu od dnia skreślenia z listy studentów: trzy lata dla trybu z § 41 i rok dla trybu z § 50 ust. 5. Odwołująca się decyzją Dziekana Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu z dnia (...( została skreślona z listy studentów w związku z niezłożeniem pracy magisterskiej w terminie. W piśmie z dnia 28 września 2007 r. A. K. wniosła o wznowienie studiów celem złożenia pracy magisterskiej i egzaminu magisterskiego. W ocenie organu, z uwagi na upływ terminu określonego w § 50 ust. 5 Regulaminu Studiów, wznowienie w tym trybie nie jest możliwe. Wznowienie studiów może nastąpić wyłącznie na podstawie § 41 Regulaminu Studiów z jednoczesnym zaliczeniem różnic programowych. Organ odwoławczy wyjaśnił też, że wprawdzie organ I instancji decyzją z dnia (...( zezwolił na wznowienie studiów w trybie § 41 Regulaminu Studiów, lecz decyzja ta została uchylona, gdyż nie rozstrzygała o żądaniu zawartym we wniosku wszczynającym postępowanie. W ocenie organu odwoławczego nie jest zasadny zarzut naruszenia zakazu reformationis in peius. Zgodnie z art. 130 k.p.a. zakaz ten dotyczy wyłącznie postępowania odwoławczego. Zakaz reformationis in peius nie dotyczy postępowania toczącego się w następstwie kasacyjnej decyzji organu odwoławczego wydanej na podstawie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. (vide: uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 4 maja 1998 r., FPS 2/98, OSNA 1998 r., nr 3, poz. 79). A. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie. Skarżąca zarzuciła kwestionowanej decyzji: a) oparcie rozstrzygnięcia na niewłaściwej podstawie prawnej. Zaskarżoną decyzję wydano na podstawie przepisów Regulaminu Studiów w brzmieniu z dnia (...(, tymczasem zastosowanie winny mieć przepisy Regulaminu Studiów w brzmieniu sprzed (...(; b) naruszenie ochrony praw nabytych. W dacie skreślenia z listy studentów ((...() skarżąca nabyła prawo do ubiegania się o przywrócenie na studia według przepisów dotychczasowych. Zastosowanie niewłaściwej podstawy prawnej powoduje niemożność skorzystania z nabytego prawa. Dokonana przez organy obu instancji wykładnia przepisów Regulaminu Studiów stawia skarżącą w gorszej pozycji niż osobę, która nie zaliczyła seminarium magisterskiego. Tymczasem skarżąca ma zaliczony X semestr studiów, dlatego odmowa przywrócenia celem obrony pracy magisterskiej oznacza konieczność ponownego zaliczenia semestrów IX i X, co spowodowałoby również niedopuszczalną sytuację funkcjonowania w obiegu prawnym sprzecznych decyzji (wcześniejsze decyzje Dziekana Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu o zaliczeniu semestrów IX i X, a następnie o przywróceniu na IX semestr, a zatem de facto uchylająca decyzję o zaliczeniu IX i X semestru). c) nieprawidłową interpretację § 41 Regulaminu Studiów w brzmieniu z (...(, jednobrzmiącego z § 38 Regulaminu Studiów w brzmieniu sprzed (...(. Organy obu instancji przyjęły, że przywrócenie na studia polega jedynie na przywróceniu na semestr, rozumiany jako etap w toku studiów. W ocenie skarżącej ww. sformułowanie wskazuje na moment, czas wznowienia, tj. wskazuje od kiedy osoba odzyskuje status studenta; d) naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady zaufania do organu administracji oraz informowania strony. W żadnej decyzji organ nie odniósł się do całości stawianych zarzutów i argumentów. Spowodowało to nadszarpnięcie zaufania skarżącej do organu władzy, w szczególności do poziomu merytorycznego oraz obiektywizmu organu. Jednocześnie uniemożliwiło prześledzenie procesu myślowego, prowadzącego do sformułowania skarżonych rozstrzygnięć, co ogranicza zasadę dwuinstancyjności i prawa do sądu, poprzez niemożność należytego ustosunkowania się do argumentacji strony przeciwnej. Podnosząc powyższe zarzuty i rozbudowując w uzasadnieniu skargi argumentację, skarżąca wskazała między innymi, że w dacie skreślenia jej z listy studentów obowiązywał Regulamin Studiów sprzed (...( i brak przepisów przejściowych nakazuje zastosowanie tych przepisów. Prawo ubiegania się o przywrócenie na studia nie jest przywilejem, lecz należy do podstawowych praw studenta. Osoba skreślona nie może ponosić ujemnych konsekwencji zmian prawa, które nastąpiły po jej skreśleniu. Skarżąca zarzuciła też, że decyzja kasacyjna Rektora z dnia (...( została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., gdyż zbędne było ponowne przeprowadzenie przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego. W dalszej części uzasadnienia skargi skarżąca przedstawiła argumentację zarzutu błędnego zastosowania przepisów § 41 Regulaminu Studiów w brzmieniu z (...(, jednobrzmiącego z § 38 Regulaminu Studiów w brzmieniu sprzed tej daty. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu, wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do skargi, organ podniósł między innymi, że wszelkie wywody skarżącej odnoszące się decyzji Dziekana Wydziału Humanistycznego z dnia (...( o skreśleniu skarżącej z listy studentów oraz z dnia (...( w sprawie wyrażenia zgody na wznowienie studiów od semestru IX w roku akademickim 2007/2008 są bezprzedmiotowe dla niniejszego postępowania, albowiem pierwsza z decyzji, jako niezaskarżona przez A. K., stała się ostateczna, zaś druga – jako uchylona przez organ II instancji, została wyeliminowana z obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem nie dostarczyła podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja w istotny sposób narusza prawo materialne, bądź że narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przedmiotem skargi w rozpatrywanej sprawie jest decyzja dotycząca odmowy wyrażenia zgodny na wznowienie studiów. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi Regulamin Studiów Uniwersytetu z dnia (...( obowiązujący od (...( na podstawie uchwały nr (...(Senatu Uniwersytetu z dnia (...( w sprawie uchwalenia "Regulaminu Studiów Uniwersytetu ". Zgodnie z treścią § 50 ust. 5 przywołanego aktu, student, który uzyskał wszystkie zaliczenia i egzaminy z przedmiotów przewidzianych planem studiów oprócz seminarium, a został skreślony z przyczyn określonych w ust. 4 (m.in. nie złożył pracy magisterskiej przed upływem wyznaczonego terminu), może wznowić studia w ciągu roku od daty skreślenia z powtarzaniem przedmiotu seminarium magisterskiego bez uzupełniania różnic programowych. W pozostałych przypadkach mają zastosowanie przepisy dotyczące wznowienia studiów. Stosownie do § 41 ust. 2 Regulaminu, wznowienie studiów może nastąpić, w ramach tej samej formy, na tym samym lub pokrewnym kierunku studiów po przerwie trwającej nie dłużej niż trzy lata, pod warunkiem, że student ma zaliczony pierwszy rok studiów. Zgodę na wznowienie studiów wyraża dziekan, jednocześnie określając różnice programowe, do których zaliczenia student jest obowiązany (ust. 4). Jak stanowi przepis ust. 5, wznowienie studiów następuje z początkiem najbliższego semestru (roku akademickiego). Jak wynika z treści powołanych powyżej przepisów, w obu trybach wznowienia przesłanką negatywną wznowienia studiów jest upływ czasu od dnia skreślenia z listy studentów: trzy lata dla trybu z § 41 i rok dla trybu z § 50 ust. 5. W rozpatrywanej sprawie niekwestionowanym jest, że decyzją Dziekana Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu z dnia (...( A. K. została skreślona z listy studentów w związku z niezłożeniem pracy magisterskiej w terminie. Następnie w dniu 2 października 2007 r., a zatem po upływie roku od daty skreślenia z listy, pismem sporządzonym 28 września 2007 r., skarżąca złożyła wniosek o wznowienie studiów, celem złożenia i obrony pracy magisterskiej. W dacie złożenia przez skarżącą wniosku o wznowienie studiów obowiązywał opisany powyżej Regulamin Studiów z dnia (...(. W tym stanie sprawy niezasadne jest żądanie strony skarżącej, aby jej wniosek został rozpatrzony na podstawie Regulaminu Studiów obowiązującego w dacie wydania decyzji o skreśleniu jej z listy studentów. Skoro postępowanie zapoczątkowane wnioskiem skarżącej zostało wszczęte w dacie obowiązywania Regulaminu Studiów z (...(, jako prawidłowe należy ocenić wydanie rozstrzygnięcia przez organ na podstawie tego aktu. Zgodnie bowiem z zasadą praworządności, wynikającą z art. 6 k.p.a., organy administracji obowiązane są stosować przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania decyzji. Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi, jednakże takie odstępstwa w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły, skoro Regulamin Studiów z (...( norm takich nie przewiduje. Ponadto, w związku z tym, że wniosek o wznowienie studiów został złożony przez skarżącą po upływie terminu określonego w § 50 ust. 5 Regulaminu Studiów, organ zasadnie uznał, że wznowienie w tym trybie nie jest możliwe. Wznowienie studiów mogłoby nastąpić tylko na podstawie § 41 Regulaminu Studiów z jednoczesnym zaliczeniem różnic programowych. Jednakże z uwagi na zakres żądania A. K., tj. wznowienie studiów wyłącznie w celu obrony magisterskiej, brak było podstaw do jego uwzględnienia na podstawie § 41 Regulaminu Studiów. Za niezasadny uznać również należy zarzut skarżącej w kwestii naruszenia przez organ zasady ochrony praw nabytych. Skarżąca wywodzi bowiem, że z datą skreślenia jej z listy studentów na podstawie Regulaminu Studiów sprzed (...( nabyła ona prawo do występowania o wznowienie studiów wyłącznie na podstawie § 35 (skarżąca powołuje się na § 38) tego Regulaminu, zaś wszelkie zmiany tego aktu nie mają do niej zastosowania. Na podstawie treści skargi przyjąć można, że stanowisko skarżącej opiera się na jej błędnym przekonaniu o tym, iż przepis § 35 byłby dla niej "względniejszy", albowiem umożliwiał on wznowienie studiów (w okresie nie dłuższym niż trzy lata od ich przerwania) bez konieczności uzupełniania różnic programowych. Tymczasem - jak słusznie wskazał pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę – regulacja przyjęta w § 41 Regulaminu Studiów z (...( jest tożsama z poprzednią, na którą powołuje się skarżąca. Jakkolwiek obecnie obowiązujący przepis § 41 ust. 4 Regulaminu wprost literalnie wskazuje, że: "Zgodę wyraża dziekan, jednocześnie określając różnice programowe (...)", czego nie czynił poprzednio obowiązujący przepis, to celem tego przepisu jest jedynie jednoznaczne wskazanie podmiotu uprawnionego do ustalenia różnic programowych (jeśli zaistnieją). Natomiast obowiązek uzupełnienia programu przez studenta, który został skreślony z listy studentów, a następnie wznowił studia istniał zawsze, również pod rządami wcześniej obowiązującego Regulaminu. Nie jest bowiem możliwe, aby student otrzymał dyplom ukończenia studiów na danym kierunku/specjalności, jeżeli nie zrealizuje całego programu nauczania. Student rozpoczynający proces kształcenia na podstawie ustalonego programu, co do zasady kontynuuje naukę według tego programu aż do czasu ukończenia studiów. Natomiast inaczej przedstawia się sytuacja w przypadku studenta skreślonego z listy studentów, wobec którego przerwany zostaje proces kształcenia. Regulamin studiów daje takiemu studentowi możliwość ukończenia studiów, poprzez instytucję ich wznowienia. Studia wznawia się wówczas z początkiem kolejnego semestru/roku akademickiego, a osoba korzystająca z tej instytucji kontynuuje proces kształcenia z kolejnym rokiem, który studiuje według konkretnego planu i programu nauczania. Ewentualne zmiany programowe obligują studenta do uzupełnienia programu o tzw. różnice programowe, niezależnie od liczby zaliczonych przez niego semestrów. Uzupełnienie różnic ma bowiem na celu zrealizowanie przez studenta wszystkich przedmiotów objętych aktualnym planem studiów i programem nauczania, a w konsekwencji umożliwienie ukończenia studiów i otrzymanie dyplomu ukończenia studiów na danym kierunku/specjalności. Obowiązek zaliczenia różnic programowych nie oznacza zaś, wbrew twierdzeniem skarżącej, że taka "decyzja" uchyla wcześniejsze decyzje Dziekana o zaliczeniu semestru, gdyż student uzupełnia jedynie program celem ukończenia studiów. Wskazać w tym miejscu należy, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - pomimo zaliczenia IX i X semestru studiów, skarżąca studiów tych nie ukończyła, albowiem z uwagi na niezłożenie przez nią pracy magisterskiej została skreślona z listy studentów. Ponadto kierunek, na którym studiowała, nadal istnieje. Jedynie specjalność, którą studiowała skarżąca, tj. "pedagogika socjalna i resocjalizacyjna" uległa modyfikacji zmieniając nazwę na "pedagogika pracy socjalnej i resocjalizacyjna". Skarżąca może zatem starać się o wznowienie studiów na specjalności "pedagogika pracy socjalnej i resocjalizacyjna", przy jednoczesnym zobowiązaniu do zaliczenia różnic programowych. Brak jest także podstaw do uwzględnienia zarzutu dotyczącego nieprawidłowej interpretacji § 41 Regulaminu Studiów w brzmieniu z (...(. Organ, wydając zaskarżoną decyzję dokonał właściwej wykładni wskazanego przepisu stwierdzając, że dotyczy on studentów mających zaliczony co najmniej pierwszy rok studiów, a ponadto, że wznowienie w tym trybie możliwe jest, jeśli od daty skreślenia z listy studentów nie upłynęły trzy lata. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak też poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie wynika zaś, aby organy obu instancji dokonały wykładni tego przepisu w sposób opisywany przez skarżącą w skardze, tzn. że "przywrócenie na studia polega jedynie na przywróceniu na semestr, rozumiany jako etap studiów". Stwierdzić również należy, że przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono przepisów prawa procesowego. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 k.p.a. organy administracji publicznej podjęły wszystkie niezbędne czynności, mające na celu zebranie całego materiału dowodowego i dokonały jego rzetelnej oceny. Uzasadnienia decyzji organów obu instancji, jakkolwiek dość zwięzłe, zawierają podstawowe motywy podjętych rozstrzygnięć. Nie sposób zatem przyjąć, że doszło do naruszenia wskazywanych przez skarżącą zasad z art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a., ani tym bardziej, że została naruszona zasada dwuinstancyjności czy też, że ograniczono stronie prawo do sądu. Wobec faktu, że przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia (...(, utrzymująca w mocy decyzję Dziekana Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu z dnia (...(, Sąd nie badał zasadności zarzutów skarżącej odnośnie wadliwości decyzji Dziekana Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu z dnia (...( o skreśleniu A. K. z listy studentów i z dnia (...( w sprawie wyrażenia zgody na wznowienie studiów od semestru IX w roku akademickim 2007/2008 oraz decyzji Rektora Uniwersytetu z dnia (...(. Decyzja z (...( została bowiem podjęta w odrębnym postępowaniu administracyjnym i, z uwagi na niezaskarżenie jej przez stronę, stała się decyzją ostateczną. Natomiast decyzja z (...( została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Rektora Uniwersytetu z dnia (...(, od której to skarżąca nie wniosła skargi do sądu administracyjnego w ustawowym terminie. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. orzekł o oddaleniu skargi.