II SA/Sz 302/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2011 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego B. P. kwotę [...] zł obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] , wydaną na podstawie art. 64 pkt 2, art. 106 ust. 1, art. 155 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362), Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] działając z upoważnienia Starosty [...], po rozpatrzeniu wniosku F.K., zwolnił częściowo wnioskodawcę z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...], w ten sposób, że ustalił miesięczną opłatę za pobyt F.K. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości [...]zł na okres [...] Uzasadniając swoje stanowisko organ podał, że F.K. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia [...]r. na podstawie decyzji z dnia [...] zatem odpłatność osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej na mocy skierowania wydanego przed 1 stycznia 2004 r. określa się na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 1 wówczas obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. W myśl powołanego przepisu, miesięczną opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby pełnoletniej, mającej dochód ustala się w wysokości 200% kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, wynoszącej obecnie [...] zł. Opłata ta nie może być wyższa niż 70% dochodu osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji wskazał, że [...] r. do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] wpłynął wniosek F.K. o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że F.K. jest osobą przewlekle chorą, leczącą się z powodu [...]. W oparciu o przedłożone przez wnioskodawcę faktury, a także informację udzieloną przez Dyrektora Domu Pomocy Społecznej w [...] organ określi miesięczne koszty związane z leczeniem się przez F.K. na poziomie [...] zł. Za podstawę ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej organ przyjął dochód F.K. w wysokości [...] zł, na który składa się świadczenie ZUS – renta inwalidzka, zaś [...]% tej kwoty obliczonej stosownie do powołanego art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy, stanowi [...] zł, którą to kwotę pomniejszono o kwotę zwolnienia, czyli [...] zł ([...] zł). Otrzymany wynik [...] zł stanowi nową wysokość opłaty za pobyt pensjonariusza w Domu Pomocy Społecznej. Nie zgadzając się z tą decyzją F.K. złożył od niej odwołanie, uzupełnione następnie pismem z dnia [...] r., wnosząc o jej uchylenie oraz ustalenie mniejszej kwoty obciążającej go za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Odwołujący się podniósł, że ponosi większe koszty związane z wydatkami na leki niż ustalono w decyzji i zauważył, że do swojego wniosku dołączył pismo potwierdzone pieczęcią apteczną, z którego wynika, że wartość niezbędnych dlań leków wynosi około [...] zł, przyznając jednocześnie, że nie musi wykupywać ich wszystkich naraz, ale co miesiąc za około [...] zł. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podał, że w oparciu o akta sprawy ustalił, iż F.K. jest osobą przewlekle chorą. Kolegium zwróciło jednak uwagę, że przedstawiona przez stronę faktura z dnia [...] r. dokumentuje zakup leków, jednak podopieczny ośrodka ponosi koszt zakupu leków w wys. [...] zł. Jednocześnie organ zauważył, że określona na wystawionych fakturach kwota do zapłaty przez pacjenta jest niższa od kwoty brutto wynikającej z faktury, bowiem różnica należności jest refundowana. W ocenie organu odwoławczego, w tych okolicznościach ustalenie wydatków i ich wysokości przez organ pierwszej instancji jest prawidłowe. Na podstawie znajdującego się w aktach sprawy materiał Kolegium stwierdziło, że F.K. w [...] r. otrzymał zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł na częściowe pokrycie kosztów związanych z zakupem leków, przedkładając fakturę z tytułu ich zakupu za [...] r., która to faktura została też przedstawiona w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w [...] wraz z wnioskiem o zwolnienie z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Dodatkowo organ drugiej instancji wskazał, że stosownie do art. 58 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, dom pomocy społecznej pokrywa częściową odpłatność do wysokości limitu ceny leków i wyjaśnił, że wartość zapłaty do limitu cenowego reguluje dom pomocy, powyżej zaś limitu oraz za leki pełnopłatne płaci sam mieszkaniec, bądź jego opiekun prawny lub kurator. W tej sytuacji Dom Pomocy Społecznej w [...] dokonał częściowej odpłatności do wysokości limitu cen leków F.K. w kwotach: w [...] zł. Ponadto, Kolegium przytoczyło treść art. 64 pkt 2 aktualnie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej, stosownie do którego, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, m.in. długotrwała choroba. Organ odwoławczy podkreślił, że powyższy przepis stanowił podstawę do częściowego zwolnienia strony z ponoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Odnosząc się do prawidłowości wyliczenia wysokości opłaty Kolegium stwierdziło, że podstawę jego ustalenia stanowił dochód F.K. w wysokości [...]zł, na który składa się świadczenie ZUS – renta inwalidzka, zaś 70% tej kwoty, obliczonej stosownie do art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r., wynosi [...] zł, którą to kwotę pomniejszono o wartość przyznanego zwolnienia z tytułu zakupu leków, tj. o [...] zł miesięcznie. Jednocześnie organ przypomniał, że wnioskodawca jako mieszkaniec Domu Pomocy Społecznej ma w pełni zapewnioną całodobową opiekę wraz z utrzymaniem. Kolegium zaznaczyło również, że zaskarżona decyzja nie została wydana bezterminowo, lecz z ograniczeniem do[...]. Po upływie tego okresu stronie będzie przysługiwało prawo do złożenia kolejnego wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Kwestionując powyższą decyzję F.K. złożył na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej zmianę, bądź uchylenie w całości jako naruszającej prawo, w tym przekroczenie terminów rozpoznania sprawy. Zdaniem skarżącego, ustalona w decyzji odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej jest zbyt wygórowana, a wyliczone wydatki na leki zaniżone, bowiem organy nieprawidłowo ustaliły wysokość wydatków i kosztów ponoszonych na leki, które wynoszą w sumie [...] zł netto. Skarżący zaznaczył, że zasiłek celowy specjalny na zakup leków został mu przyznany z innego budżetu i nie może stanowić zmniejszenia odpłatności za Dom Pomocy Społecznej. Skarżący wniósł o zastosowanie przepisów umożliwiających przyznanie mu środków finansowych na leki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przyznany skarżącemu w ramach prawa pomocy profesjonalny pełnomocnik – radca prawny B.P. - w piśmie z dnia [...]r., stanowiącym uzupełnienie skargi, wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i dowolne, nienależycie uzasadnione przyjęcie, że w sprawie skarżącego nie występują "uzasadnione okoliczności" warunkujące całkowite zwolnienie z opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej lub przyjęcie, że okoliczności sprawy uzasadniają zwolnienie strony z ww. opłaty jedynie do wysokości kwoty [...] zł, uznając rozstrzygnięcie dowolnym, gdyż realne wydatki poniesione przez F.K. wynoszą netto [...] zł, nie zaś jak przyjęto w decyzji [...] zł. Zdaniem pełnomocnika, organ analizując wystąpienie przesłanki "uzasadnionych okoliczności" nie ustosunkował się do niej wobec faktu, że skarżący leczy się szpitalnie, neurologicznie i reumatologicznie, a w związku z tym jest obowiązany ponosić koszty leków, których koszt znacznie przekracza [...] zł. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że podniesiony przez Kolegium argument, iż w [...] r. F.K. objęty został pomocą w postaci specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów wykupu leków [...] zł) nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, bowiem zakwestionowana decyzja dotyczy zwolnienia z opłat w okresie od[...], kiedy to skarżący nie otrzymał żadnej pomocy na wskazany cel, zaś konieczność wykupu leków ma charakter stały i musi być dokonywana na bieżąco, każdego miesiąca. Ponadto, pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 7 K.p.a., polegające na braku uzasadnienia faktycznego decyzji, niewystarczające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Kwestionowanej decyzji zarzucono również naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji. Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę wnosząc o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej F.K. z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem doprowadziła Sąd do uznania, że decyzja ta prawa nie narusza, dlatego skarga musiała ulec oddaleniu. Zasady ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jak i zwalniania z tej odpłatności określają obecnie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W myśl art. 61 § 2 pkt 1 tej ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu. Zgodnie z art. 64 ww. ustawy, osoby wnoszące opłatę za pobytu w domu pomocy społecznej można zwolnić na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Jak wynika z cyt. przepisu, decyzja w przedmiocie częściowego albo całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest decyzją uznaniową. Wskazuje na to użycie w nim zwrotu, iż osoby wnoszące opłaty za pobytu w domu pomocy społecznej "można" zwolnić z tej opłaty. Zwrot ten zawiera zarazem skierowane do organów administracji upoważnienie do podjęcia rozstrzygnięcia w tym zakresie. Oznacza to jednocześnie, że nawet wystąpienie przesłanek przewidzianych w tym przepisie do wydania decyzji w pozytywnej, nie obliguje organu rozpoznającego sprawę do wydania decyzji o zwolnieniu z opłat za pobytu w domu pomocy społecznej. Organ administracji rozpoznaje zatem wniosek w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym działanie takie nie może przybrać postaci całkowitej dowolności. Uzasadnienie decyzji uznaniowej musi spełniać określone warunki. Przede wszystkim winno wskazywać na logiczną argumentację, opartą na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, przemawiającą za wydaniem takiego rozstrzygnięcia w sprawie. Wobec przedstawionej treści art. 64 ustawy o pomocy społecznej, za prawidłowe należy uznać działanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego które analizując możliwość zwolnienia skarżącego z odpłatności w Domu Pomocy Społecznej w [...], uczyniło to przez pryzmat przesłanek określonych w pkt 2 tego przepisu. Skarżący F.K. jest rencistą i osobą dotkniętą długotrwałą chorobą – przewlekłym [...] . Możliwym zatem było rozważenie, czy skarżącego zwolnić z opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ustalenia organu co do stanu zdrowia F.K., jego dochodu oraz dotychczas ponoszonych opłat za pobytu w Domu Pomocy Społecznej są niesporne. Natomiast kwestionowaną okolicznością jest ustalenie przez Kolegium miesięcznych wydatków związanych z zakupem niezbędnych lekarstw. Określenie tych wydatków lub potrzeb skarżącego w tym zakresie trafnie zostało uznane przez organ jako punkt wyjścia do ewentualnego zwolnienia strony z części lub całości opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Według znajdujących się w aktach administracyjnych faktur dotyczących nabywanych przez F.K. lekarstw, skarżący wydał na leki: [...]). Jednocześnie jednak z adnotacji na ww. fakturach wynika, że Dom Pomocy Społecznej dokonywał częściowej odpłatności do wysokości limitu cen leków. I tak w [...]zł. Powyższe świadczy o tym, że skarżący uzyskuje pomoc w postaci dopłat do leków ze strony Domu Pomocy Społecznej. W kontekście powyższych ustaleń chybione okazały się zarzuty skargi dotyczące nieprawidłowości określenia wydatków skarżącego na zakup niezbędnych lekarstw. W dołączonych do akt fakturach zakupu przez F.K. lekarstw nie znajdują potwierdzenia jego wyjaśnienia, jakoby wydawał co miesięcznie na ten cel [...] zł netto. Odnośnie zarzutu nieuwzględnienia przez organy orzekające w sprawie, że F.K. leczy się szpitalnie, neurologicznie i reumatologicznie, Sąd wyjaśnia, że organy nie zakwestionowały stanu zdrowia skarżącego oraz potrzeby podlegania przez niego stałej opiece medycznej, w tym również leczeniu szpitalnemu oraz posiadaniu licznych schorzeń. F.K. nie wykazał jednak, aby jego potrzeby finansowej z tym związane niezbędnym czyniły zwolnienie go z kosztów odpłatności za pobytu w Domu Pomocy Społecznej w [...] w większej niż to orzeczono części. W tym miejscu zasadnym wydaje się zwrócenie uwagi, że koszt pobytu osoby w domu pomocy społecznej jest często wielokrotnie większy od kwoty, jaką uiszcza osoba w nim umieszczona. Dla zobrazowania tej wielkości można odwołać się do Zarządzenia Starosty [...] nr [...]r. w sprawie ustalenia na [...] r. średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej Powiatu [...] (Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego nr 20, poz. 332), w którym średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej im. [...] ustalono na [...] zł. O ile za zrozumiałe można uznać niezadowolenie skarżącego z wysokości przyznanego przez organy zwolnienia z opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Kwota [...] zł zwolnienia nie jest duża. Nie jest wielka też wysokość środków jakimi dysponuje sam skarżący. Tym niemniej mieć trzeba na względzie również, że również środki budżetowe przeznaczone na cele społeczne są ograniczone. Stąd m.in. wynika ustalona ustawą zasada partycypacji przez mieszkańca domu pomocy społecznej w kosztach jego pobytu, w czasie którego jest on objęty całodobową opieką, obejmującą zapewnienie odpowiednich warunków bytowych, społecznych, religijnych i kulturalnych, wyżywienie oraz pomoc pielęgnacyjną. Analizując sposób i warunki ustalenia F.K. miesięcznej opłaty za pobytu w Domu Pomocy Społecznej w [...] na okres od [...]r. oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji, Sąd nie dostrzegł uchybień, które prowadziłyby do uznania, że zostały naruszone przepisy prawa, przemawiające za wyeliminowaniem tej decyzji z obrotu prawnego. Sąd nie podzielił bowiem również zarzutu uchybienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniom art. 107 § 3 K.p.a. Organ odwoławczy odniósł się do najistotniejszych w sprawie kwestii, dokonał własnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustaleń dochodów oraz wydatków skarżącego, czemu dał dostateczny wyraz w motywach podjętego rozstrzygnięcia. Działając w granicach prawidłowo zinterpretowanych normach prawa materialnego organ, w ocenie Sądu, nie przekroczył także granic uznania administracyjnego. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku Sąd oparł na art. 250 ww. ustawy i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).