II SA/Sz 306/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skarg M. M., J. M. i K. Ł. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt II OZ 878/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego K. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 czerwca 2015 r., mocą którego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że pomimo zobowiązania skarżącego przez referendarza sądowego oraz Sąd I instancji do przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację materialną oraz przedłużania terminu do wykonania tego obowiązku, skarżący nie uczynił zadość wezwaniu. Sąd podkreślił, że wezwania obejmowały szereg pytań na które skarżący mógł udzielić odpowiedzi bez konieczności uzyskania dodatkowych dokumentów, jednakże mimo tego, nie uzupełnił żądanych braków przed Sądem I instancji jak również w postępowaniu wszczętym zażaleniem. Powyższe, wobec faktu niewykazania przez wnioskodawcę, iż spełnia on przesłanki przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, uzasadnia wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 19 listopada 2015 r. K. Ł. ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. Wezwaniem referendarza z dnia 27 listopada 2015 r. skarżący został zobowiązany do uzupełnienia braku formalnego złożonego wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Jednocześnie w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skarżący został zobowiązany do złożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - decyzji w sprawie podatku od nieruchomości (w tym rolnej) za rok 2015, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, woda, prąd) i innych niezbędnych wydatków z tego okresu, - wyciągów lub wykazów z zestawieniem operacji z posiadanego/ych przez skarżącego konta/kont bankowego/ych z ostatnich trzech miesięcy, - kserokopii zeznania podatkowego za rok 2014, - kserokopii umowy zlecenia w zakresie pośrednictwa obrotu nieruchomościami, - kserokopii umowy spółki cywilnej [...] W zakreślonym terminie skarżący przesłał urzędowy formularz PPF wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną, stopniem skomplikowania sprawy i brakiem wiedzy prawniczej. Dalej wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z nieletnim synem, posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (łąka) oraz samochód osobowy [...] rok produkcji [...] , o wartości ok. [...] tys. zł. Skarżący nie osiąga żadnego dochodu, a miesięczne koszty utrzymania to: opłaty czynszowe w wysokości [...] zł, opłaty za media – ok. [...] zł , ubezpieczenia ok. [...] zł. Nadto skarżący przedłożył umowę zlecenie z 2012 r. zawartą pomiędzy nim a A. w przedmiocie świadczenia na rzecz A. usług polegających na wykonywaniu czynności z zakresu obrotu nieruchomościami, przy czym w umowie tej wskazano, że zasady wynagrodzenia zostaną określone w załączniku, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za [...] r. za budynek mieszkalny o pow. [...] m2 i grunty pozostałe w kwocie [...] zł, decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego za rok [...] w kwocie [...] zł, fakturę VAT za prąd na kwotę [...] zł. Odnośnie pozostałych wymienionych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów wnioskodawca, z uwagi na konieczność ich skompletowania, zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu do 15 stycznia 2016 r. Pomimo przedłużenia przez referendarza sądowego terminu do dnia 15 stycznia 2016 r., skarżący żądanych dokumentów nie przedłożył. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2016 r., odmówił K. Ł. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że w swoim kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił jakichkolwiek nowych okoliczności uzasadniających zmianę dotychczasowego stanowiska w kwestii przyznania prawa pomocy. Skarżący ponownie przedstawił jedynie fragmentaryczny wycinek informacji odnośnie swojej sytuacji materialnej i pomimo kolejnego wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. nie wyjaśnił swojej sytuacji finansowej. Z uwagi na fakt, że jest to kolejny wniosek kierowany do tut. Sądu skarżący miał świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku precyzyjnego wykazania wszystkich okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, a mimo to po raz kolejny uchylił się od jego wykonania. Pismem z dnia 16 maja 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wskazał w uzasadnieniu sprzeciwu, że przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie zostały wzięte pod uwagę wszystkie okoliczności potwierdzające coraz gorszą sytuację materialną skarżącego. Ze stanowiskiem referendarza nie sposób się zgodzić, zdaniem wnioskodawcy, bowiem do wniosku zostało dołączonych szereg dokumentów i oświadczeń potwierdzających pogarszającą się sytuację materialną skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 poz. 718), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, w szczególności, gdy osoba ta ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W ocenie Sądu, okoliczności, na które powołuje się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący, pozwalają stwierdzić, że nie wykazał on dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z nieletnim synem, posiada mieszkanie o powierzchni [...] m², nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (łąka) oraz samochód osobowy [...] rok produkcji [...] , o wartości ok. [...] tys. zł. Skarżący nie osiąga żadnego dochodu, a miesięczne koszty utrzymania to: opłaty czynszowe w wysokości [...] zł, opłaty za media – ok. [...] zł , ubezpieczenia ok. [...] zł. Ponadto, skarżący przedłożył umowę zlecenie z [...] r. zawartą pomiędzy nim a A. w przedmiocie świadczenia na rzecz A. usług polegających na wykonywaniu czynności z zakresu obrotu nieruchomościami, przy czym w umowie tej wskazano, że zasady wynagrodzenia zostaną określone w załączniku, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za [...] r. za budynek mieszkalny o pow. 1[...] m2 i grunty pozostałe w kwocie [...] zł, decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego za rok [...] w kwocie [...] zł, fakturę VAT za prąd na kwotę [...] zł. Wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący nie przedłożył m.in. wyciągów lub wykazów z zestawieniem operacji z posiadanego/ych przez niego konta/kont bankowego/ych z ostatnich trzech miesięcy oraz kserokopii zeznania podatkowego za rok 2014. Nie zrobił tego również na etapie wnoszenia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego. Tym samym uznać należy, zdaniem Sądu, że skarżący nie wykazał swojego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, w szczególności mając na uwadze, że skarżący powołał się we wniosku na szereg wydatków na swoje utrzymanie przy braku jakichkolwiek dochodów. Brak ww. informacji powoduje, że niemożliwe jest zatem dokonanie szczegółowej analizy sytuacji materialnej skarżącego. W świetle ww. okoliczności należy uznać, że twierdzenia skarżącego dotyczące jego rzeczywistych możliwości finansowych i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie są wiarygodne. Niemożność pokrycia kosztów sądowych oraz kosztów związanych ze skorzystaniem z usług profesjonalnego pełnomocnika nie została, w ocenie Sądu, wiarygodnie udokumentowana. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.