II SA/Sz 313/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wykonania aktu nadania I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r. Nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, III przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz r.pr. E. K. kwotę [...] zawierającą należny podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Decyzją z dnia [...], Starosta, powołując się na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 6 i 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.), art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1989 r. Nr 58, poz. 348 ze zm.) oraz art. 9 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668 ze zm.), odmówił J.D., M.K., A.W., A.D., S.D., J.D., L.D., Z.D., M.D., M.J., Z.K., E.G., uchylenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] oraz wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha zgodnie z Aktem Nadania z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ opisał szereg dokumentów, które brał pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy, w tym m.in. wskazał, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w dniu [...] r. wydało orzeczenie Nr [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki). Orzeczenie to ustalało szacunek gospodarstwa położonego w [...] o powierzchni [...] ha i zwalniało W.D., jako uprawnionego repatrianta, bez rozrachunku od kosztów nabycia gospodarstwa. Granice tego gospodarstwa zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]. W ww. orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania poszczególne składniki gospodarstwa ustalone zostały w sposób następujący: grunty ogółem [...] ha, w tym orne [...] ha, łąki [...] ha, zabudowania [...] ha. Starosta zwrócił również uwagę, że W.D. sam zlecił dokonanie pomiarów gospodarstwa rolnego, podpisał księgę protokołów polubownego ustalenia granic nieruchomości z dnia [...] r. oraz w dniu [...] r. i otrzymał orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki), które stało się prawomocne [...] r. Reasumując organ stwierdził, że brak jest podstawy prawnej do uchylenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] r. oraz wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha zgodnie z Aktem Nadania z dnia [...] r. Od ww. decyzji J.D. i M.K. wniosły odwołanie żądając wydania uzupełniającego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na grunty rolne o powierzchni [...] ha, względnie o anulowanie orzeczenia cząstkowego z dnia [...] r. i wydanie nowego orzeczenia na całość gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, zgodnie z Aktem Nadania z dnia [...]. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie ar. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 6 i 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego oraz art. 9 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa, decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W części stanowiącej uzasadnienie decyzji Kolegium dokonało analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, przytoczyło stanowisko jakie zaprezentował organ I instancji i w oparciu o znajdujące się aktach sprawy dokumenty uznało, że organ I instancji dopełnił należytej staranności we wnikliwym przeanalizowaniu stanu faktycznego i prawnego, poczynił w tym celu niezbędne kroki aby w miarę możliwości uzupełnić materiał dowodowy, uzasadnił wszechstronnie i wnikliwie swoje rozstrzygnięcie, w konsekwencji zaś trafnie uznał, że w sprawie brak jest podstaw do tego, aby organ I instancji mógł uchylić orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] r. oraz wydać orzeczenie o wykonaniu aktu nadania na gospodarstwo rolne o powierzchni [...] zgodnie z Aktem Nadania z dnia [...] r. M.K. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o stwierdzenie jej nieważności z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na naruszeniu art. 7 K.p.a., poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a tym samym wydanie decyzji na podstawie niekompletnej dokumentacji. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dołączonych do skargi kopii dokumentów, w tym m.in., uzyskanych w sprawie decyzji i pism organów. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Przyznany skarżącej w ramach prawa pomocy pełnomocnik radca prawny E.K., w piśmie procesowym z dnia [...] r. podtrzymał wnioski i twierdzenia skargi ponadto wnosząc o: - przeprowadzenie dowodu z istniejących dokumentów poprzez dokonanie rzetelnej analizy Aktu Nadania z dnia [...] oraz orzeczenia o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa z dnia [...] r.; - przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z zeznań świadków Z.S. i E.B. na okoliczność wskazania i ustalenia położenia i powierzchni gruntu rolnego oraz okresu w jakim W.D. użytkował przedmiotowe grunty (wskazane w Akcie Nadania z dnia [...] r.), - zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego, które nie zostały zapłacone w całości ani w części. Pełnomocnik skarżącej stwierdził, że zaniedbania organów administracji w [...] r. w zakresie obowiązku wykonania pomiarów geodezyjnych w celu wytyczenia granic gruntów przekazanych na własność W.D. na podstawie decyzji administracyjnej – Aktu Nadania z dnia [...] r. nie powinny mieć negatywnego wpływu na prawa własności spadkodawcy W.D. oraz jego spadkobierców. Nawet w sytuacji, kiedy orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa, nie obejmowało całej powierzchni przekazanych na własność gruntów, to w żaden sposób nie niwelowało to prawa własności gruntów. Wymienione orzeczenie z [...] r. dotyczyło jedynie sprawy ustalenia ceny gospodarstwa, z której zapłaty W.D. został zwolniony na podstawie obowiązujących wówczas przepisów prawnych. Przedmiotowe orzeczenie, aby było prawidłowe, winno wskazywać numery i powierzchnie działek przekazanych na własność W.D. Tylko prawidłowe orzeczenie o wykonaniu aktu nadania mogło bowiem stanowić podstawę do wpisania prawa własności w księdze wieczystej. Nieujawnienie prawa własności w księdze wieczystej nie eliminuje istnienia tego prawa jeśli istnieje akt własności, którym w niniejszym przypadku jest Akt Nadania. Grunty o powierzchni [...] ha były użytkowane przez W.D. jako właściciela, który nigdy nie zrzekł się tej własności. Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącej podtrzymała skargę oraz złożone wnioski dowodowe. Wojewódzki Sądu Administracyjny na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. postanowieniem oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze jak i w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd z urzędu bada, czy w sprawie doszło do takiego naruszenia przepisów prawa, które skutkować winno wyeliminowaniem danego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie wystąpiła sytuacja w której Sąd uwzględnił skargę choć z innych przyczyn niż te, które zostały w niej podniesione. Przedmiotem postępowania, rozważań i orzekania organy obu instancji uczyniły możliwość uchylenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] oraz wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha zgodnie z Aktem Nadania z dnia [...]. Ostatecznie organy odmówiły uchylenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania jak i wydania niejako nowego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, który uwzględniałby całą powierzchnię gospodarstwa rolnego nadanego W.D. Aktem Nadania z [...] ha. Strony postępowania, w tym przede wszystkim organy prowadzące postępowanie, nie przywiązały jednak należytej uwagi do faktu funkcjonowania w obrocie prawnym prawomocnego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...]. Istnienie tego orzeczenia wiąże ze sobą określone skutki natury procesowej. Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania rozstrzygnęło określoną kwestię w sposób ostateczny w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego. Wydanie takiego orzeczenia stało się wiążące dla organu administracji publicznej, które je wydał (art. 110 K.p.a.) i oznacza, że sprawa została ostatecznie załatwiona. Ewentualne uchylenie bądź zmiana takiego orzeczenia mogłaby nastąpić wyłącznie w nadzwyczajnym trybie postępowania, np. stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 K.p.a.), czy wznowienia postępowania (art. 145 K.p.a.). Tymczasem organy obu instancji prowadziły postępowanie w trybie zwykłym, o czym świadczy nie tylko podstawa prawna wydanych decyzji ale i przesłanki jakimi kierowały się przy rozpoznawaniu wniosku stron zainteresowanych "uregulowaniem stanu prawnego nieruchomości". Organy działały w sprawie w istocie tak, jakby po raz kolejny rozpoznawały sprawę co do meritum tracąc z pola widzenia to, że sprawa dotycząca wydania orzeczenia o wykonania Aktu Nadania z dnia [...] została już rozstrzygnięta orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] r. Bez względu na to, czy to ostatnie orzeczenie zostało wydane w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, czy też nie, to wobec niekwestionowanej do tej pory okoliczności, że jest ono ostateczne, próba jego wzruszenia mogłaby nastąpić jedynie w szczególnym trybie. W takiej sytuacji, wobec żądania spadkobierców po W.D. zweryfikowania prawidłowości wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego, organy w pierwszej kolejności winny ustalić w którym z nadzwyczajnych trybów postępowanie to miałoby się toczyć, a następnie zbadać, czy zachodzą przesłanki np. do wznowienia postępowania, czy też wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, któregoś w istniejących w obrocie prawnych orzeczeń. Ustalenie to będzie również determinować właściwość organu do prowadzenia sprawy w pierwszej instancji. Jeżeli bowiem sprawa miałaby być prowadzona w kierunku stwierdzenia nieważności wówczas organem właściwym do orzekania w pierwszej instancji byłoby samorządowe kolegium odwoławcze, nie zaś starosta. Wymaganych w sprawie ustaleń organy nie poczyniły już na etapie wszczęcia postępowania. Również skarżąca oraz pozostałe strony postępowania nie wskazały jednoznacznie w jakim trybie żądają przeprowadzenia postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...]. Sprecyzowanie przesłanek formalnych wszczęcia postępowania doprowadzi do zbadania podstaw ewentualnego wzruszenia ostatecznego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania i ponownego orzekania co do meritum sprawy, a więc co do posiadania przez spadkobierców po W.D. praw odnoszących się do nadanego mu gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha Aktem Nadania z dnia [...] r. Rolą Starosty będzie wyjaśnienie powstałych wątpliwości co do intencji stron postępowania a następnie, w zależności od tych ustaleń podjęcie dalszych czynności procesowych, mając na uwadze także właściwość organu do prowadzenia postępowania. Oddalenie przez Sąd wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę skarżącą spowodowane było tym, że zgodnie z art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z uwagi na to, że dołączone do skargi dokumenty z których Sąd miałby przeprowadzić dowód w większości znajdowały się w aktach administracyjnych sprawy oraz to, że z powodu dostrzeżonych przez Sąd wad postępowania były one nieprzydatne, zgłoszone wnioski dowodowe zostały oddalone. Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadków osób wymienionych w piśmie procesowym z dnia [...] r. byłoby niezgodne z procedurą postępowania przed sądami administracyjnymi, tj. z powołanym wyżej art. 106 § 3. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wydając zaskarżoną decyzję doszło do naruszenia zasady praworządności wynikającej z art. 7 K.p.a. Z tego względu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 152 tej ustawy, orzekł jak w sentencji. O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł na mocy art. 250 ww. ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).