II SA/Sz 319/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Asesor WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Małgorzata Frej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2007 r. sprawy ze skargi F. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]nr [...] w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego I oddala skargę, II zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz Z. K. kwotę [...] ([...]) złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T., decyzją z dnia [...], na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego – uznał, że kwoty wypłacone F. S. w okresie od dnia [...] do [...] w wysokości [...] zł były nienależnie pobranymi świadczeniami. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że od [...] sytuacja materialna F. S. uległa znacznej poprawie. Ustalił bowiem na podstawie informacji z Powiatowego Urzędu Pracy w G., że [...] F. S. pobrał zasiłek dla bezrobotnych za okres od [...] do [...] w kwocie netto [...] zł. Zasiłek ten został wypłacony na skutek wygranego procesu o odszkodowanie z tytułu rozwiązania stosunku pracy. Odszkodowanie w wysokości [...] zł otrzymał zgodnie z wyrokiem Sądu z dni a[...]. Ponadto, w dniu [...] uzyskał kwotę [...] zł z tytułu podziału majątku wspólnego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] w sprawie [...]. Z. S. zataił otrzymanie powyższych znacznych kwot pieniężnych i pomimo że nie kwalifikował się do pobierania świadczenia, pobrał w miesiącu [...] zasiłek stały, na łączną kwotę [...] złotych. Organ orzekający wyjaśnił, że zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty : kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W przypadku F. S. kryterium dochodowe to kwota [...] zł, a pięciokrotna kwota kryterium to [...] zł. Dochód jednorazowy to [...] zł, co w rozliczeniu miesięcznym stanowi [...] zł. i przekracza pięciokrotną kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę [...] zł. W tych okolicznościach organ I instancji uznał, że pobrane nienależnie świadczenie w formie zasiłku stałego za miesiące [...] w łącznej kwocie [...] zł podlega zwrotowi i orzekł, że kwotę tą należy wpłacić w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji. W odwołaniu od tej decyzji F. S. wniósł o jej uchylenie i zarzucił niezgodną ocenę stanu faktycznego, bezczynność w postępowaniu administracyjnym, poświadczenie przez p.o. Kierownika niezgodnych z prawdą warunków życia odwołującego się. W uzasadnieniu odwołania wskazał m.in., że w dniu [...] otrzymał z dniem [...] zasiłek stały ze wzglądu na długotrwałe bezrobocie oraz umiarkowany stały stopień niepełnosprawności. Pieniądze uzyskane z tytułu wygranej sprawy w sądzie przeznaczył na uregulowanie zadłużeń w banku i częściowo u osób trzecich, a kwotę [...] zł przeznaczył na kupno i wyposażenie mieszkania. Organ I instancji wydając decyzję nie zważył na okoliczności długotrwałej, uciążliwej bezdomności, nie zapoznał się z aktualną sytuacją odwołującego się, który nie zmarnował otrzymanych pieniędzy i obecnie ma gdzie mieszkać. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 11 – 12, art. 104 ust. 1 i 3 oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), a także § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950) po rozpatrzeniu odwołania– utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że z dowodów zebranych w sprawie wynika, iż odwołujący się jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kryterium to, zgodnie z § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wynosi [...] zł. Następnie Kolegium wyjaśniło, że zasady ustalania dochodu na potrzeby uzyskania świadczeń z pomocy społecznej określone zostały w art. 8 ust. 3 – 13 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 8 ust. 11 tej ustawy stanowi, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ([...]) – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Kolegium ustaliło, że F. S. w dniu [...] uzyskał jednorazowy dochód w wysokości [...] zł tytułem udziału w majątku wspólnym. Kwota ta przekracza pięciokrotnie kwotę kryterium osoby samotnie gospodarującej ([...] zł). Kwota otrzymanego jednorazowego dochodu po podzieleniu na 12 równych części daje [...] zł. Tak ustalona kwota stanowi dochód strony w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej i będzie brana pod uwagę przez kolejnych 12 miesięcy przy ustalaniu dochodu strony w sprawach o ustaleniu prawa do świadczeń z opieki społecznej, poczynając od miesiąca maja. W dalszej części uzasadnienia Kolegium wyjaśniło stronie, że żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie przewiduje, iż tak ustalony dochód pomniejsza się o kwoty przeznaczone na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych lub spłatę zaciągniętych pożyczek bądź kredytów. Nie ma więc znaczenia to, że odwołujący się jednorazowy dochód przeznaczył na kupno mieszkania oraz spłatę długów. Kolegium ustaliło także, że odwołujący się w dniu [...] pobrał zasiłek dla bezrobotnych za okres [...] w kwocie netto [...] zł. Zgodnie z art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, kwotę tego dochodu również rozlicza się w równych 12 częściach i stanowi on dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej ([...] zł) i jako taka będzie brana pod uwagę przez kolejnych 12 miesięcy przy ustalaniu dochodu strony w sprawach o ustalenie prawa do świadczeń z opieki społecznej, poczynając od [...] tj. miesiąca w którym odwołujący się pobrał zasiłek dla bezrobotnych za okres od [...]. Aktualnie na miesięczny dochód strony składa się kwota [...] zł oraz kwota [...] zł. W ocenie Kolegium wątpliwość budzi natomiast ustalenie przez organ I instancji, że strona otrzymała odszkodowanie z tytułu zwolnienia z pracy w wysokości [...] zł. Z zebranych dowodów wynika bowiem, że kwota taka została zasądzona wyrokiem Sądu z dnia [...], brak jest jednak jakiegokolwiek dowodu, że pracodawca ją wypłacił. Niezależnie jednak od powyższej wątpliwości, dochód F. S. przekracza kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i tym samym odwołujący się nie spełniał przesłanek do otrzymania świadczenia pieniężnego na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy, w tym również zasiłku stałego w miesiącu [...]. Kolegium podniosło też, że F. S. został pouczony w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] przyznającej zasiłek stały o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej, tj. o obowiązku niezwłocznego informowania organu, który przyznał świadczenie o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą przyznania świadczeń. Odwołujący się uchybił temu obowiązkowi i nie poinformował organu I instancji o uzyskaniu jednorazowego dochodu z tytułu podziału majątku i o otrzymaniu zaległego zasiłku dla bezrobotnych. Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej i osobistej. Wobec powyższych ustaleń, Kolegium stwierdziło, że wypłacony stronie w miesiącu [...] zasiłek stały w kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Kolegium poinformowało też stronę o treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. F. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając błędną ocenę stanu faktycznego. Skarżący w uzasadnieniu skargi podniósł m.in., iż uzyskane od pracodawcy środki z tytułu odszkodowania, zasiłek dla bezrobotnych i środki z tytułu podziału majątku nie mogą być brane jako dochód przeznaczony na konsumcję. Wyjaśnił, że poza utratą pracy od [...], jest osobą ze stałym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ze względów kardiologicznych, a od [...] do [...] był osobą bezrobotną. Wskazał też, że ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej – reguluje zasady pomocy społecznej wobec osób znajdujących się w trudnej sytuacji. W ocenie skarżącego, spełniał i nadal spełnia warunki objęcia pomocą, gdyż jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną. Nie był objęty przez OPS w T. indywidualnym programem wychodzenia z bezdomności oraz pomocą w rozwiązywaniu problemów życiowych, co gwarantuje ustawa o pomocy społecznej i Konstytucja RP. Skarżący podkreślił, że sam pokonuje trudności życiowe, pozyskane środki przeznaczył na wyjście z bezdomności, spłatę długów, a organy przez swoje działanie nakazują przejedzenie pozyskanych środków, które nie obejmują okresu zasiłkowego, a nakazanie zwrotu kwoty [...] zł jest dodatkowym obciążeniem pomimo, że przepis art. 104 ust. 4 o pomocy społecznej daje możliwość odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 169 ze zm.) według kryterium zgodności z prawem nie dostarczyła podstaw do stwierdzenia, że akt ten narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) użyte w tej ustawie, w oparciu o przepisy której wydana została zaskarżona decyzja, określenie świadczenie "nienależnie pobrane" oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Art. 98 tej ustawy stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej niezależnie od dochodu rodziny. Z kolei przepis art. 109 tej ustawy, nakłada na osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej obowiązek niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o której zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Obowiązek ten jest szczególnie istotny w tych przypadkach, w których nastąpi poprawa sytuacji materialnej lub osobistej danej osoby. Skarżący obowiązku tego nie dopełnił, a zatem wbrew twierdzeniu skargi organy administracyjne trafnie uznały, że wypłacony skarżącemu zasiłek stały w miesiącach [...], był świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Niesporne jest w sprawie, że skarżący w dniu [...] uzyskał jednorazowy dochód w wysokości [...] zł z tytułu podziału majątku wspólnego oraz w dniu [...] otrzymał zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł za okres od [...] do dnia [...] o czym niepoinformował właściwego organu. Otrzymane kwoty zostały odpowiednio do wymagań art. 8 pkt 11 i 12 tej ustawy podzielone w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, a z prawidłowych tych wyliczeń wynika, że skarżący od [...] uzyskał miesięczny dochód w kwocie [...] zł. i przy takim dochodzie nie posiadał już uprawnień do otrzymania zasiłku stałego. Chybiony jest zarzut skargi kwestionujący zaliczenie do dochodu kwoty [...] zł z tytułu odszkodowania od pracodawcy. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że kwota ta nie była w ogóle brana pod uwagę przy ustaleniu dochodu. Wprawdzie organ II instancji utrzymując decyzję organu I instancji nie doprecyzował jej rozstrzygnięcia, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro w uzasadnieniu organ I instancji wyraźnie wskazał, że kwota ustalona w rozstrzygnięciu jako nienależnie pobrane świadczenie podlega zwrotowi bowiem wpłacić ją należy w terminie 14 dni od daty otrzymani decyzji. Podkreślić należy, że skarżący w istocie rzeczy nie kwestionuje ustaleń organów, że nie poinformował o zmianie sytuacji materialnej oraz że osiągnął opisany wyżej jednorazowy dochód. Nie podziela natomiast stanowiska organów twierdząc, że skoro uzyskane pieniądze przeznaczył na zakup mieszkania i samodzielnie wyszedł z bezdomności oraz przeznaczył je na spłatę długów, to z uwagi na stan zdrowia, niepełnosprawność i bezrobocie nie ma obowiązku nie tylko zwrotu zasiłku stałego, ale nadal posiada uprawnienia do korzystania z pomocy społecznej. W związku z powyższym zauważyć trzeba, że wskazane przez skarżącego argumenty, aczkolwiek dla niego istotne i zasługujące na uznanie co do tego, że uzyskanych pieniędzy nie zmarnotrawił, to jednak z uwagi na ich poza prawny charakter, nie podważają trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wbrew bowiem przekonaniu F. S., przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące nienależnie pobranego świadczenia, nie przewidują uwzględniania okoliczności tego rodzaju na jakie powołuje się skarżący. Nie można zatem w świetle argumentacji skargi uznać, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Dokonując oceny tej decyzji w granicach rozstrzygania zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd również nie dopatrzył się naruszeń prawa które dawałyby podstawę do uwzględnienia skargi. W odniesieniu do twierdzenia skarżącego, że zaistniały podstawy do odstąpienia od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części, co przewiduje art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, należy zauważyć, że organ odwoławczy pouczając skarżącego o takiej możliwości, wskazał, iż może to nastąpić na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej. Jeśli zatem skarżący przed wykonaniem decyzji wystąpi do organu I instancji z takim wnioskiem, to organ ten będzie zobowiązany wniosek ten rozpatrzyć i wydać stosowną decyzję administracyjną. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 1993r. sygn.akt III ARN 92/92, OSNC 1994/2/39). Z powyższych względów, skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu na zasadzie prawa pomocy oparte zostało o przepis art. 250 powyższej ustawy.