II SA/Sz 319/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lipca 2023 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza D. P. z dnia [...] października 2022 r., nr [...] Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 2 ust. 1, ust. 2, art. 2 ust. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 141tj.), w wyniku rozpoznania odwołania B. B.. (dalej: "skarżąca", "strona") od decyzji z dnia [...] października 2022 r. nr [...] [...] o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło stan faktyczny i prawny sprawy w tym wskazało, że w rezultacie rozpoznania wniosku B. B. z dnia 17sierpnia 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa do dodatku węglowego z uwagi na to, że źródłem ogrzewania, wykorzystywanym w gospodarstwie domowym strony jest kocioł na paliwo stałe zasilany drewnem kawałkowym, jak wynika z deklaracji strony wpisanej do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu oraz jednocześnie podniosła, że głównym źródłem ogrzewania jej domu jest kocioł na paliwo stałe zasilany węglem, a drewno kawałkowe stanowi rozpałkę. Strona podkreśliła, że w dniu 21 września 2022 r. złożyła nową deklarację dotyczącą źródeł ciepła. W motywach rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2023 r. organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 141, dalej: "u.d.w.") stanowiące podstawę materialnoprawną podjętej decyzji w świetle których warunkiem przyznania tego dodatku jest po pierwsze wpisanie lub zgłoszeniem głównego źródła ogrzewania do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków. Drugim warunkiem koniecznym do uzyskania dodatku węglowego jest to, aby paliwem stałym dla głównego źródła ogrzewania był węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Organ II instancji zwrócił uwagę na nowelizację ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym dokonaną ustawą z dnia 2 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967 ze zm.). Na mocy art. 50 pkt 1 lit. a ww. ustawy nowelizującej zmieniającej ustawę o dodatku węglowym z dniem 20 września 2022 r. doprecyzowano art. 2 ust. 1 u.d.w. poprzez wskazanie, iż znaczenie prawne mają zgłoszenia (wpisy) do centralnej ewidencji emisyjności budynków - głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego (tj. kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi), dokonane tylko do dnia 11 sierpnia 2022 r. Intencją wprowadzenia zmian było zablokowanie dokonywania korekt w CEEB, które, wbrew wcześniejszemu wpisowi, uprawniałyby do dodatku węglowego. Kolegium odwołując się do treści art. 52 ustawy nowelizującej wskazało, że w przypadku rozpoznawanej sprawy znajduje zastosowanie art. 2 ust. 1 u.d.w. w nowym brzmieniu. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. 2 ust. 15g u.d.w., który został dodany przez art. 26 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236 ze zm.) zmieniającej ustawę o dodatku węglowym z dniem 3 listopada 2022 r. Zdaniem organu powołany przepis znajdzie zastosowanie wyłącznie do tych wnioskujących o dodatek węglowy, którzy do dnia 11 sierpnia 2022 r w ogóle, nie dokonali zgłoszenia, do centralnej ewidencji emisyjności budynków głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego, bądź zmienili źródło ciepła (np. z ogrzewania gazowego na kominek), przy czym fakt istnienia takiego źródła zostanie potwierdzony w wyniku wywiadu przez organ. Podkreślić trzeba, że chodzi w tym wypadku o samo stwierdzenie istnienie źródła ogrzewania tj. 1) kocioł na paliwo stałe, 2) kominek, 3) koza, 4) ogrzewacz powietrza, 5) trzon kuchenny, 6) piecokuchnia, 7) kuchnia węglowa lub 8) piec kaflowy, a nie stwierdzenie czym dana osoba pali w tym piecu. W ocenie Kolegium zmiana polegająca na wskazaniu innego rodzaju paliwa w CEEB po dniu 11 sierpnia 2022 r. nie powoduję, iż ten sam piec zasilany innym paliwem jest nowym źródłem ciepła. Podsumowując organ II instancji stwierdził, że złożenie przez stronę nowej deklaracji w dniu 21 września 2022 r. na to samo źródło ciepła, które zostało już zgłoszone i wpisane do CEEB w dniu 11 stycznia 2022 r. (tj. kotła na paliwo stałe z rodzajem paliwa drewno kawałkowe), w której zmieniono rodzaj paliwa z drewna na węgiel nie można poczytywać za niezgłoszenie do dnia 11 sierpnia 2022 r. do centralnej ewidencji emisyjności budynków głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego. Zdaniem Kolegium skoro strona nie zgłosiła do dnia 11 sierpnia 2022 r., iż jej piec zasilany jest węglem kamiennym, brykietem lub peletem zawierającym co najmniej 85% węgla kamiennego, tylko drewnem kawałkowym, stanowi o braku podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wyjaśniła, że w jej domu znajduje się kocioł opalany węglem. Odmową przyznania dodatku według strony, nie może stanowić błąd nieprawidłowego podania do centralnej ewidencji emisyjności budynków, że głównym źródłem ogrzewania jest drewno kominkowe. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi ,że nie przeprowadził wywiadu w celu zweryfikowaniu jakie paliwo stanowi główne źródło ogrzewania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesiona skarga okazała się zasadna. Niniejsza sprawa została rozpoznana na rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku na podstawie art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązania związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji, wskazując, że w świetle najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych stanowisko potwierdza stanowisko zaprezentowane ww. decyzji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy o dodatku węglowym, przy czym należy dostrzec, że pomiędzy datą złożenia wniosku (w dniu 17 sierpnia 2022 r.), a datą wydania kwestionowanych decyzji (6 października 2022 r. i 26 stycznia 2023 r.) przedmiotowa ustawa była nowelizowana trzy razy. Uwaga ta jest o tyle istotna, że organ orzekający w sprawie miał obowiązek uwzględnić stan prawny na dzień wydawania rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej u.d.w., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawanych w sprawie decyzji, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 roku o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się natomiast węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji złożonego wniosku, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 2 ust. 15 u.d.w.). Przepis art. 2 ust.15b u.d.w. (dodanym łącznie z ust. 15a-15e do ustawy na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw Dz.U. z 2022 r. poz. 1967) stanowi z kolei, że jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.), a w toku wywiadu ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.). Na gruncie sprawy poddanej kontroli legalności ma też znaczenie nowelizacja do ustawy o dodatku węglowym, obowiązująca od 3 listopada 2022 r., a wprowadzona mocą ustawy z dnia 27 października 2022r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2236). Jak wynika z art. 31 ust. 1 tej ustawy, ma ona zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, a zatem również do sprawy niniejszej, którą zakończono decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r. Na skutek tej nowelizacji do art.2 u.d.w. dodano ust. 15f i 15 g. W treści ust. 15f określono, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. W myśl art. 2 ust. 15g u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Wskazane wyżej regulacje jasno wskazują, iż zmierzają one – przy odformalizowaniu procedury – do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując, organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej, w tym w zakresie źródeł ciepła rodzaju stosowanych paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także tych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy (druk IX.2471), projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Proponowane wsparcie finansowe w postaci dodatku węglowego wspomoże budżety domowe oraz zwiększy poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego. Tym samym przyczyni się do ograniczenia negatywnych skutków sytuacji międzynarodowej na te z gospodarstw domowych, dla których główne źródło ciepła zasilane jest paliwami stałymi. Proponowane rozwiązania związane z wypłatą dodatku węglowego uzupełniono o inne regulacje, o tożsamym celu, czyli zwiększeniu bezpieczeństwa energetycznego państwa. W związku z powyższym, nie budzi wątpliwości, że sporny dodatek tym bardziej może zostać przyznany osobie, która zgłosiła takie źródło ogrzewania do wskazanej ewidencji w wyniku korekty złożonej deklaracji, nawet jeżeli uczyniła to już po 11 sierpnia 2022 r. Jak wynika zaś z akt administracyjnych strona skarżąca wniosek o przyznanie dodatku węglowego złożyła w dniu 17 sierpnia 2022 r. wskazując, że głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe a jako rodzaj stosowanego paliwa wskazała węgiel. W korekcie deklaracji złożonej w dniu 21 września 2022 r. skarżąca określiła, że w stosowanym kotle paliw stałych wykorzystuje węgiel. W tych okolicznościach organ I instancji doszedł do przekonania, że korekta deklaracji w zakresie rodzaju stosowanego paliwa dokonana przez skarżącą po dniu 11 sierpnia 2022 r. była niedopuszczalna i skutkowała odmową przyznania wnioskowanego dodatku. Tymczasem w świetle przytoczonych wyżej przepisów, w szczególności art. 2 ust. 15g u.d.w., powyższy pogląd nie tylko nie zasługuje na aprobatę, ale też narusza w sposób ewidentny wprowadzoną powyższym przepisem regułę weryfikacji przez organ w ramach wywiadu środowiskowego - istniejącego źródła ogrzewania. Skarżąca we wniosku o wypłatę dodatku węglowego złożonym w dniu 17 sierpnia 2022 r. podał, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kore jest węgiel kamienny. 1W ocenie Sądu powyższe okoliczności rzeczywiście budzą uzasadnione wątpliwości co do faktycznego rodzaju paliwa stosowanego przez skarżącą i nie można wykluczyć, że jest to właśnie węgiel i paliwa węglopochodne. Powyższej kwestii organ I instancji nie wyjaśnił, błędnie koncentrując się na dokonaniu przez skarżącego korekty deklaracji po 11 sierpnia 2022r. Tymczasem przepisy komentowanej ustawy wyposażają właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Co więcej, dodatek węglowy może zostać przyznany nawet osobie, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, jak i osobie w gospodarstwie domowym, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (zob. art. 2 ust. 15 f i ust. 15g ustawy). W tym miejscu należy ponownie podkreślić, że ustawa o dodatku węglowym brzmieniu nadanym powyższymi nowelizacjami obliguje organ orzekający niniejszym zakresie do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o świadczenie, ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Tymczasem w rozpoznanej sprawie organ I instancji, poza naruszeniem normy zawartej w art. 2 ust. ust. 15g u.d.w., uchybił w sposób ewidentny także tej zasadzie wydając negatywne rozstrzygnięcie z odwołaniem się wyłącznie do faktu złożenia korekty deklaracji po dniu 11 sierpnia 2022 r. Zgodnie z art. 3 ust. 3 u.d.w., w sprawach nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z treści art. 7 i art. 9 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obowiązkiem procesowym organu jest także należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają bowiem nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Analiza przekazanych akt administracyjnych wskazuje, że skarżący na żadnym etapie prowadzonego postępowania nie uzyskał informacji o bezskuteczności dokonanej w dniu 25 sierpnia 2022 r. - korekty źródła ogrzewania gospodarstwa domowego zgłoszonego do centralnej ewidencji emisyjności budynków w zakresie stosowanego paliwa. Z powyższych względów, z uwagi na błędną wykładnię art. 2 ust. 1 oraz ust. 15g u.d.w. oraz naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji będzie miał na uwadze poczynione wyżej rozważania. W szczególności doprowadzi do jednoznacznego ustalenia rzeczywistego rodzaju paliwa używanego przez skarżącego, w tym celu rozważy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego i dopiero wówczas oceni, czy w aspekcie art. 2 ustawy występują przesłanki do przyznania tego świadczenia, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie i należycie je uzasadni.