II SA/Sz 322/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.),, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 października 2013 r. sprawy ze skargi R. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika S. P. S. R. Ośrodka Pomocy Rodzinie w MOPR ustalono, że doszło do nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego przyznanego decyzją nr [...] z dnia [...] za okres od [...] w kwocie [...] miesięcznie, co stanowi kwotę [...] oraz decyzją nr [...] z dnia [...] za okres od [...] do [...] w kwocie [...]miesięcznie, co stanowi kwotę [...] - łącznie [...]. W pkt 2 sentencji decyzji wezwano R. I. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w formie zasiłku stałego w łącznej kwocie [...] za okres od [...] oraz ustalono (pkt 3) 30-dniowy termin zwrotu liczony od daty uprawomocnienia się decyzji. W odwołaniu od ww. decyzji R. I. podniósł zarzut wydania jej z naruszeniem prawa, w szczególności art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ konsekwentnie podnosił, że czynsz i media opłaca z pomocy rodziny oraz znajomych oraz z wyprzedaży m.in. mebli. Skarżący argumentował również, że jest chory i czeka na operację, czego organ nie wziął pod uwagę rozpoznając sprawę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3-4, art. 98 i art. 104 ust. 3-4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, póz. 1362 ze zm.), utrzymało w mocy wyżej opisaną decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika S. P. S. R. Ośrodka Pomocy Rodzinie w MOPR W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dochód to suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. A zatem dochód uzyskiwany ze sprzedaży sprzętów domowych, z wykonywanej pracy dorywczej, otrzymywanej pomocy finansowej od osób drugich, a także z nieujawnionych źródeł dochodu stanowi dochód w rozumieniu cyt. art. 8 ust. 3 ustawy. W trakcie pobierania świadczeń z pomocy społecznej, strona odwołująca się składała oświadczenia, że źródło jej dochodu to zasiłki z pomocy społecznej, nie wskazując posiadanych dochodów z pracy dorywczej i pomocy innych osób, nie informując o ich uzyskiwaniu, choć strona była informowana o konieczności zgłoszenia każdej zmiany sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej. Organ II instancji - powołując się na oświadczenie odwołującego się z dnia [...] ( ), iż: "Znajomi i rodzina pomagała mi doraźnie. Nie miałem stałego źródła utrzymania, obecnie żyję na granicy ubóstwa. Wszystko co miałem spieniężyłem, już sprzedałem" – wskazał, że odwołujący się nie podał konkretnych danych osób udzielających mu pomocy finansowej poza W. S. oraz siostrą A.R. W. S. w dniu [...] złożył oświadczenie podając, że pomaga stronie finansowo od ponad roku, daje pieniądze na opłacenie czynszu, ponadto zakupuje żywność. Na wyznaczony przez Ośrodek termin W. S. nie zgłosił się, nie kontaktował się również z Ośrodkiem telefonicznie, mimo że pismo zostało odebrane.W dniu 20.12.2011 r. do Ośrodka wpłynęło oświadczenie siostry odwołującego się złożone przed pracownikiem socjalnym Ośrodka Pomocy Społecznej, z którego wynika, że nie wyraża ona zgody na przeprowadzenie wywiadu na rzecz odwołującego się i nie wyraża zgody na pomoc finansową ani rzeczową. Kolegium podkreśliło, że w składanych oświadczeniach odwołujący się nie podał miesięcznych kwot uzyskiwanego dochodu z prac dorywczych, kwot pomocy finansowej rodziny, przyjaciół, znajomych poza oświadczeniem złożonym w dniu [...] w którym stwierdził, że otrzymuje pomoc ze strony przyjaciela, który pomaga w regulowaniu czynszu oraz zakupie żywności, a pomoc ta istnieje od momentu kiedy odwołujący się uległ tj. od [...]. Była to pomoc w wysokości zróżnicowanej w zależności od tego, ile otrzyma pieniędzy od znajomych i rodziny. Wskazał, że średnio od przyjaciela otrzymuje [...] miesięcznie, a od siostry w granicach [...] miesięcznie oraz żywność, odzież, wykup leków. Ponadto " ,". W odwołaniu od wcześniejszej decyzji z dnia [...] strona podniosła, że "(...) Tym niemniej nawet gdyby tak przyjąć, pomoc taka wynosi nie więcej niż [...] raz na kwartał, czyli nie więcej niż [...] miesięcznie.(...)." Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji wystąpił z urzędu do Spółki A., S. E. C. i S.T. B. S. o podanie informacji dotyczących wpłat zrealizowanych na rzecz strony - w latach [...] ( ), a dotyczących zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego. Na podstawie uzyskanych informacji ustalono, że w okresie pobierania świadczeń z pomocy społecznej, były dokonywane wpłaty (za zużycie energii elektrycznej, energii cieplnej i czynszu), przewyższające otrzymywane zasiłki z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ( ). Art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które w przypadku strony wynosi [...]. W postępowaniu w sprawie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych strona nie podała jednoznacznie (nie potwierdziła), że w określonym czasie prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i jej córką (oświadczenie z dnia notatka służbowa z dnia [...]). W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego niejednoznaczne, wymijające i często sprzeczne wyjaśnienia zawarte w oświadczeniach i odwołaniu skutkują stwierdzeniem, że na ich podstawie nie można określić rzeczywistych kwot uzyskiwanego przez stronę dochodu. Nie można również ustalić składu rodziny, jej faktycznych dochodów. Dlatego wyznacznikiem dochodu strony ze źródeł jednoznacznie nieokreślonych są kwoty wydatkowane comiesięcznie na utrzymanie mieszkania. Z samych wpłat na poczet czynszu wynika, że zainteresowany dysponował dochodami przekraczającymi kryterium kwalifikujące korzystania ze świadczeń finansowych z pomocy społecznej. A zatem w czasie pobierania zasiłków z pomocy społecznej odwołujący się nie kwalifikował się do otrzymywania tych świadczeń. Z wykazu S.B.S. dołączonego do pisma z dnia [...] wynika, że wpływały regularne wpłaty dotyczące lokalu, którego strona jest najemcą. Rok [...]- kwota [...]; [...].-kwota [...]- kwota [...]; [...].- kwota [...] kwota [...] [...]- kwota [...]- kwota [...].- kwota [...].- kwota [...] - kwota [....].-kwota [..] kwota [...]- kwota [...].- kwota [...].- kwota [...].- kwota [...].- kwota [...] kwota [...]kwota [...] oraz [...].- kwota [...]- kwota [...]- kwota [...]- kwota [...]- kwota [...]-kwota [...]- kwota [..]- kwota [...] kwota [...] kwota [...] kwota [...] Z przekazanego przez Stronę pisma STBS [...] wynika, że na dzień [...] dokonywano wpłat w roku [...] kwota [...] kwota [...] -kwota [...] - kwota [...] [...];kwota [...] kwota [...]-kwota [...]-kwota [...]. Już z samych wpłat dokonywanych na poczet czynszu wynika, że przewyższały one deklarowany przez stronę dochód (zasiłek stały). A ponadto, z wykazu listy zapłat Spółki A. wynika, że dokonywane były także wpłaty na poczet energii elektrycznej, które przedstawiają się następująco: Rok [...] kwota [...] - kwota [...] -kwota [...] - kwota [...]- kwota [...] -kwota [...] - kwota [...]. - kwota [...]- kwota [...] - kwota [...] - kwota [...] - kwota [...] - kwota [...] - kwota [...]-kwota [...] - kwota [...] -kwota [...] - kwota [...] - kwota [...]. Ośrodek posiada także wykaz wpłat na poczet S. E.C. z dnia [...], który wskazuje kwoty wpłat w latach [...], a mianowicie: w roku dokonano wpłat na poczet SEC w łącznej wysokości [...], w roku wpłata wynosiła ogółem [...] łączna kwota wpłat na poczet energetyki cieplnej wyniosła [...]. Mając na uwadze zasady ustalania dochodu (o których mowa w art. 8 ust. 3-4 ustawy o pomocy społecznej) organ odwoławczy stwierdził, że w okresie pobierania świadczeń z pomocy społecznej dochód miesięczny strony niewątpliwie przekroczył kwotę [...], niezależnie od źródeł tego dochodu, czyli nie kwalifikował strony do korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na zasadzie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 37 ustawy określającym prawo do zasiłku stałego. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości." Przepis ten wyraża zasadę subsydiarności pomocy społecznej, która oznacza, że pomoc społeczna przysługuje, gdy mimo wykorzystania wszystkich swoich możliwości, osoba pozostaje w ubóstwie, oraz, że pomoc społeczna pozostaje na końcu tzw. łańcucha pomocowego państwa. Biorąc pod uwagę wydatki strony związane z mieszkaniem, które pokrywały osoby trzecie, oraz kilkuletnią wyprzedaż wyposażenia mieszkania, przy zachowaniu jego podstawowego wyposażenia, to stwierdzić należy, iż strona miała możliwość przezwyciężenia swej trudnej sytuacji życiowej bez korzystania z pomocy społecznej. Również z tego względu do pomocy społecznej nie kwalifikowała się. Za "świadczenie nienależnie pobrane" ustawodawca nakazuje rozumieć, zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zgodnie zaś z art. 98 ww. ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Kolegium wskazało, że przepis art. 6 pkt 16, art. 98, ani żaden inny przepis ustawy nie przewidują samodzielnej decyzji o ustaleniu, że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Stąd ustalenie, że strona pobrała świadczenia nienależne nastąpiło w decyzji wydanej zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy, który stanowi, że wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Z powyższych względów zarzuty odwołania dotyczące kwestii proceduralnych należało uznać za nieuzasadnione. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Drugie zdanie tego przepisu stanowi, że art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Ten ostatni przepis stwierdza, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Z treści przepisu art. 104 ust. 4 wynika, spoczywający na pracowniku socjalnym, obowiązek rozważenia możliwości wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza, jeżeli w danej sprawie zaistnieją okoliczności szczególne. Do okoliczności szczególnych uzasadniających wystąpienie z powyższym wnioskiem ustawa o pomocy społecznej zalicza przykładowo sytuację, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Z powyższego wynika zatem, że wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W dniu [...] oraz [...] pracownik socjalny odwiedził zainteresowanego w miejscu zamieszkania i przeprowadził z nim wywiad środowiskowy na okoliczność ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej i materialno - bytowej. W oświadczeniu złożonym w trakcie wywiadu w dniu [...] skarżący podał, że mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku; nie posiada stałego zatrudnienia i nie podejmuje prac dorywczych. Utrzymuje się z wyprzedaży swojego dobytku, czyli mebli, odzieży ( sprzedał telewizor za kwotę [...] oraz złoty łańcuszek za kwotę [...] sprzedał komodę oraz stół w kwocie ok. [...]) oraz pomocy przyjaciół ( otrzymał pomoc od przyjaciół w formie prezentu, którym była opłata energii elektrycznej). Do [...]regulował opłaty mieszkaniowe (czynsz, energię cieplną i energię elektryczną) ze sprzedaży dobytku oraz z pożyczonych pieniędzy od znajomych. Podał dalej, że aby uregulować opłaty pożyczał pieniądze od znajomych i dokładał je do sum, które uzyskał ze sprzedaży mebli i rzeczy wartościowych, jednak tych sum aktualnie nie pamięta. Stwierdził natomiast, że w [...] niczego nie sprzedał i nie osiągnął żadnego dochodu, natomiast regularnie otrzymuje pomoc od znajomych w formie żywności. W oświadczeniu złożonym w trakcie wywiadu w dniu [...] zainteresowany nadal wyjaśnia, że mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; jest zarejestrowany w PUP bez prawa do zasiłku; nie pracuje. Oświadczył, że od niezmiennie utrzymuje się z wyprzedaży dobytku, z czego w okresie ostatnich trzech miesięcy uzyskał łącznie kwotę [...] miesięcznie, sporadycznej pomocy od znajomych w formie żywności, a także otrzymuje pomoc z organizacji pozarządowej. Jednocześnie zainteresowany zaznaczył, iż od nikogo nie otrzymuje pomocy finansowej. Zdaniem organu odwoławczego, ww. oświadczenia są sprzeczne z ustaleniami poczynionymi przez Ośrodek. Organ ustalił, że w okresie [...] dokonywane były opłaty (za zużycie energii elektrycznej, energii cieplnej, opłat czynszu) przewyższające deklarowane przez stronę w tym okresie dochody. Kolegium wskazało również, że w okresie ostatnich kilku miesięcy od uchylenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej zainteresowany nie zwrócił się do Ośrodka z podaniem o udzielenie pomocy finansowej. Nie zgłosił również takiego wniosku w trakcie przeprowadzania przez pracownika socjalnego, wspomnianych wyżej wywiadów środowiskowych. Deklarowane przez stronę dochody uniemożliwiają nie dość, że pokrywanie comiesięcznych opłat, to jeszcze zaspokajanie innych potrzeb bytowych, szczególnie w zakresie zakupu odzieży, środków czystości i innych. Powyższe ustalenia ośrodka jednoznacznie wskazują na rażącą dysproporcję między deklarowanymi przez stronę kwotami środków finansowych, a opłatami, które strona reguluje. Zachodząca dysproporcja wskazuje, iż zainteresowany posiada wyższe, niż podane w oświadczeniach dochody uzyskiwane ze sprzedaży dobytku, bądź też inne, niezadeklarowane, pochodzące z nieznanych organowi źródeł, których kwot nie ujawnia. Ponadto, w dniu [...] podał nieprawdziwą informację, iż tylko [...] regulował opłaty mieszkaniowe (czynsz, energię cieplną i energię elektryczną) ze sprzedaży dobytku oraz z pożyczonych pieniędzy od znajomych. Tymczasem z akt sprawy wynika, że także w okresie [...] takich opłat dokonywał, a łączna suma wpłat w tym okresie wyniosła [...]. Zainteresowany złożył oświadczenie, że w [...] nie posiadał dochodu, a dokonał wpłat na opłaty mieszkaniowe na kwotę [...] w [...] oświadcza, że utrzymuje się z wyprzedaży dobytku, z czego w okresie ostatnich trzech miesięcy uzyskał łącznie kwotę [...] miesięcznie, a wpłaty w miesiącu [...] ( ) i ( ) wskazują dalej na dysproporcję między deklarowanym i faktycznym dochodem. Organ zauważył również, że [...] zainteresowany dokonał opłat na stosunkowo niewielką kwotę [...], co jednak stanowi znaczący wydatek w porównaniu do kwoty, jaką dysponował on w czerwcu, tj. [...]. Z akt sprawy wynika także, że odwołujący się zamieszkuje w bardzo dużym, dwupoziomowym mieszkaniu, ma zatem możliwości wykorzystania własnych uprawnień do wynajęcia części mieszkania za zgodą właściciela, zamiany mieszkania na tańsze w utrzymaniu. Z kolei, w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, zarówno w [...], jak pracownik socjalny nie stwierdził w mieszkaniu strony braków w zakresie jego wyposażenia, co może świadczyć o tym, iż podawane przez w oświadczeniach informacje dotyczące wyprzedaży dobytku, m.in. w postaci komody, czy stołu wydają się być także sprzeczne i niewiarygodne. Z opisanej wyżej sytuacji materialnej i rodzinnej strony wynika, że zainteresowany nie ma na utrzymaniu żadnych innych osób, od listopada 2011 r. nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a mimo to jego sytuacja materialno-bytowa nie uległa istotnej zmianie. Oznacza to, że ma on możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb, tak w przeszłości jak i obecnie, bez korzystania ze środków pomocy społecznej. Zwrotu nienależnie pobranych świadczeń żąda się nawet, gdy dochód osoby i rodziny nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. W tym przypadku wydatki strony wskazują że posiada on dochód przekraczający kwotę kryterium dochodowego, dlatego zwrot nienależnie pobranych świadczeń nie stanowi nadmiernego obciążenia w rozumieniu art. 104 § 1 ustawy, a jest dolegliwością wynikającą z podawania przez stronę nieprawdziwych informacji. Ocena, że przedmiotowa sprawa nie mieści się w kategorii przypadku szczególnego uzasadniającego odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, jest zdaniem Kolegium w pełni słuszna. Postępowanie dowodowe w sprawie wykazało ponad wszelką wątpliwość, że podawane przez stronę dochody były zaniżone, faktycznie znacznie przekraczały kwotę kryterium dochodowego, a wskazywane źródła ich pochodzenia, z punktu widzenia doświadczenia życiowego, mało prawdopodobne. Kolegium wyjaśniło, że podnoszona w odwołaniu choroba strony nie ma istotnego znaczenia w sprawie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z tytułu zasiłku stałego, ponieważ świadczenie to przyznawane jest tylko osobom niezdolnym do pracy z powodu złego stanu zdrowia. Pismem z dnia 5 marca 2013 r. R.I. złożył skargę na wyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 138 ust. 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji, która powinna być uchylona, art. 98 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego zastosowanie mimo braku ku temu przesłanek oraz art. 104 ust. 4 tej ustawy poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że czynsz i media opłacane są z pomocy rodziny i znajomych oraz ze sprzedaży mebli. Stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu osiąganie jakichkolwiek dochodów. Lokal, w którym mieszka jest wynajmowany od TBS, co uniemożliwia jego podnajem lub sprzedaż. W praktyce nie ma również możliwości zamiany tego lokalu. Zdaniem skarżącego wydanie decyzji o świadczeniu nienależnie pobranym poprzedzić musi decyzja uchylająca przyznanie świadczenia. Organ odwoławczy nie uwzględnił trudnej sytuacji skarżącej, która wypełnia dyspozycję art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 16 tej ustawy, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Niezależnie od intencji i świadomego działania osoby zainteresowanej, każda nieprawdziwa informacja może przesądzić o tym, że świadczenie zostało nienależnie przyznane i pobrane. Świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 ww. ustawy stosuje się odpowiednio (art. 98). Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Ustalenie wysokości i terminu zwrotu należności powinno poprzedzać postępowanie wyjaśniające aktualną sytuację osoby i rodziny, którym świadczenie zostało przyznane. Treść sentencji decyzji, określającej zasady zwrotu należności, pozostawiono uznaniu administracyjnemu. W tym miejscu wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia, w ocenie Sądu, jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie weryfikacji decyzji ostatecznej, toczącego się w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, co oznacza, że w momencie wydania decyzji orzekającej zwrot takiego świadczenia nienależnie pobranego nie jest wymagane istnienie ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie. Stosownie do treści art. 104 ust. 4 ww. ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części winno być poprzedzone oceną sytuacji zobowiązanego dokonaną na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, uznać należy, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym, stanowiącym łączną kwotę zasiłku stałego wypłacanego skarżącemu w okresie od [...]. W sprawie bowiem bezsporne jest, że w okresie korzystania z pomocy społecznej skarżący nie zgłaszał faktu otrzymywania pomocy finansowej od rodziny, przyjaciół i znajomych, a deklarował, że utrzymuje się wyłącznie z zasiłku stałego. Innymi słowy, gdyby skarżący poinformował właściwy organ o otrzymywanej pomocy finansowej od osób trzecich, nie zostałby wypłacony mu zasiłek stały w ustalonej kwocie. W myśl przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dochód to zatem suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. A więc, jak zasadnie stwierdziły organy orzekające w sprawie, dochód uzyskiwany z otrzymywanej przez skarżącego pomocy finansowej od osób trzecich, jak również ze sprzedaży sprzętów domowych, a także z nieujawnionych źródeł dochodu stanowi dochód w rozumieniu cyt. art. 8 ust. 3 ustawy. O dochodzie tym skarżący powinien był poinformować organ na etapie przyznawania mu zasiłku stałego, czego jednak, jak wynika z akt sprawy, nie uczynił. Należy zgodzić się również ze stanowiskiem zaprezentowanym przez organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że z uwagi na niejednoznaczne wyjaśnienia skarżącego zawarte w oświadczeniach składanych w toku postępowania administracyjnego i odwołaniu, nie można – na ich podstawie - określić rzeczywistych kwot uzyskiwanego przez stronę dochodu. Dlatego wyznacznikiem dochodu strony ze źródeł jednoznacznie nieokreślonych stały się kwoty wydatkowane comiesięcznie na utrzymanie mieszkania. Z wpłat na poczet czynszu wynika, że zainteresowany dysponował dochodami przekraczającymi kryterium kwalifikujące do korzystania ze świadczeń finansowych z pomocy społecznej. Również z uzyskanych od Spółki A. i S. E.C. informacji wynika, że w okresie pobierania świadczeń z pomocy społecznej były dokonywane wpłaty za zużycie energii elektrycznej i energii cieplnej przewyższające otrzymywane zasiłki z pomocy społecznej. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych zaskarżone rozstrzygnięcie ustalające, że pobrany przez skarżącego zasiłek stały we wskazanym okresie i kwocie jest świadczeniem nienależnie pobranym odpowiada prawu. Jak już wyżej wskazano, wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia winno być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika, że w dniach [...] pracownik socjalny przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy na okoliczność ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego. Zdaniem Sądu, organy obu instancji słusznie uznały, że oświadczenia skarżącego, złożone w trakcie wywiadu, są niewiarygodne i sprzeczne z ustaleniami poczynionymi przez organ. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika bowiem, że w okresie do [...] skarżący dokonywał opłat za zużycie energii elektrycznej, energii cieplnej oraz na poczet czynszu przewyższające deklarowane przez stronę w tym okresie dochody. Zachodząca dysproporcja wskazuje, iż zainteresowany posiada wyższe, niż podane w oświadczeniach, dochody uzyskiwane ze sprzedaży dobytku, bądź też inne, niezadeklarowane, pochodzące z nieznanych organowi źródeł, których kwot nie ujawnia. Należy zgodzić się z oceną organu II instancji zawartą w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, że mimo że skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej od [...], to jego sytuacja materialno-bytowa nie uległa istotnej zmianie. Z analizy sytuacji rodzinno-majątkowej skarżącego wynika również, że ma on możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb bez korzystania ze środków pomocy społecznej. Stwierdzona różnica między udokumentowanym dochodem, a sytuacją majątkową strony stanowi samoistną podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 i 12 ww. ustawy), tym bardziej więc powyższa okoliczność nie może przemawiać za uznaniem jej za przypadek szczególny warunkujący odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Organ wyjaśnił ponadto, że stan zdrowia skarżącego nie ma istotnego znaczenia w sprawie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z tytułu zasiłku stałego, ponieważ świadczenie to przyznawane jest tylko osobom niezdolnym do pracy z powodu złego stanu zdrowia. W tym stanie sprawy Sąd nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego skargę tę oddalił na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.