II SA/Sz 328/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 12 marca 2025 r. nr SKO.4110.2389.2024 w przedmiocie ustalenia wysokości i zobowiązania do zwrotu opłaty za świadczone usługi opiekuńcze oddala skargę. Prezydent Miasta Koszalina, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775; dalej "k.p.a."), art. 104 ust. 1, 3, 4 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901; dalej "u.p.s.") wydał w dniu 15 grudnia 2023 r. decyzję nr 297/7788/2023, w której ustalił wobec J. C. (dalej "skarżący") wysokość opłaty podlegającej zwrotowi za świadczone usługi opiekuńcze za okres od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 30 kwietnia 2023 r. i od dnia 2 maja 2023 r. do 30 września 2023 r. w łącznej wysokości [...] zł przyznanych decyzją z dnia 6 października 2022 r. nr 292/6263/2022, zmienioną decyzjami z dnia 22 marca 2023 r. nr 293/2454/2023, z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr 294/3022/2023, z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr 295/3025/2023 oraz zobowiązał go do zwrotu opłaty za świadczenia za usługi opiekuńcze za ww. okresy w łącznej kwocie [...]zł i określił termin wpłaty ww. kwoty na 14 dni od dnia odbioru ww. decyzji. Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wydało w dniu 25 marca 2024 r. decyzję nr SKO.4110.153.2024, w której uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Prezydent Miasta Koszalina wydał w dniu 24 października 2024 r. decyzję nr 299/6072/2024, w której ustalił wobec skarżącego wysokość opłaty podlegającej zwrotowi za świadczone usługi opiekuńcze za okres od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 30 kwietnia 2023 r. i od dnia 2 maja 2023 r. do 30 września 2023 r. w łącznej wysokości [...] zł przyznanych decyzją z dnia 6 października 2022 r. nr 292/6263/2022, zmienioną decyzjami z dnia 22 marca 2023 r. nr [...]/2023, z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr 294/3022/2023, z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr 295/3025/2023 oraz zobowiązał go do zwrotu opłaty za świadczenia za usługi opiekuńcze za ww. okresy w łącznej kwocie [...]zł i określił termin wpłaty ww. kwoty na 14 dni od dnia odbioru ww. decyzji. Organ I instancji podał, że decyzją z dnia 6 października 2022 r. nr 292/6263/2022 skarżącemu przyznano pomoc w postaci usług opiekuńczych w dni robocze w wymiarze: 1 godziny 30 minut dziennie w okresie od dnia 2 listopada 2022 r. do dnia 30 kwietnia 2023 r. z odpłatnością 2 % od wartości pomocy. Z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia skarżącego ww. decyzję zmieniono w części dotyczącej ilości świadczonych usług opiekuńczych decyzją z dnia 22 marca 2023 r. nr 293/2454/2023. W dniu 6 kwietnia 2023 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego część IV i w związku ze zmianą wysokości dochodu, decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr 294/3022/2023 zmieniono od dnia 13 kwietnia 2023 r. odpłatność za usługi opiekuńcze na 3 % od kwoty: [...] zł., a następnie decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr 295/3025/2023 przedłużono skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych na okres od dnia 2 maja 2023 r. do dnia 31 października 2023 r. w dni robocze w wymiarze 1 godziny 30 minut dziennie z odpłatnością w wysokości 3 % od wartości pomocy. Organ I instancji dokonał stosownych obliczeń, opisanych szczegółowo w decyzji i wskazał, że skarżący posiada zaległość w wysokości [...] zł. Organ I instancji przytoczył treść art. 104 ust. 1 u.p.s. oraz opisał przebieg postępowania administracyjnego. Wskazał, że z uwagi na brak współpracy ze strony skarżącego nie udało się zweryfikować zdolności skarżącego do spłaty zaległości w związku z czym organ oparł się na danych uzyskanych wcześniej, które szczegółowo opisał. Organ I instancji podał, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na to, że istnieją okoliczności stanowiące o tym, iż jego przypadek jest szczególnie uzasadniony. Według organu I instancji, nie zaistniały zatem żadne przesłanki do zastosowania wobec skarżącego ulg w postaci umorzenia całości lub części zadłużenia, rozłożenia zaległości na raty lub odroczenia terminu spłaty. W ocenie organu, w ww. okresie skarżący posiadał zasoby finansowe, aby uregulować zadłużenie za świadczone usługi opiekuńcze. Organ I instancji poinformował skarżącego, że może złożyć stosowny wniosek na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. dotyczący ulg w spłacie zadłużenia. Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, gdyż według niego, sprawa zakończona została wcześniej postanowieniem organu odwoławczego z dnia 6 listopada 2024 r. nr SKO.419.2013.2024, w którym uznano jego zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym za uzasadnione. Organ odwoławczy wydał w dniu 12 marca 2025 r. decyzję nr SKO.4110.2389.2024, w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania i przywołał treść art. 104 ust.1, ust. 3, ust. 4, ust. 5 i ust. 8 u.p.s. Wskazał, że decyzje przyznające stronie usługi za określoną w nich odpłatnością stały się ostateczne, w tym decyzja nr 294/3022/2023 z dnia 13 kwietnia 2023 r. oraz decyzja nr 295/3025/2023 z dnia 13 kwietnia 2023 r. uzyskały walor ostateczności po utrzymaniu ich w mocy decyzjami Kolegium z dnia 28 czerwca 2024 r. nr SKO.4110.857.2024 oraz SKO.4110.858.2024. Dodatkowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2024 r. o sygn. akt II SA/Sz 686/24 oraz wyrokiem z dnia 28 listopada 2024 r. o sygn. akt II SA/Sz 687/24 oddalił skargi strony na powołane decyzje Kolegium. Organ odwoławczy podał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte z urzędu zawiadomieniem z dnia 30 października 2023 r., dotyczącym odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone w miesiącach: marcu, kwietniu, maju, czerwcu, lipcu, sierpniu oraz wrześniu 2023 r., doręczonym skarżącemu 14 listopada 2023 r. Organ odwoławczy wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania organ I instancji, w oparciu o zgromadzone dowody, w tym zestawienie sald i obrotów w zakresie świadczonych skarżącemu usług opiekuńczych za okres od 1 marca 2023 r. do 30 września 2023 r. oraz wystawione rachunki, wydał zaskarżoną aktualnie decyzję nr 299/6072/2024 z dnia 24 października 2024 r. W decyzji organ I instancji opisał przebieg postępowania, wskazał dowody, na których się oparł, a także odniósł się wyczerpująco do argumentacji strony zawartej w piśmie z dnia 17 października 2024 r. Organ odwoławczy podał, że organ I instancji zobowiązany jest do ustalenia w drodze decyzji administracyjnej wysokości należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej oraz ustalenia terminów ich zwrotu. Ponadto wszczynając z urzędu postępowanie organ administracji właściwy do wydania tej decyzji zobowiązany jest ocenić na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s., na wniosek pracownika socjalnego lub strony, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności oraz odstąpienia od żądania ich zwrotu, w przypadku złożenia stosownego wniosku, jest bowiem jednym postępowaniem. W niniejszej sprawie organ I instancji, działając z urzędu nie znalazł powodów do zastosowania ulg, wymienionych w art. 104 ust. 4 u.p.s., zaś skarżący nie złożył stosowego wniosku. Organ odwoławczy podał, że odpłatność za usługi opiekuńcze wynika z art. 50 ust. 6 u.p.s., który stanowi, że rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Uchwałą Rady Miejskiej w Koszalinie nr XXXV/579/2021 z dnia 23 września 2021 r., obowiązującą w dacie wydania decyzji przez organ I instancji przyznających pomoc skarżącemu, określono szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat i trybu ich pobierania (Dz. Woj. Zach z 2021 r., poz. 4324 ze zm.). Wysokość tych opłat aktualnie ustalona jest na podstawie nowej uchwały Nr XI/108/2024 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 28 listopada 2024 r., od dochodu i została ustalona w powołanych wyżej ostatecznych decyzjach organu przyznających stronie usługi opiekuńcze. Kwestia prawidłowości wysokości opłat nie budziła wątpliwości. WSA w Szczecinie uznał w wyroku z dnia 28 listopada 2024 r. o sygn. akt II SA/Sz 687/24, że dochód strony został ustalony prawidłowo oraz prawidłowo zastosowano wynikające z uchwały reguły dotyczące ustalania odpłatności za usługi opiekuńcze. Według organu odwoławczego, wysokość opłat podlegających zwrotowi nie może być więc obecnie przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący nie zakwestionował, zwrot ww. zaległości przekracza jego możliwości finansowe bądź stanowiłby dla niego nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Organ odwoławczy ustosunkował się do zarzutu skarżącego związanego z postępowaniem egzekucyjnym i podał, że postanowieniem z dnia 5 września 2024 r., znak: ZW.313.183.2024 I.K., symbol akt: W-48/32/24 Prezydent Miasta Koszalina - Centrum Usług Społecznych w Koszalinie, jako wierzyciel, po rozpatrzeniu zarzutu skarżącego uznał go za uzasadniony, bowiem tytuł wykonawczy został wystawiony przed uprawomocnieniem się decyzji nr 297/7788/2023 z dnia 15 grudnia 2023 r. Postanowienie to było właściwe co do kierunku rozstrzygnięcia, jednak samo rozstrzygnięcie, na skutek zażalenia skarżącego, wymagało skorygowania i dostosowania do brzmienia art. 34 § 2 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czemu organ odwoławczy dał wyraz w postanowieniu z dnia 6 listopada 2024 r. nr SKO.419.2013.2024, na które powołuje się skarżący. Organ odwoławczy wyjaśnił, że nie doszło do naruszenia powagi rzeczy rozpoznanej, gdyż ww. postanowienie uniemożliwiło jedynie możliwość przymusowej realizacji obowiązku zwrotu kwoty, objętej tytułem wykonawczym. Organ odwoławczy podał, że w sprawie brak było przesłanek do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, co nie oznacza, że skarżący pozbawiony był możliwości obrony swoich praw. Skarżący zapoznał się z aktami postępowania i nie było przeszkód żeby złożył wyjaśnienia i uwagi w sprawie. Skarżący złożył skargę na ww. decyzję, gdyż według niego sprawa zakończona została postanowieniem organu I instancji z dnia 19 lutego 2025 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, zatem zaskarżona decyzja nie mogła zostać wydana. Wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji oraz dopuszczenie dowodu w postaci postanowienia organu I instancji z dnia 19 lutego 2025 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, załączonego do skargi. Skarżący złożył również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy błędnie odwołuje się do wyroków WSA w Szczecinie, które są nieprawomocne. Ponadto według skarżącego, organy nie dokonały właściwej oceny stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 4 sierpnia 2025 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o przeprowadzenie dowodów z pism do niego dołączonych. Sąd postanowił na podstawie art.106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a.") przeprowadzić dowód z akt administracyjnych dołączonych do spraw o sygn. akt II SA/Sz 686/24 i II SA/Sz 687/24 oraz dokumentów dołączonych do pisma skarżącego z dnia 4 sierpnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Sprawa dotyczy zobowiązania skarżącego do zwrotu kwoty [...]zł tytułem opłaty za świadczone usługi opiekuńcze w okresie od 1 marca 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. i od 2 maja 2023 r. do 30 września 2023 r. Osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 1 i ust. 2 u.p.s.). Rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (art. 50 ust. 3 u.p.s.). Z akt wynika, że skarżącemu zostały przyznane decyzjami wymienionymi powyżej w uzasadnieniu usługi opiekuńcze zastrzeżeniem ich odpłatności zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej w Koszalinie nr XXXV/579/2021 z dnia 23 września 2021 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat i trybu ich pobierania (Dz. Urz. Województwa Zachodniopomorskiego z 2021 r. poz. 4324). Decyzje, przyznające skarżącemu ww. usługi opiekuńcze są ostateczne, były też m.in. przedmiotem w sprawach o sygn. alt II SA/Sz 686/24 i II SA/Sz 687/24. Z uwagi, że skarżącemu przyznano ww. usługi za ich odpłatnością, skarżący był obowiązany do uiszczenia stosownych kwot z tego tytułu. Organ I instancji był tym samym uprawniony do wydania decyzji, w której ustalił skarżącemu termin i kwotę do zwrotu za świadczone usługi na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. Należności, które zostały ustalone do zwrotu podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1 u.p.s.). Może to jednak nastąpić tylko w przypadku, gdy strona nie uiści dobrowolnie kwot wynikających z decyzji o zwrocie, która jest ostateczna. Zdaniem skarżącego, decyzja o zwrocie ww. kwoty nie powinna być wydana, gdyż wcześniej organ odwoławczy wydał decyzję w dniu 25 marca 2024 r. nr SKO.4110.153.2024, w której uchylił decyzję organu I instancji z dnia 15 grudnia 2023 r. decyzję nr 297/7788/2023 oraz doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Według Sądu, stanowisko skarżącego nie jest zasadne. Postępowanie administracyjne zgodnie z art. 15 k.p.a. jest dwuinstancyjne. Decyzja organu odwoławczego na mocy, której uchylono decyzję organu I instancji i przekazano sprawę do ponownego rozparzenia temu organowi, po rozpoznaniu odwołania strony, nie kończy postępowania administracyjnego w sprawie. Na jej podstawie organ I instancji musi ponownie przeprowadzić postępowanie administracyjne zgodnie ze wskazaniami organu odwoławczego oraz właściwymi przepisami. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, organ I instancji wydal w dniu 24 października 2024 r. decyzję nr 299/6072/2024, rozpoznając sprawę ponownie z uwagi na uchylenie przez organ odwoławczy w dniu 25 marca 2024 r. poprzednio wydanej przez organ I instancji z dnia 15 grudnia 2023 r. Okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego na skutek uznania zarzutu strony nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Postanowienia wydane w toku postępowania egzekucyjnego dotyczą wyłącznie postępowania egzekucyjnego, które jest odrębnym postępowaniem od postępowania administracyjnego. Postępowanie egzekucyjne uregulowane zostało w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz.132). Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynikało, że organ I instancji wystawił tytuł wykonawczy przedwcześnie, tj. gdy decyzja organu I instancji z dnia 15 grudnia 2023 r., będąca podstawą do wystawienia tytułu nie była ostateczna. Z tego powodu zarzut skarżącego uznano za zasadny, zaś postępowanie egzekucyjne umorzono. Nie oznacza to jednak, że organ I instancji nie mógł ponownie orzekać wobec skarżącego o kwocie do zwrotu za świadczone usługi, ani że doszło do umorzenia kwot związanych z odpłatnością za ww. usługi. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja była prawidłowa, organ nie naruszył przepisów materialnych, ani przepisów postępowania. Decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ wyjaśnił, że nie zaistniały okoliczności wynikające z art. 104 ust. 4 u.p.s. Zwrócił też uwagę, że skarżący może wystąpić o udzielenie mu ulgi w postaci umorzenia lub rozłożenia na raty należności, objętej przedmiotowa decyzją. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z wydana decyzją, nie świadczy o naruszeniu przez organ przepisów prawa. Odnośnie przedłożonych przez skarżącego dokumentów, wskazać należy, że zestawienie rachunków nierozliczonych na dzień 27 października 2023 r. znajduje się w aktach sprawy. Pismo CUS w Koszalinie z dnia 18 kwietnia 2024 r. potwierdza stan sprawy, wynikający z decyzji organu odwoławczego z dnia 25 marca 2024 r., której odpis znajduje się w aktach sprawy. Tytuł wykonawczy i postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego potwierdzają ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismo Sądu Rejonowego i wniosek Prokuratora nie dotyczą niniejszej sprawy, bowiem odnoszą się do czynu popełnionego w dniu 14 kwietnia 2025 r., zaś zaskarżona decyzja został wydana w dniu 12 marca 2025 r. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.