II SA/Sz 331/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lipca 2016 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] r. nr [...] - Odmowa. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Wójt Gminy P. na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 11 i art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku G. N. o przyznanie zasiłku celowego na wykonanie fotografii do dowodu osobistego, odmówił przyznania pomocy finansowej. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że wnioskodawca, za pośrednictwem swojego [...] , uniemożliwił ustalenie jego sytuacji materialnej i osobistej. [...] J. N. złożył bowiem pisemne oświadczenie o braku zgody na przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego. G. N. wniósł odwołanie od powyższej decyzji Wójta zgłaszając w nim wątpliwości, w jakim on zakresie odmówił współpracy jako wnioskodawca i wskazując na § 5 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, po rozpatrzeniu odwołania G. N. zam. [...] , przebywającego w Szpitalu [...] w [...] , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z przesłanką art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, osoba oraz rodzina osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej winna współpracować z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodzinnej. W celu ustalenia natomiast sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy przeprowadza się wywiad środowiskowy. W przypadku posiadania przez wnioskodawcę rodziny, przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy. Zgonie z art. 107 ust. 5 powołanej ustawy, pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Jak wynika z analizy akt, G. N. kiedy nie przebywa w szpitalu to zamieszkuje w [...] wraz z [...] . Zdaniem organu odwoławczego, w świetle powyższego, organ miał prawo przeprowadzić wywiad środowiskowy u J. N. - [...] wnioskodawcy. Złożenie pisemnego oświadczenia przez [...] strony o nie wyrażeniu zgody na przeprowadzenie wywiadu daje podstawę do wydania decyzji odmownej w przedmiocie świadczeń dla G. N.. Powyższą decyzję G. N. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wskazując w skardze, że w szpitalach [...] przebywa od [..] r. bez przerw. Wcześniej był w S., obecnie od [...] r. przebywa w Szpitalu [...] w [...] . Od momentu umieszczenia go w szpitalu, przez długi okres, nie był na przepustce. Po raz pierwszy udzielono mu przepustki w [...] r. Skarżący oświadczył dalej, że nie zgadza się ze stwierdzeniem organów, iż uniemożliwił sprawdzenie jego sytuacji. Cały czas jest w szpitalu, a pracownik socjalny ma możliwość przeprowadzenia z nim wywiadu tak jak z innymi pacjentami na tym samym oddziale, na którym przebywa. Skarżący wyraził wątpliwość, na jakiej podstawie Kolegium stwierdziło, że "kiedy nie przebywa w szpitalu zamieszkuje w [...] wraz z [...] ". Dołączył do skargi zaświadczenie ze Szpitala [...] [...] w [...] , z którego wynika, że przebywa na internacji od [...] r. i po raz pierwszy udzielono mu przepustki w dniach [...] r. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca Wójta Gminy P. o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który miał wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Kwestionowane w niniejszej sprawie decyzje zostały wydane na podstawie art. 39 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). W świetle art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy przyznawany jest przez organy administracji w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej i zależy od wysokości osiąganych dochodów. Decyzję o odmowie lub przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej można wydać jedynie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Wywiad ten ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin i jest przeprowadzany przez pracownika socjalnego (art. 107 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej). Stosownie do art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić - zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W myśl art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ I instancji, wyłącznie na podstawie oświadczenia [...] o braku zgody na wywiad środowiskowy, uznał, że zachowanie skarżącego kwalifikuje się jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a tym samym wyczerpuje przesłankę odmowy uwzględnienia jego wniosku na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu, ocena organu była przedwczesna w sytuacji, gdy organ miał wiedzę, że skarżący przebywa poza miejscem zamieszkania [...] , w Szpitalu [...] w [...] i nie wziął pod uwagę możliwości przeprowadzenia wywiadu w miejscu pobytu skarżącego. W § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2012 r. poz. 712) wprost określono, że w przypadku gdy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia przebywa w podmiocie leczniczym, w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887, Nr 174, poz. 1039 i Nr 185, poz. 1092), kierownik ośrodka pomocy społecznej, zwany dalej "kierownikiem ośrodka", zwraca się do kierownika podmiotu leczniczego o przeprowadzenie wywiadu przez pracownika socjalnego zatrudnionego w tym podmiocie albo o umożliwienie przeprowadzenia wywiadu przez pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, organ I instancji winien był przede wszystkim ustalić czas pobytu skarżącego w szpitalu, czy jest to krótkotrwały pobyt, i w tym zakresie ewentualnie rozważyć inny termin wywiadu, czy jest też to długotrwały pobyt, a zatem nie można mówić o wspólnym zamieszkiwaniu i gospodarowaniu z [...] , co obliguje organ do przeprowadzenia wywiadu w innym miejscu pobytu, a taką możliwość dają organowi przepisy ww. rozporządzenia (§ 2 ust. 3 i § 5). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że nawet bierna (czy negatywna) postawa wnioskodawcy na etapie sporządzania wywiadu środowiskowego nie zwalnia organu od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie może stanowić podstawy do instrumentalnego zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), w szczególności, w miarę możliwości, przeprowadzić wywiad z osobą korzystającą z pomocy, dokonać oględzin miejsca zamieszkania i zebrać dane posiadane z urzędu. Dopiero, gdy tak zebrany materiał nie dają podstawy do stwierdzenia istnienia przesłanek przyznania świadczenia, możliwa jest odmowa jego przyznania z powołaniem na art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium rozpoznając sprawę w drugiej instancji bezrefleksyjnie powtórzyło argumenty Wójta Gminy P. i wskazało, że wtedy gdy skarżący nie przebywa w szpitalu to mieszka z [...] , co wynika z akt sprawy. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, okoliczności te oraz okresy, w których G. N. przebywa w domu rodzinnym nie wynikają z akt sprawy. Dopiero z zaświadczenia załączonego do skargi wynikało, że skarżący przebywa w szpitalu [...] od [...] r. i tylko raz przez [...] r. przebywał na przepustce. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że kontrolowane decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy przez kompetentny do tego organ przesądza o tym, że rozstrzygnięcie które w sprawie zapadło jest rozstrzygnięciem przedwczesnym. Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić wskazówki zawarte w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, w tym w szczególności ponownie ustalić stan faktyczny sprawy oraz podjąć próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z ustawą o pomocy społecznej i przepisami § 5 ww. rozporządzenia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz.718), orzekł jak w sentencji wyroku.