II SA/Sz 335/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2017 r. sprawy ze skargi I. W. reprezentowanej przez opiekuna prawnego H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] Nr [...] Starosta G. ustalił opłatę dla I.W. za pobyt w DPS w M. w wysokości [...] zł, tj. 70% jej dochodu, który wynosi [...] zł. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła H.W. — opiekun prawny córki I.W., twierdząc, iż jest ona dla niej krzywdząca, ponieważ po opłaceniu pozostaje do jej dyspozycji kwota [...] zł na miesiąc. Za kwotę tą nie da się zapewnić I.W., w okresie gdy przebywa w domu u rodziny w D., całodobowej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 59 ust 1, art. 60 ust. 1, ust 2 i ust. 3, 61 ust. 1 i 61 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., 930 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Starostę G. utrzymało w mocy decyzję administracyjną organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że rozpatrując niniejszą sprawę zauważyć należy, iż w myśl art. 87 ust. 8 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 198) osoby przyjęte do domu pomocy społecznej przed dniem 1 stycznia 2004 r. oraz osoby posiadające skierowania do domu pomocy społecznej wydane przed dniem 1 stycznia 2004 r., ponoszą opłatę na dotychczasowych zasadach. I.W. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w M. przed dniem 1 stycznia 2004 r. Przepis art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, mający zastosowanie w chwili wydania decyzji ustalającej opłatę, w związku z treścią art. 87 ust. 8 ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego - stanowił, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Na podstawie art. 35 ust. 2 obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie zaś z art. 35 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu. Mając na względzie treść przywołanego powyżej art. 35 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ odwoławczy stwierdził, że uzasadniona była zmiana wysokości opłaty, jaką I.W. winna ponosić z tytułu odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w M.. Na jej dochód składa się bowiem renta socjalna w wysokości [...] zł zaliczka na podatek — [...] zł składka na ubezpieczenie zdrowotne + [...] zł zasiłek pielęgnacyjny (przyznany decyzją z dnia [...]) = [...] zł. W związku z tym, iż wcześniej strona posiadała dochód [...] zł, to różnica między dochodem otrzymywanym wcześniej i obecnie przekracza 10% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł ([...] zł), bo wynosi [...] zł. Tym samym nie będzie więc tutaj miał zastosowania art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Wysokość odpłatności jaką ustalił organ I instancji jest, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., zgodna z obowiązującym prawem, gdyż kwota [...] zł odpowiadała 70 % wysokości uzyskiwanego przez I.W. dochodu netto. Kolegium wskazało, iż górna granica opłaty wnoszonej przez mieszkańca lub jego przedstawiciela ustawowego wyznaczona jest przez stopę procentową ustalaną od dochodu. Opłata ta nie może przekraczać 70% dochodu mieszkańca. Należy zauważyć, że obciążenie mieszkańca opłatą następuje niezależnie od wysokości jego dochodu. Jeżeli mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Skoro zatem organ I instancji ustalił, iż od [...] strona będzie wnosiła opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w M. w wysokości 70% jej dochodu, tj. [...] miesięcznie, to decyzji takiej Kolegium nie jest władne zarzucić naruszenia obowiązującego prawa. Odnosząc się zaś do treści odwołania, w którym powołano się na ciężką sytuację materialną strony, związaną z wydatkami na leki, rehabilitację I.W. itp., Kolegium wskazało, iż zgodnie z brzmieniem art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Mając na uwadze brzmienie ww. regulacji, zdaniem Kolegium, odwołująca się może zwrócić się ze stosownym wnioskiem do organu I instancji z prośbą o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS w M.. Powyższa decyzja została zaskarżona przez I.W., reprezentowaną przez opiekuna prawnego H.W., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Skarżąca nie zgodziła się z wysokością opłaty ustalonej za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w M.. Stwierdziła, że I.W. co roku spędza urlop w domu rodzinnym (np. [...]) zaś kwoty zwracane za urlop nie starczają na jej utrzymanie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Wskazać trzeba, iż skarżąca przyjęta została do domu pomocy społecznej przed dniem 1 stycznia 2004 r. Wobec powyższego, do jej sytuacji prawnej znajdą zastosowanie przepisy art. 87 ust. 8 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (DZ.U. z 2016 r., poz. 198), zwanej dalej "ustawą o dochodach", w zw. z art. 35 ust. 3 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2004 r. w zw. z art. 149 ust. 1 i 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 87 ust. 8 ustawy o dochodach nawiązywał do zasad odpłatności określonych w art. 35 ustawy o pomocy społecznej, którą ta ustawa znowelizowała. Oznaczało to, że osobom skierowanym, a także przyjętym do domów pomocy społecznej przed dniem 1 stycznia 2004 r. ustawodawca zagwarantował niezmienność w zakresie zasad ponoszenia odpłatności za pobyt, tj. zapewnił, że osoby te nie będą musiały ponosić opłaty wyższej niż dwukrotność kryterium dochodowego, chyba że jest ono wyższe od wartości 70% kwoty uzyskiwanego dochodu, jednakże pod warunkiem, że placówka, w której przebywają, nadal nie spełnia wymaganych standardów. W razie osiągnięcia tych standardów, po uzyskaniu stosownego zezwolenia, obowiązywać miał tylko jeden sposób obliczania odpłatności, tzn. opłata miała wynosić 70% dochodu uzyskiwanego przez mieszkańca domu. Aktualnie obowiązująca ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., która weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r., zastąpiła ustawę o pomocy społecznej z 29 listopada 1990 r. i ustaliła na nowo zasady odpłatności, określając w art. 60 ust. 1, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, który w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Natomiast w art. 61 ust. 1 i 2 ustawa ta powtórzyła uregulowania przewidziane w art. 35 ustawy z 1990 r. po nowelizacji od dnia 1 stycznia 2004 r. Nadal mieszkaniec domu obowiązany jest ponosić opłatę do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a pozostałą część - do wysokości średniego kosztu utrzymania - ponosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W art. 149 ust. 1 i 3 powyższej ustawy zawarto zapis o wygaśnięciu z dniem jej wejścia w życie decyzji wydanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej z 1990 r., z wyjątkiem decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej, oraz decyzji o umieszczeniu w takiej placówce. Z kolei w art. 155 ust. 1 wskazano, że do osób umieszczonych w domu pomocy społecznej na podstawie skierowania wydanego przed dniem 1 stycznia 2004 r. stosuje się dotychczasowe przepisy o właściwości miejscowej gminy, natomiast w ust. 3 tego przepisu określono, że w stosunku do osób umieszczonych w domu pomocy społecznej na podstawie skierowania wydanego przed dniem 1 stycznia 2004 r., decyzje zmieniające decyzje o odpłatności i o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje starosta właściwy ze względu na położenie domu. Z chwilą osiągnięcia przez dom standardu określonego w art. 20 ust. 2 opłata uzależniona od wysokości kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (200%) miała zostać podwyższona do pełnych kosztów utrzymania, nie więcej niż 70% dochodu mieszkańca domu. Takie brzmienie art. 35 ust. 2 pkt 1 nadał temu przepisowi, od dnia 1 stycznia 2004 r., art. 54 pkt 15 ustawy o dochodach. Z decyzji Wojewody Z. z dnia [...] nr [...] wynika, że Dom Pomocy Społecznej w M. osiągnął standard usług zgodny z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej. Nie należy jednak tracić z pola widzenia tego, że dom osiągnął standard w czasie obowiązywania nowej ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. Ustawa ta w art. 149 ust. 1 stanowiła, że z dniem wejścia w życie ustawy (1 maja 2004 r.) wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, ze zm.), z wyjątkiem decyzji określonych w ust. 2 i 3 oraz art. 152 ust. 3 i art. 154 ust. 8 niniejszej ustawy. W rozpoznawanej sprawie powyższy przepis ma takie znaczenie, że do dnia [...], czyli do wydania zezwolenia, decyzja dotychczasowa, czyli wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. obowiązywała tylko w części dotyczącej skierowania. Decyzja Wojewody Z. z [...] upoważniała Starostę G. do wydania nowej decyzji w przedmiocie opłat już w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. i ustalenia opłaty na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 1, czyli w wysokości 70 % dochodu. Przepis ten ma w odniesieniu do obowiązku ponoszenia opłat brzmienie identyczne z przepisem art. 35 ust. 3 pkt 1, który również ustalał wysokość opłaty jako 70 % dochodu. Wydanie decyzji w oparciu o przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. nie narusza zasady określonej w art. 87 ust. 8 ustawy o dochodach, albowiem odpłatność ponoszona przez mieszkańca domu nie może być wyższa niż 70% jego dochodu, co jak wyżej wskazano jest regulacją tożsamą z tą, którą zawierała ustawa z 1990 r., która już jednak formalnie nie obowiązuje. W przypadku I.W. organ prawidłowo ustalił uzyskiwany przez stronę dochód netto – po odliczeniu podatku i składek na ubezpieczenie zdrowotne – w wysokości [...] zł, a także prawidłowo wyliczył nową opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70% dochodu, tj. w kwocie [...] zł. Nadto mając na uwadze podnoszone argumenty organ pouczył stronę o możliwościach wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z przedmiotowej opłaty. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. nie stwierdził by zaskarżona decyzja naruszała obowiązujące przepisy i dlatego też, skargę oddalił.