II SA/Sz 342/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik,, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie Postanowieniem z 9 kwietnia 2025 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium lub organ odwoławczy), orzekło o odmowie przywrócenia J. F. (dalej strona lub skarżąca) terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia 22 listopada 2024 r. w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazał organ odwoławczy, decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 22 listopada 2024 r. ustalono stronie wysokość nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł za okres od 14 maja 2024 r. do 30 września 2024 r. przyznanego decyzją nr [...] z dnia 2 lipca 2013r. (następnie zmienianą co do wysokości świadczenia) i zobowiązano do jego zwrotu w ww. wysokości. Strona została prawidłowo pouczona w decyzji o sposobie i trybie wniesienia odwołania. Decyzja została wysłana do strony na jej adres podany we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru i doręczona przez operatora pocztowego za pokwitowaniem w dniu 27 listopada 2024 r. dorosłemu domownikowi, który podjął się oddania przesyłki adresatowi, co wynika z adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji znajdującym się w aktach sprawy, na którym widnieje data odbioru przesyłki oraz podpis odbiorcy. Doręczenie decyzji nastąpiło więc na podstawie art. 43 zdanie pierwsze k.p.a. Strona w dniu 2 stycznia 2025 r. wniosła odwołanie od ww. decyzji. W treści odwołania, poza zarzutami dotyczącymi decyzji, wskazała cyt. "na decyzję nie mogłam odpowiedzieć w terminie, gdyż w tym czasie przebywałam poza granicami kraju i jej nie odebrałam". Kolegium potraktowało tę część odwołania jako wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Zdaniem organu odwoławczego przywróceniu terminu do wniesienia odwołania stoi na przeszkodzie to, że wnioskodawczyni nie wykazała, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a także nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. W niniejszej sprawie powołaną przyczyną niedochowania terminu był pobyt strony poza granicami kraju i związany z tym brak osobistego odebrania decyzji, jednakże strona w ogóle nie wskazała, kiedy ta przeszkoda ustała, a tym samym nie wykazała, że wniosek wraz z odwołaniem złożony został przez nią w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Strona nie wskazała, kiedy powzięła wiedzę o zaskarżonej decyzji z dnia 22 listopada 2024 r. i kiedy zapoznała się z jej treścią oraz pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Jak wywiodło Kolegium, strona miała świadomość toczącego się postępowania, co wynika wprost z treści jej odwołania. Jak wskazuje, odwołania w terminie wnieść nie mogła, gdyż przebywała za granicą. Jednocześnie nie wskazała, by podjęła w związku z tą okolicznością jakiekolwiek kroki w prowadzeniu tej sprawy w swoim interesie. Kolegium wskazało przy tym, iż strona była pouczona przez organ I instancji (w treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia 21 października 2024 r.) o treści art. 41 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu (§ 1), a w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2). Strona jako adres do doręczeń wskazała K. ul. [...] i nie informowała organu o jego zmianie. Zdaniem Kolegium, argumenty przytoczone przez wnioskodawczynię, nie uzasadniają przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Podane przez stronę okoliczności przemawiają za przyjęciem, że zachowanie strony nosi znamiona winy, a co najmniej niedbalstwa. Ustalenie winy - w jakiejkolwiek jej postaci, a zatem także winy polegającej na niedbalstwie powoduje, że organ nie może dokonać przywrócenia uchybionego terminu, zaś czynność procesowa podjęta przez stronę po jego upływie pozostaje bezskuteczna. Strona bowiem nie wykazała, że istniały okoliczności niezależne od niej, które uniemożliwiały złożenie odwołania w terminie. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywał przy tym wyłącznie na stronie, natomiast w niniejszej sprawie jest to wyłącznie samo oświadczenie, że strona przebywała poza granicami kraju, co samo w sobie nie uprawdopodobnia braku winy w złożeniu odwołania po terminie. Pismem z 6 maja 2025 r. strona wniosła skargę na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia. Skarżąca zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania poprzez przyjęcie prawidłowości doręczenia decyzji z dnia 22 listopada 2024 r. podczas gdy korespondencję skierowaną do strony odebrał jej niepełnosprawny umysłowo syn, który nie potrafi czytać ani pisać, podpisuje się drukowanymi literami i nie rozumie konsekwencji związanych z nieprzekazaniem listu w ręce adresata po jego odebraniu. Tym samym do uchybienia terminu doszło bez winy skarżącej. Jak wywiedziono w uzasadnieniu skargi, decyzję z dnia 22 listopada 2024 r. doręczono w czasie kiedy strona przebywała za granicą. Przed wyjazdem skarżąca pouczyła domowników, by nie odbierali korespondencji zaadresowanej do niej tylko zachowali awizo żeby mogła odebrać otrzymane listy osobiście. Niestety domownikiem, który odebrał decyzję w dniu 27 listopada 2024 r. był syn skarżącej, który jest osobą niepełnosprawną umysłowo. Syn posiada orzeczenie o niepełnosprawności, jak również jest ubezwłasnowolniony całkowicie, a skarżąca została ustanowiona jego opiekunem prawnym. Jak oświadczyła skarżąca, syn ma problem z zapamiętywaniem zdarzeń. Gdy odebrał decyzję, list schował w szafce i gdy skarżąca wróciła do domu, to nie powiedział jej, że odebrał jakąkolwiek korespondencję. Do skargi skarżąca dołączyła kopię orzeczenia z 6 grudnia 2016 r. o stopniu niepełnosprawności syna oraz kopię pierwszej strony postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 31 maja 2023 r. dotyczącego wszczęcia z urzędu postępowania o ustanowienie opieki prawnej dla całkowicie ubezwłasnowolnionego J.F.. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wyjaśniło, iż w jego ocenie, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, doręczenie zaskarżonej decyzji organu I instancji, skutkowało przyjęciem, że dniem doręczenia pisma adresatowi w taki zastępczy sposób – dorosłemu domownikowi, był dzień jego doręczenia do rąk dorosłego domownika (osobie pełnoletniej stale zamieszkałej z adresatem). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Sprawa jako dotycząca postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty podlegała rozpatrzeniu w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i obejmuje również orzekanie m.in. w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym (vide: art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania stanowił art. 58 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej: k.p.a.). Zgodnie z powyższym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, przy czym prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Wobec powyższego co do zasady organ trafnie przyjął, iż termin do wniesienia odwołania należy przywrócić, jeśli są spełnione łącznie następujące przesłanki: 1. uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy w uchybieniu terminu, 2. wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu, 3. dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, 4. dopełnienie wraz z wnioskiem czynności, dla której termin był ustanowiony. Niemniej jednak, jak wynika też wprost z powyższego przepisu, przywrócenie terminu następuje w razie uchybienia terminu. Tym samym rolą organu w pierwszej kolejności jest należyte zweryfikowanie czy i w jakiej dacie ów termin na wniesienie odwołania upłynął. Należy się przy tym zgodzić z dominującym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiskiem, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia (odwołania) jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi. W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż na zwrotnym potwierdzeniu odbioru w miejscu podpisu odbiorcy przesyłki widnieje naniesiony drukowanymi literami napis "F. ". Na zwrotce odznaczono też adnotację, iż "pismo doręczono pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, zarządcy domu (budynku) lub dozorcy, który podjął się oddania pisma adresatowi". Zdaniem organu odwoławczego oznacza to, że doszło do doręczenia decyzji w dniu 26 listopada 2024 r. bowiem odebrał ją dorosły domownik, który podjął się przekazania pisma adresatowi. Natomiast jak oświadcza skarżąca, popierając to dodatkowymi dokumentami, podpis widniejący na zwrotnym potwierdzeniu odbioru należy do jej niepełnosprawnego syna, który został całkowicie ubezwłasnowolniony. Przedłożone dokumenty w ocenie Sądu uprawdopodobniają twierdzenie, iż syn skarżącej w dacie odbioru pisma skierowanego do strony był osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną Tym samym istota rozpatrywanej sprawy sprowadza się do ustalenia czy powierzenie pisma przez listonosza osobie pełnoletniej lecz całkowicie ubezwłasnowolnionej daje się zakwalifikować jako doręczenie przesyłki w trybie zastępczym. Bowiem dopiero prawidłowe doręczenie przesyłki uruchamia bieg terminu do skorzystania ze środka zaskarżenia (tutaj: odwołania). I tak, w myśl art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Z wykładni celowościowej i systemowej zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego przepisów o doręczeniach wynika, że użyte w art. 43 Kodeksu pojęcie "dorosłego domownika" oznacza osobę mającą pełną zdolność do czynności prawnych. W myśl art. 10 Kodeksu cywilnego pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście, przy czym przez zawarcie małżeństwa również małoletni uzyskuje pełnoletność. Stosownie do art. 11-13 Kodeksu cywilnego, pełną zdolność do czynności prawnych mają osoby pełnoletnie, chyba że zostały częściowo bądź całkowicie ubezwłasnowolnione. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 12 Kodeksu cywilnego, nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Art. 14 § 1 kodeksu cywilnego stanowi zaś, że czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna. Wobec powyższego brak jest podstaw do przyjmowania, iż powierzenie pisma osobie ubezwłasnowolnionej (a więc nie mającej zdolności do czynności prawnych), bez względu na akcentowaną przez Kolegium kwestię pełnoletności takiej osoby, można uznać za skuteczne doręczenie decyzji w trybie art. 43 k.p.a. "dorosłemu domownikowi". Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje okoliczność, że organ odwoławczy prawdopodobnie nie uzyskał przed wydaniem swojego postanowienia informacji o całkowitym ubezwłasnowolnieniu syna skarżącej. Skomplikowana sytuacja rodzinna skarżącej otrzymującej od I organu instancji świadczenie pielęgnacyjne była niewątpliwie temu organowi znana. Tym samym ów organ powinien szczególnie uważnie weryfikować dokumenty pocztowe dotyczące doręczeń dokonywanych w trybie zastępczym na adres strony i w razie dostrzeżenia, iż - tak jak w rozpatrywanym przypadku - podpis na zwrotnym potwierdzeniu jest nieporadny i w istocie brak jest możliwości ustalenia na jego podstawie jaka osoba ów podpis naniosła gdyż nie wskazano kim jest domownik dla adresata, winien wnikliwie ocenić czy doszło do skutecznego doręczenia decyzji. W razie stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie doręczenia decyzji organ wydający decyzję powinien niezwłocznie dokonać prawidłowego doręczenia decyzji na ręce osoby uprawnionej. Wobec powyższego należało uznać, iż organ odwoławczy niezasadnie przyjął, że decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 22 listopada 2024 r. została prawidło doręczona stronie w trybie zastępczym w dniu 27 listopada 2024 r. W konsekwencji co najmniej przedwczesne było przystąpienie do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, bowiem taki wniosek może być rozpatrywany dopiero po jednoznacznym stwierdzeniu, iż doszło do uchybienia terminowi, co w rozpatrywanej sprawie - jak już wyżej wskazano - nie miało miejsca. Organ winien rozpatrzyć wnioski strony przyjmując, iż w dniu 27 listopada 2024 r. nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji organu I instancji bowiem przesyłka zawierająca decyzję wraz z pouczeniem o przysługującym środku zaskarżania nie została powierzona przez operatora pocztowego osobie, którą można uznać za dorosłego domownika mogącego skutecznie podjąć się przekazania pisma adresatowi. Doręczenie dokonane na ręce osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej nie może być uznawane za skuteczne. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.