II SA/Sz 349/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Windak,, Asesor WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 października 2007r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium za wyniki w nauce I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Uniwersytetu z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej J. D. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca w dniu [...]. złożyła wniosek o przyznanie stypendium za wyniki w nauce na semestr zimowy roku akademickiego 2005/2006. Wydziałowa Komisja do Spraw Pomocy Materialnej Wydziału Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu decyzją z dnia 15 listopada 2005r. – nie przyznała J.D. stypendium za wyniki w nauce na semestr zimowy roku akademickiego [...] z powodu niezłożenia indeksu w wymaganym terminie. Po rozpatrzeniu odwołania J.D. od tej decyzji, Uczelniana Komisja do Spraw Pomocy Materialnej Wydziału Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu , decyzją z dnia [...]r. – odmówiła przyznania wnioskowanego stypendium. Komisja powołała się na § 29 ust. 1 i 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Szczecińskiego wprowadzonego zarządzeniem Rektora nr 43/2005. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego który wyrokiem z dnia [...]r. sygn. akt [...], uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji do Spraw Pomocy Materialnej Wydziału Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu z dnia [...]r. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał m.in., że wyłącznym powodem odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego stypendium było niezłożenie indeksu w dziekanacie w terminie określonym w § 29 ust. 3 regulaminu, zgodnie z którym "Student, który nie wypełnił warunków określonych w ust. 1 traci prawo do stypendium za wyniki w nauce, bez względu na powody niedotrzymania terminów, o których mowa ust. 1". Ostateczny termin składania indeksów ustalono na dzień [...]r., zaś skarżąca złożyła indeks w dniu [...]. podnosząc, że niedotrzymanie tego terminu nastąpiło bez jej winy, lecz z przyczyn dotyczących promotora, który "pośrednio" potwierdził taki stan rzeczy. Wobec podstaw odmowy przyznania stypendium, Sąd rozważył kwestię mocy obowiązującej postanowienia § 29 ust. 3 regulaminu, w części objętej sformułowaniem "bez względu na powody niedotrzymania terminów, o których mowa w ust. 1" i w konkluzji rozważań stwierdził, że uczelnia stanowiąca (poprzez rektora) regulamin przyznawania pomocy materialnej dla studentów nie może tak uregulować zasad przyznawania takich świadczeń (przewidzianych przepisami ustawy), aby student, który spełnił pozostałe warunki przyznania stypendium – w szczególności uzyskał wymagane oceny – i w sposób racjonalny zaplanował złożenie indeksu w terminie wyznaczonym przez rektora, nie mógł uzyskać takiego świadczenia z powodu nie dających się przewidzieć przeszkód leżących po stronie uczelni. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie mogła być zatem wydana bez zbadania zasadności zarzutów strony, tym bardziej, że na oryginale odwołania promotor przychylił się do tych argumentów, co można rozumieć jako potwierdzenie przytoczonych przez stronę faktów. Z uwagi jednak na lakoniczność przytoczonych przez stronę faktów, Sąd nie mógł dokonać jednoznacznej oceny, czy istotnie niemożność podpisu promotora (zaliczenia seminarium) i złożenia indeksu w wyznaczonym terminie, leży po stronie uczelni. Sąd wskazał, że okoliczności te powinny być wyjaśnione przez organ np. poprzez przesłuchanie (odebranie oświadczeń) studentki i promotora. Reasumując Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania stypendium z powodu niedotrzymania terminu złożenia indeksu "bez względu na powody niedotrzymania terminu" została więc wydana z naruszeniem art. 2 Konstytucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uczelni w razie ustalenia, że niedopełnienie przez skarżącą warunku uzyskania wszystkich zaliczeń oraz złożenie indeksu w dziekanacie w terminie określonym w organizacji roku akademickiego nastąpiło z przyczyn leżących po stronie uczelni, pominie przy orzekaniu tę część postanowienia § 29 ust. 3 regulaminu o treści "bez względu na powody niedotrzymania terminów, o których mowa w ust. 1" – gdyż w przeciwnym razie decyzja zapadałaby z naruszeniem w/w przepisu Konstytucji. Sąd wyjaśnił też, że Sąd administracyjny może jedynie stwierdzić niezgodność przepisu wykonawczego z Konstytucją (lub ustawą) i odmówić jego zastosowania w sprawie, nie ma natomiast kompetencji (należącej do Trybunału Konstytucyjnego) do orzekania o utracie mocy obowiązującej takiego przepisu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Dziekan Wydziału Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu , decyzją z dnia [...]. Nr [...], na podstawie art. 175 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2005r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w zw. z § 4 ust. 1 i 4 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów i doktoratów Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr 107/2006 Rektora Uniwersytetu z dnia [...]r. w sprawie wprowadzenia w życie "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...]" – w oparciu o wniosek z dnia [...]r., nie przyznał J.D. w semestrze zimowym roku [...] stypendium za wyniki w nauce. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że powodem nie przyznania stypendium jest za niska średnia ocen. W roku akademickim [...] stypendium naukowe jest przyznawane od średniej 4,31 zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami. J.D. w odwołaniu od tej decyzji, zarzuciła, że Jej sprawa nie dotyczy roku akademickiego [...] tylko [...] i według wówczas obowiązującego regulaminu za średnią jaką uzyskała przyznawane było stypendium w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto zarzuciła organowi bezczynność i opieszałość w sprawie, gdyż wyrok WSA uprawomocnił się [...]r., a decyzję wydano dopiero w [...]r. Uczelniana Komisja do Spraw Pomocy Materialnej Uniwersytetu , decyzją z dnia [...]r. [...], na podstawie art. 175 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2005r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz § 4 ust. 2 i 4, § 24 ust. 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu , stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...]r. w sprawie wprowadzenia w życie "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...]" oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że średnia ocen uzyskana przez J.D. w poprzednim roku akademickim, jest niższa niż minimalna średnia ocen wymagana do uzyskania stypendium za wyniki w nauce na Jej kierunku studiów, w semestrze zimowym roku akademickiego [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J.D. podniosła, że z uwagi na bezczynność i opieszałość organu przy rozpatrzeniu wniosku zastosowany został regulamin z roku [...], co jest krzywdzące, ponieważ sprawa dotyczy roku akademickiego [...]. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu organów i o zasądzenie od Uniwersytetu wypłacenia zaległego stypendium wraz z odsetkami. Organ odwoławczy odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie oraz o utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji podnosząc, że J.D. w dniu [...]r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium za wyniki w nauce, wówczas wniosek nie był rozpatrzony, ze względu na nie złożenie indeksu w wymaganym terminie. Wydziałowa Komisja ds Pomocy Materialnej rozpatrzyła wniosek w semestrze zimowym w roku akademickim [...] w oparciu o obowiązujący od [...]r. Regulamin zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów U[...]. Ponadto z treści art. 184 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, jak i ogólnych zasad dotyczących przyznawania stypendium wynika, że stypendium przyznaje się na konkretny okres czasu, po wydaniu decyzji o jego przyznaniu, a nie za okres miniony. Dlatego nie jest możliwe przyznanie stypendium za rok akademicki [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych w art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna, i to z przyczyn bardziej złożonych niż podniesione przez skarżącą. W związku z zawartym w skardze wnioskiem strony "o zasądzenie od Uniwersytetu zaległego stypendium wraz z odsetkami" wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie jest właściwy do orzekania merytorycznego w konkretnej sprawie i nie może zastępować organów administracji w ich kompetencji. Dlatego nie było podstaw do wydania przez Sąd wyroku zgodnie z żądaniem skarżącej. Przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek uchylenia poprzednich decyzji wyrokiem WSA z dnia [...]r. wszczętej na wniosek J.D. złożony w dniu [...]r. o przyznanie stypendium za wyniki w nauce na semestr zimowy. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że organ ponownie rozpatrując sprawę, jest związany oceną prawną i wskazaniami sądu, jak również Sąd ponownie rozpoznający skargę na tak wydaną decyzję również jest związany stanowiskiem Sądu wyrażonym w poprzednim wyroku. W niniejszej sprawie z treści uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, że zarówno ocena prawa jak i wskazania co do dalszego postępowania przy ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej zostały całkowicie pominięte, co stanowi naruszenie art. 153 P.p.s.a. Ponadto organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, które z mocy art. 207 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) stosuje się odpowiednio do decyzji podejmowanych przez organy wskazane w tej ustawie. Stosowanie odpowiednio przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wskazuje, że są to sprawy administracyjne rozstrzygane co do istoty decyzją administracyjną w rozumieniu tejże ustawy. Odpowiednie stosownie przepisów K.p.a. ma zapewnić właściwą procedurę, niezbędną dla załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Niewątpliwie postępowanie w przedmiocie przyznania stypendium za wyniki w nauce jest postępowaniem administracyjnym i z mocy powyższego przepisu mają w nim zastosowanie te normy K.p.a., które odnoszą się do kwestii wszczęcia postępowania (art. 61 kpa i następne), postępowania dowodowego (art. 75 kpa i następne) itp. Postępowanie w przedmiocie przyznania stypendium za wyniki w nauce może być wszczęte na wniosek zainteresowanego studenta (art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym). Tak też było w niniejszej sprawie, bowiem J.D. pismem z dnia [...]r. wniosła o przyznanie stypendium za wyniki w nauce na semestr zimowy [...]. Zgodnie z art. 63 § 2 kpa – podanie strony powinno między innymi zawierać określenie żądania. Treść żądania strony określa bowiem przedmiot postępowania administracyjnego w jakim postępowanie to będzie się toczyć. Należy wyjaśnić, że żądanie strony wiąże organ a w przypadku wątpliwości co do treści żądania, organ zobowiązany jest wyjaśnić rzeczywistą wolę strony poprzez stosowne zobowiązanie strony do wyjaśnienia tej kwestii (art. 64 § 2 k.p.a.). W niniejszej sprawie treść żądania (wniosku) nie budziła wątpliwości, a zatem postępowanie administracyjne, również to które toczyło się ponownie (w wyniku kasacyjnego wyroku sądowego z dnia [...]), powinno było toczyć się w przedmiocie prawa do stypendium za wyniki w nauce na semestr zimowy [...]. Tymczasem, jak wykazuje lektura zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy obu instancji samowolnie zmieniły przedmiot postępowania i rozpatrzyły sprawę o stypendium za wyniki w nauce na semestr zimowy [...]. W wyniku tego naruszenia prawa, sprawa uprawnień skarżącej do stypendium za wyniki w nauce na semestr zimowy [...] w istocie rzeczy nie została rozpatrzona. Organy orzekające otrzymały w wyroku WSA z dnia [...]r. w sprawie [...] jasne wytyczne co do sposobu ponownego rozpatrzenia sprawy, były nimi związane z mocy art. 153 P.p.s.a. i należało je zastosować, czyli ustalić - chociażby w drodze odebrania oświadczenia od promotora - czy fakty podane przez skarżącą, a dotyczące przyczyny spóźnienia złożenia indeksu w dziekanacie, są prawdziwe, a jeżeli tak to należało wyłożyć je na korzyść strony i przyznać stypendium o ile spełniła pozostałe warunki określone w regulaminie w jego brzmieniu w dacie pierwotnego rozpatrzenia wniosku. Zdaniem Sądu, godzi w konstytucyjne zasady państwa prawnego i praworządności takie prowadzenie postępowania administracyjnego, które w wyniku popełnionych przez organy orzekające błędów i naruszeń prawa, prowadzi do zastosowania przepisów wprawdzie obowiązujących w dacie orzekania, ale nie obowiązujących przy pierwotnym rozpatrywaniu sprawy, a które to przepisy przewidują inne – surowsze – warunki uzyskania świadczenia (stypendium). Innymi słowy rzecz ujmując, gdyby pierwsza decyzja ostateczna tj. decyzja z dnia [...]r. była zgodna z prawem, to należałoby ustalić, że skarżąca spełniła kryterium średniej oceny określone w "Regulaminie zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów i doktoratów Uniwersytetu " wprowadzonego zarządzeniem nr [...] rektora Uniwersytetu z dnia [...]r. Zastosowanie przy ponownym rozpatrzeniu sprawy nowego regulaminu ustalającego podwyższone (w stosunku do poprzedniego) kryterium średniej do rozpatrzenia wniosku z dnia [...]r., narusza zatem wskazane wyżej zasady konstytucyjne. Ponadto należy wskazać, że w dalszym ciągu, mimo wytknięcia tego naruszenia przez Sąd w wyroku z dnia [...]r., decyzje organów obu instancji w zakresie ich uzasadnienia nie czynią zadość wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa. Stwierdzając powyższe uchybienia należało uwzględnić skargę. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ ma obowiązek wyjaśnić czy prawdziwy jest podany przez skarżącą powód spóźnienia złożenia indeksu w dziekanacie, a w razie pozytywnego ustalenia tej kwestii ustalić czy skarżąca spełniła pozostałe kryteria z regulaminu wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Rektora U z dnia [...]r. i stosownie do tych ustaleń wydać rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ powinien wskazać fakty i okoliczności, które uznał za udowodnione oraz dlaczego dokonał takiej oceny dowodów, a także wyjaśnić podstawę prawną rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). W tym stanie rzeczy, stwierdzając, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracji uchybił zaskarżone decyzje. Podstawę rozstrzygnięcia w kwestii niepodlegania decyzji wykonaniu stanowi przepis art. 152 powołanej ustawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy. .