II SA/Sz 349/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata P. M. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu wniosku E. P. odmówił przyznania jej synowi, uczniowi szkoły podstawowej D. M. stypendium szkolnego. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 2572, ze zm.), art. 90d ust. 7, art. 90m, art. 90n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362, ze zm.) i § 1 pkt 1 lit b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 127, poz. 1055). Z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezydent ustalił na podstawie zebranych dowodów, że w rodzinie ucznia ubiegającego się o stypendium szkolne dochód w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł. Organ wyjaśnił, powołując się na art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia, uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Wskazując, że kwota ta wynosi [...] zł netto na jedną osobę w rodzinie Prezydent stwierdził, że w związku z powyższym stypendium szkolne nie może być przyznane. E. P. nie zgadzając się z powyższą decyzją wniosła odwołanie podnosząc, że "próg przekroczonej kwoty wynosi tylko [...]. Strona powołała się na trudną sytuację materialną rodziny oraz konieczność rezygnacji z dodatkowej nauki języka angielskiego, na którą dziecko uczęszcza w szkole za opłatą dwa razy w tygodniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 2572, ze zm.) w związku z art. 90d ust. 1, 7 i 8 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362, ze zm.) i § 1 pkt 1 lit b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055) po rozpatrzeniu odwołania - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że podstawowe zasady pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów określone zostały w rozdziale 8a ustawy o systemie oświaty (Pomoc materialna dla uczniów art. 90b-90e). Zgodnie z art. 90 c tej ustawy, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, a w szczególności gdy w rodzinie tej występuje m.in. niepełnosprawność, bezrobocie, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Według organu II instancji, sformułowanie: "stypendium szkolne może otrzymać uczeń" należy interpretować jako wskazujące na przyznanie stypendium na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Kolegium jednakże podkreśliło, że zakres tego uznania jest ograniczony przez wymienione w ustawie i określone w zupełny sposób kryteria. Powołując się na treść art. 90 d. organ wyróżnił dwa kryteria, które spełnione muszą być łącznie: 1) spełnienie kryterium niskich dochodów na osobę w gospodarstwie domowym (art. 90 d ust. 7 i 8), 2) występowanie trudnej sytuacji rodzinnej (art. 90d ust. 1). Na podstawie materiału dowodowego organ ustalił, że rodzina wnioskodawcy składa się z 3 osób wspólnie gospodarujących, w tym dzieci. Występuje w niej trudna sytuacja materialna i bezrobocie, ale samo spełnienie tej przesłanki nie daje jeszcze prawa do przyznania D. P. stypendium szkolnego. Ustawodawca w przepisie 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty wskazał bowiem, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Stosownie do art. 90 d ust. 8 ustawy o systemie oświaty miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 (tj. pomocy o charakterze socjalnym i motywacyjnym). Kolegium stwierdziło dalej, że dochód rodziny, obliczany według powyższych przepisów wynosi[...], co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę [...] zł., co prawidłowo ustalił organ I instancji. Na zakończenie motywów SKO wskazało, że sposób ustalenia dochodu rodziny został ściśle określony w przywołanych powyżej przepisach, podobnie jak kryterium dochodu na osobę w rodzinie, tj. [...] zł i dlatego nie mogą być brane pod uwagę żadne inne, szczególne okoliczności (m.in. podniesione przez stronę w odwołaniu) przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. E. P. zaskarżyła powyższą decyzję ostateczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że nie opiera się na paragrafach, lecz kieruje się jedynie dobrem dziecka. W przekonaniu skarżącej zostały spełnione warunki (niski dochód, sytuacja rodzinna) do przyznania dziecku stypendium szkolnego, które choć w części ułatwiłoby zaspokojenie niektórych potrzeb związanych z wydatkami szkolnymi. Odmowa przyznania stypendium szkolnego stanowi pewnego rodzaju dyskryminację i podział dzieci na lepsze i gorsze. Zdaniem strony, ustawodawca nie przewidział progu przekroczonej kwoty, jak też nie zakazał "odliczenia nadwyżki od danej miesięcznej sumy stypendium", w związku z czym uważa skargę za w pełni uzasadnioną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej, który pismem z dnia [...] zgłosił swój udział w postępowaniu, na rozprawę nie stawił się, ale nadesłał pismo procesowe, w którym wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że rodzina skarżącej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji, jednakże regulacja dotycząca kryterium dochodowego i wynikający z przepisów normujących zasady i tryb przyznawania świadczenia w postaci stypendium szkolnego brak możliwości orzekania na podstawie uznania administracyjnego uniemożliwia wydanie rozstrzygnięcia korzystnego dla skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Wyjaśnić trzeba na wstępie, że sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej w orzekaniu co do istoty sprawy, lecz-jak wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonana w niniejszej sprawie kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała aby akt ten w jakikolwiek sposób naruszał przepisy prawa materialnego normującego zasady przyznawania stypendium szkolnego lub by był niezgodny w istotny sposób z przepisami procedury administracyjnej. Przeciwnie, analiza zebranego w toku postępowania wyjaśniającego materiału dowodowego wykazuje, że organy obu instancji, orzekające w niniejszej sprawie, w sposób bezbłędny ustaliły wszystkie okoliczności mające znaczenie prawne przy rozpatrywaniu wniosku E. P. o przyznanie jej synowi, uczniowi szkoły podstawowej stypendium szkolnego, czego zresztą skarżąca nie kwestionuje, przyznając, że dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe określone na kwotę [...] zł. Tak więc spór w niniejszej sprawie nie dotyczy faktów, lecz ich interpretacji z punktu widzenie prawa dziecka do uzyskania stypendium szkolnego. W przekonaniu strony, w sytuacji materialnej i rodzinnej jej rodziny, nieznaczna kwota przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ([...] zł) nie powinna być brana pod uwagę, a co najwyżej mogłaby stanowić kwotę pomniejszającą wysokość przyznanego stypendium szkolnego. W związku z takim sposobem rozumowania skarżącej, nie negując faktu trudnej sytuacji materialnej i życiowej jej rodziny, należy jednak wskazać na bezwzględnie obowiązujący (iuris cogentis) charakter przepisów regulujących materialno-prawne przesłanki przyznawania stypendium szkolnego, w świetle których organy administracji publicznej, nie miały możliwości prawnej rozstrzygnięcia sprawy z zastosowaniem pewnego luzu decyzyjnego właściwego dla orzekania na zasadzie uznania administracyjnego, przeciwnie, były związane treścią przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego wszystkie te okoliczności, na które skarżąca powoływała się w odwołaniu, a obecnie powołuje się w skardze, aczkolwiek niewątpliwie dla niej bardzo istotne, to jednak, jako nie przewidziane przez ustawodawcę w przepisach, które mają w sprawie zastosowanie, nie mogły być uwzględnione. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego: "Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa", organy orzekające w niniejszej sprawie nie były uprawnione do jej rozstrzygnięcia na zasadzie uznania administracyjnego, skoro przepisy normujące materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia uznania tego nie dopuszczają. Wbrew przy tym przekonaniu skarżącej, poza wskazanymi w art. 90d ustawy o systemie oświaty kryteriami, należy brać pod uwagę również art. 90 d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, gdyż to właśnie w tym przepisie zawarte jest dopełnienie przesłanki "trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów w rodzinie", skoro odsyła on do nieprzekraczalnej kwoty dochodu na osobę w rodzinie, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, co w obowiązującym dla sprawy stanie prawnym oznacza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł na osobę w rodzinie. Podkreślenia wymaga, że decyzja organu odwoławczego nie zawiera zarzucanej skargą wewnętrznej sprzeczności wyszczególniając dwie przesłanki przyznania stypendium, które muszą wystąpić łącznie a następnie odwołując się do faktu przekroczenia kwoty [...] zł dochodu na osobę w rodzinie. Skarżąca nie dostrzega, że Kolegium wyjaśniając materialnoprawną podstawę decyzji i formułując tezę, że spełnienie kryterium niskich dochodów na osobę w gospodarstwie domowym (art. 90d ust. 7 i 8) i wystąpienie trudnej sytuacji rodzinnej (art. 90 ust. 1), musi wystąpić łącznie nie stwierdziło jednocześnie, że są to jedyne przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 Kpa skoro zawiera ustalenia faktyczne odpowiadające prawdzie, wyjaśnia podstawę prawną rozstrzygnięcia i wynikające z niej przyczyny nieuwzględnienia odwołania. W realiach niniejszej sprawy i w obowiązującym w niej stanie prawnym nie ma zatem podstaw faktycznych i prawnych do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Dlatego należało orzec o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie w przedmiocie wynagrodzenia przyznanego adwokatowi wyznaczonemu na zasadzie prawa pomocy oparte zostało o przepisy art. 250 tej samej ustawy.