II SA/Sz 350/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie Asesor WSA Kazimierz Maczewski /spr./ Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Protokolant Małgorzata Płocharska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, po rozpatrzeniu dwóch wniosków L. K. (z [...] r. i [...] r.), dotyczących przyznania zasiłku celowego na zakup [...], odmówił przyznania takiego zasiłku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Dochód rodziny stanowi renta żony wnioskodawcy w kwocie [...] zł oraz zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł, natomiast wnioskodawca jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto w październiku [...] r. L. K. pracował dorywczo i uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Córka wnioskodawcy jest uczennicą Technikum [...] i - według oświadczenia wnioskodawcy - często się przeziębia, na dowód czego w listopadzie [...] r. przedstawił on receptę na kwotę ok. [...] zł; za grudzień L. K. nie udokumentował wydatków na leczenie córki - która nie jest zaliczona do osób niepełnosprawnych. Organ I instancji stwierdził także, iż rodzina wnioskodawcy jest zaopatrzona w niezbędną odzież oraz wyjaśnił, że L. K. korzystał z zasiłku okresowego od [...] do [...] i od [...] do [...] r. (w kwotach [...] zł, a w [...] i [...] w wysokości [...] zł). Decyzją z dnia [...] r. przyznano wnioskodawcy także zasiłek celowy na [...] w wysokości [...] zł, natomiast decyzją z dnia [...] r. przyznano mu zasiłek celowy na [...] w wysokości [...] zł. Organ wyjaśnił przy tym, że OPS rozlicza się ze środków na zasiłki okresowe w okresie roku kalendarzowego, zatem wnioski na zasiłki okresowe na kolejne miesiące zimowe rozpatrywane będą od stycznia [...] r. Nadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, że wszyscy członkowie rodziny wnioskodawcy korzystają z dożywiania w ramach programu "Posiłek dla potrzebujących" od [...] do [...] r., oraz poinformowano wnioskodawcę o możliwości skorzystania z pomocy w formie odzieży używanej z Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej, z której korzystają osoby najbardziej potrzebujące wsparcia. Organ I instancji wyjaśnił ponadto, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy, powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W związku z tym organ wskazał, że zgodnie z planem Ośrodek posiadał miesięcznie środki finansowe w wysokości (średnio) [...] zł na realizację zadań własnych, z których na opłatę za pobyt w domach pomocy społecznej zapłacono [...] zł, natomiast kwota na wypłatę zasiłków celowych kształtowała się w wysokości ok. [...] zł (na żywność, odzież, opał, leki) – zdaniem organu, otrzymane przez Ośrodek w miesiącu [...] r. środki finansowe na zadania własne były niewystarczające, by zaspokoić wszystkie potrzeby zgłaszane przez osoby potrzebujące wsparcia. Odwołując się od tej decyzji L. K. podniósł, że mimo uchylenia przez SKO odmownej decyzji organu I instancji z dnia [...] , nie otrzymał wnioskowanego zasiłku na zakup [...] i na [...]. Ponadto odwołujący się wskazał, iż "na święta otrzymało setki osób zasiłki celowe, o które nie prosili", a on został ukarany za to, że odwołał się do Kolegium. Po rozpatrzeniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr SKO.[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że L. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką, a dochód rodziny wynosi [...] zł. Organ wyjaśnił dalej, że przepis art. 8 ust. 2 wymienionej ustawy stanowi, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie lub rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego (tj. 316 zł), przy równoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności, uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Wprawdzie aktualna wysokość dochodu na osobę w rodzinie wnioskodawcy wynosi [...] zł (uwzględniając przyznawane świadczenia), to jednak w myśl art. 39 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy "może zostać przyznany" w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, co oznacza, że organ pomocy społecznej może przyznać zasiłek celowy, lecz nie jest do tego zobowiązany. Działa on w takich sprawach w ramach tzw. uznania administracyjnego, a wydawane decyzje muszą uwzględniać z jednej strony potrzeby i sytuację materialną wnioskodawcy, z drugiej strony natomiast możliwości finansowe gminy. Taka sytuacja zgodna jest z art. 3 ust. 4 ustawy, w myśl którego: "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Organ odwoławczy stwierdził w związku z tym, że z powodu skromnych środków finansowych, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej, możliwości pomocy społecznej są ograniczone, dlatego też nie wszystkie zgłoszone potrzeby mogą być zaspokojone. Wobec tego decyzja organu I instancji nie narusza prawa i granic uznania administracyjnego, tym bardziej, iż wnioskodawca i jego rodzina byli objęci pomocą w postaci zasiłku okresowego i celowego, a ponadto istnieje także możliwość korzystania ze wsparcia organizacji pozarządowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie L. K. wniósł o "wyciągnięcie surowych konsekwencji wobec urzędników Samorządowego Kolegium Odwoławczego za brak skutecznych działań przeciw Ośrodkowi Pomocy Społecznej" w sprawie o przyznanie mu zasiłku celowego oraz o "odszkodowanie za straty moralne, poniżanie i traktowanie człowieka poniżej jego godności". Wniosek ten skarżący oparł na zarzucie, iż SKO nie doprowadziło do wyegzekwowania własnej decyzji z dnia [...], uchylającej odmowną decyzję OPS z dnia [...] i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania. L. K. zarzucił też, że OPS znalazł środki na udzielenie pomocy osobom, które o taką pomoc nie występowały, natomiast jego pominął, mszcząc się w ten sposób za to, iż dzięki skarżącemu "setki osób dostało na święta zasiłki". Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, iż decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja ta odpowiada prawu. W myśl art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy". Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł – "przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej", przy czym – w myśl art. 3 ust. 4 ustawy – "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Mając na względzie trudną sytuację finansową skarżącego, który jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, organ I instancji odmawiając decyzją z dnia [...] przyznania skarżącemu prawa do zasiłku celowego na zakup [...] i [...] zaznaczył, iż skarżący korzystał z zasiłku okresowego od [...] do [...] i od [...] do [...] r. we wskazanych w decyzji kwotach, a decyzją z [...] przyznano mu także zasiłek celowy na zakup [...] w wysokości [...] zł, natomiast decyzją z [...]. przyznano skarżącemu zasiłek celowy na [...] w wysokości [...] zł. Ponadto organ wskazał, że wszyscy członkowie rodziny skarżącego korzystają z dożywiania w ramach programu "Posiłek dla potrzebujących", od [...] do [...] r. Przytaczając te fakty i częstotliwość udzielanej pomocy, nie sposób podzielić zarzutu skarżącego, iż odmowa przyznania wnioskowanego zasiłku celowego podyktowana była zemstą ośrodka pomocy społecznej. Wskazując także na przytoczone szczegółowo przez organ I instancji możliwości finansowe OPS uznać należy, że organ ten wykazał, iż udzielając pomocy finansowej ma na względzie zarówno potrzeby osób ubiegających się o taką pomoc, jak i ograniczoną wysokość własnych środków na takie cele. Takie postępowanie ośrodka pomocy społecznej zgodne jest z podanym wyżej przepisem art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zasadnie także organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji stwierdził, że organ pomocy społecznej rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy finansowej (w formie zasiłku celowego) działa w ramach tzw. uznania administracyjnego, tzn. może przyznać – jak stanowi przepis ustawy – taki zasiłek, lecz nie jest zobowiązany do przyznania takiej pomocy. Takie uregulowanie prawne uzasadnione jest przede wszystkim przytoczonym powyżej faktem, iż środki finansowe którymi dysponują organy pomocy społecznej są ograniczone. Z tego też powodu należy podzielić pogląd organu odwoławczego, że nie wszystkie zgłoszone potrzeby mogą być przez organ pomocy społecznej zaspokojone, a wysokość przyznawanych świadczeń nie zawsze odpowiada oczekiwaniom wnioskodawcy. Osoba występująca o środki finansowe z pomocy społecznej musi więc się liczyć z tym, że jej wniosek może nie zostać uwzględniony, albo będzie uwzględniony w wysokości niższej od oczekiwanej. Taka odmowna decyzja nie pozbawia wnioskodawcy możliwości złożenia nowego wniosku o przyznanie pomocy, zwłaszcza w razie wystąpienia nowych okoliczności wskazujących na potrzebę udzielenia takiej pomocy. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, a także decyzji organu I instancji, skarżący ma świadomość takiej możliwości, składając z dużą częstotliwością kolejne wnioski o przyznanie pomocy finansowej. Stanowisko organów obu instancji w niniejszej sprawie – zdaniem Sądu - nie narusza zatem przepisów prawa materialnego (ustawy o pomocy społecznej), Sąd nie stwierdził także naruszenia przepisów prawa procesowego przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie ma natomiast żadnego znaczenia podnoszony przez skarżącego zarzut, iż OPS znalazł środki na udzielenie pomocy finansowej osobom, które o taką pomoc nie występowały, bowiem sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania takiego zarzutu, gdyż nie ma kompetencji do kontroli sposobu wykorzystywania posiadanych środków finansowych przez organ pomocy społecznej – zarzuty takie mogą być badane przez uprawnione organy nadzoru, np. Burmistrza Miasta, lub przez organy kontroli albo organy ścigania. Sąd nie mógł też rozpatrywać wniosku skarżącego o wyciągnięcie surowych konsekwencji wobec urzędników SKO oraz przyznanie skarżącemu odszkodowania za "straty moralne, poniżanie i traktowanie człowieka poniżej jego godności", gdyż przepisy prawa nie przyznały sądom administracyjnym prawa do rozstrzygania takich kwestii. Mając wszystko powyższe na względzie należało orzec jak w sentencji (art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).