II SA/Sz 354/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Maria Mysiak /spr./ Protokolant St. Sekr. Sąd. Krzysztof Chudy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2005r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...], II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego A. W. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpatrzeniu wniosku A. W. odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie. Pismem z dnia [...] r. A. W. zwrócił się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z prośbą o przyznanie świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu podniósł, że w okresie od [...] r. do [...] r. wykonywał w miejscowości [...] pracę niewolniczą jako pracownik fizyczny w ogrodnictwie B., B. i F. Do pracy tej został skierowany jako małoletni przez miejscowe władze, ponieważ jego rodzice byli Polakami wysiedlonymi z [...] i również przymusowo zatrudnieni pod nadzorem policyjnym w [...]. Nadto skarżący dodał, iż nie pobiera żadnego dodatku, dlatego prosi o przyznanie świadczenia przysługującego osobom deportowanym na podstawie Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999r. W odpowiedzi na powyższy wniosek Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 1 i 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) po rozpoznaniu wniosku A. W., odmówił zmiany decyzji z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ podał, iż w myśl art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Wykonywanie przez skarżącego pracy w [...] pow. [...], a więc na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. nie stanowi represji w rozumieniu cyt. artykułu i wobec tego świadczenie nie może być przyznane. Wnioskowany przez stronę rodzaj represji nie jest również objęty ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371). Pismem z dnia [...] r. A. W. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z prośbą o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, podnosząc, iż decyzję z dnia [...] r., Nr [...], otrzymał [...] r. Następnie pismem z dnia [...] r. wystąpił do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] r. W uzasadnieniu podniósł, iż w okresie od [...] r. do [...] r. wraz z rodziną był deportowany z [...] do [...], gdzie wszyscy wykonywali pracę przymusową. Rozstrzygnięcie odmawiające przyznania uprawnienia kombatanckiego, będzie aktem dyskryminowania Jego osoby ze względu na miejsce deportacji. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], wydanym na podstawie art. 134 w związku z art. 127 § 3 i art. 129 § 2 kpa oraz art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] r. odmawiającej przyznania A. W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Organ stwierdził, iż zgodnie z art. 129 § 2 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia stronie decyzji, o czym strona została w decyzji pouczona. Decyzję z dnia [...] r. doręczono stronie w dniu [...] r., natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony dopiero [...] r., a więc po terminie. Przedmiotową decyzję w dniu [...] r. odebrała córka skarżącego – M. B., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru, należy zatem przyjąć, że decyzja została doręczona właściwie. Nadto w odpowiedzi na pismo A. W. z dnia [...] r. o nadesłanie decyzji z dnia [...] r., pismem z dnia [...] r. organ poinformował Go o wydaniu ww. decyzji i formie jej doręczenia. Następnie postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. z 1995r. Nr 74, poz. 368 ze zm.) oraz art. 42 § 1 i art. 43 kpa uchylił postanowienie własne z dnia [...] r., Nr [...], o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu organ podał, iż brak jest bezpośredniego dowodu potwierdzającego doręczenie stronie decyzji z dnia [...] r., której odebranie pokwitowała córka A. W. – M. B. w dniu [...] r. Nadto A. W. w piśmie z dnia [...] r. przedstawił dowody potwierdzające zły stan zdrowia oraz ograniczone możliwości w poruszaniu się spowodowane inwalidztwem. Wyjaśnienia A. W. dotyczące nieodebrania w/w decyzji Kierownik uznał za wiarygodne. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR ( Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku A. W., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., Nr [...]. W uzasadnieniu organ podał, iż zgodnie z art. 16 § 1 kpa uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w Kodeksie. Z przepisu tego – wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach kpa. Jednym z takich wyjątków jest art. 154 kpa zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zdaniem Kierownika "słuszny interes strony" nie może sprowadzać się do obchodzenia innych przepisów prawa tj. art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. Niewątpliwie w interesie strony leżałoby naruszenie wskazanego przepisu ustawy, jednakże organy administracji państwowej obowiązane są działać na podstawie przepisów prawa i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego obowiązane są do wydania decyzji odmownej. W związku z powyższym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Na powyższą decyzję A. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie świadczenia pieniężnego. Skarżący nie kwestionuje, że tereny pow. [...], do 1 września 1939r. leżały na terenie Polski, jednak w okresie okupacji było to terytorium III Rzeszy. W tej sytuacji należy przyjąć, że wykonywał pracę na terenie III Rzeszy , gdzie został wywieziony i pracował od [...] r. do [...] r. Nadto skarżący podniósł, iż zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że wykonywał On pracę przymusową – niewolniczą w latach [...] – [...] w majątku zarządzanym przez Niemców, gdzie był represjonowany z przyczyn politycznych, ponieważ był Polakiem. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że nie neguje faktu ciężkiej pracy skarżącego, a jedynie fakt, że nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt. 2 lit. a cyt. ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej, co skutkuje odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sąd administracyjny właściwy jest do kontroli decyzji administracyjnych tylko na podstawie kryterium zgodności z prawem. Decyzja jest zgodna z prawem, jeżeli odpowiada przepisom postępowania administracyjnego, jak też uregulowaniom prawa materialnego. Przy rozpatrywaniu niniejszej skargi Sąd - stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - nie będąc związany granicami skargi stwierdził naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też uwzględnił skargę. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisu art. 154 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który taką decyzję wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z treści przytoczonego przepisu prawa wynika, że organ administracji publicznej może zmienić lub uchylić decyzję ostateczną, a więc taką, od której nie przysługują już środki odwoławcze w administracyjnym toku instancji. Oznacza to, że organ administracji może zastosować art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego wówczas - oczywiście przy spełnieniu przesłanek w nim określonych - gdy strona nie wniosła odwołania i decyzja pierwszoinstancyjna stała się ostateczną. Jeżeli natomiast strona wniosła odwołanie, to postępowanie odwoławcze winno zostać zakończone w sposób jednoznacznie wskazujący, że decyzja pierwszoinstancyjna stała się ostateczna. W przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w trakcie postępowania o zmianę decyzji z dnia [...] r. w trybie art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. po wydaniu decyzji z dnia [...] r. o odmowie zmiany decyzji, uznał, że pismo skarżącego wniesione w dniu [...] r. stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] r. Wprawdzie postanowieniem z dnia [...] r. stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednak postanowienie to w dniu [...] r. uchylił w trybie art. 38 ust. 2 ustawy o Naczelny Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). W nadesłanych Sądowi aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego, że postępowanie odwoławcze wszczęte podaniem z dnia [...] r. zostało zakończone. Tym samym Sąd nie może jednoznacznie stwierdzić czy decyzja z dnia [...] r. stała się ostateczna czy też nie, a jak już wyżej podano zmiana decyzji w trybie art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego może dotyczyć wyłącznie decyzji ostatecznej. Prowadzenie nadzwyczajnego trybu postępowania o zmianę lub uchylenie decyzji w stosunku do decyzji nie ostatecznej narusza przepis art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzji narusza przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. W kwestii wykonalności decyzji Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 152 ww. ustawy, a o kosztach na podstawie przepisu art. 200.