II SA/Sz 357/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 maja 2012r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku oddala skargę Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza Miasta decyzją z dnia [...]na podstawie art. 3 pkt 2, 23, art. 5 ust. 2, 3, art. 8 pkt 3 a, 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 139 z 2006r. poz. 992, ze zm.), § 2, § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] odmówił przyznania K. S. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na Ł. S. od[...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że K. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na Ł. S. na okres zasiłkowy [...]. Z dokumentacji zebranej w sprawie wynika, że członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 5 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty[...]. W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Ustalając uprawnienia do świadczeń na okres zasiłkowy [...] należy wziąć pod uwagę dochody członków rodziny uzyskane [...]. Do wniosku strona dołączyła zaświadczenia Urzędu Skarbowego o dochodach uzyskanych przez członków jej rodziny [...] oraz oświadczenie o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu za wskazany rok. W oświadczeniu tym wnioskodawczym podała kwotę stypendium uzyskanego przez syna Ł. w wysokości[...]. Analiza dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wykazała, że w roku Ł. S. uzyskał stypendium w wysokości[...]. Wobec rozbieżności w zadeklarowanych kwotach stypendium, ośrodek wystąpił do Politechniki o wskazanie w jakiej wysokości Ł. S. otrzymał stypendium w roku[...]. Z zaświadczenia uzyskanego od Politechniki wynika, że w okresie od [...] otrzymał on stypendium w wysokości[...]. Wobec powyższego wezwano stronę do poprawienia oświadczenia o wysokości stypendium otrzymanego przez Ł. S. w okresie od [...] K. S. odmówiła poprawienia wskazanego oświadczenia. W oparciu o materiał sprawy organ ustalił, że łączny dochód rodziny uzyskany w roku [...] dochód pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne, podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne obliczone zgodnie z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne wyniósł [...] tj. [...]. Dochód miesięczny rodziny podzielony na osoby to [...]. Kwota uprawniająca rodzinę do zasiłku rodzinnego wynosi[...]. Różnica pomiędzy dochodem na osobę, a kwotą uprawniającą wynosi [...] i jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego[...]. Rodzina w poprzednim okresie zasiłkowym nie posiadała uprawnień do pobierania zasiłku rodzinnego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Ponadto strona wystąpiła z wnioskiem o utratę dochodu z tytułu stypendium Ł. S . Analiza dokumentacji sprawy wykazała, że Ł. S. z dniem[...]. utracił prawo do pobierania pomocy materialnej dla studentów – stypendium. Zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną: uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury i renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazywaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Wymieniając źródła dochodu, które można uznać za utracone ustawodawca nie wymienił dochodów uzyskanych z tytułu stypendiów, określonych w przepisach Prawo o szkolnictwie wyższym. Takie źródło dochodu zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zaliczone przez ustawodawcę do innego dochodu niepodlegającego opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wobec powyższego brak jest podstaw prawnych do uznania kwoty stypendium wypłaconego [...] Ł. S. przez Politechnikę w łącznej wysokości [...] za utratę dochodu, pomimo tego, że od [...] tego stypendium już nie otrzymuje. Jednocześnie zgodnie z art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki, w tym z tytułu samotnego wychowywania dziecka, kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, o których przyznanie wystąpiła z wnioskiem K. S. Skoro wnioskodawczym od [...] nie posiada uprawnień do pobierania zasiłku rodzinnego, tym samym nie posiada uprawnień do pobierania dodatków do zasiłku rodzinnego, do których prawo uzależnione jest od posiadania prawa do zasiłku rodzinnego. K. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zakwestionowała zasadność wliczenia do dochodu stanowiącego podstawę ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego stypendium przyznanego synowi, wobec utraty z dniem [...] prawa do jego otrzymywania. Odwołująca się zarzuciła organowi I instancji błędną interpretację przepisu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu ww. odwołania, decyzją z dnia [...] na podstawie art. 5 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Zdaniem organu II instancji, odwołanie K. S. nie zasługiwało na uwzględnienie. Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 5 ust. 2 i 4 obowiązującego w dacie jej wydania przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących z dniem 1 stycznia 2012 r. (Dz. U. nr 205, poz. 1212). Organ I instancji rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie oparł o definicję dochodu utraconego w myśl art. 3 pkt 23 ustawy o pomocy społecznej obowiązującą do dnia 31 grudnia 2011 r. Stosownie do tego przepisu "utrata dochodu" oznacza utratę dochodu spowodowaną: utratą prawa do urlopu wychowawczego, utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem renty przyznawanej rolnikowi w związku z przekazywaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Definicja dochodu utraconego ogranicza więc zakres pojęcia utraty dochodu do enumeratywnie wskazanych w ww. przepisie tytułów. W świetle powyższego jedynie utrata prawa do stypendium dla bezrobotnych, które jest świadczeniem finansowanym z Funduszu Pracy na podstawie przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, zdefiniowana jest jako utrata dochodu stanowiącego podstawę ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Powyższe zdefiniowanie dochodu utraconego uniemożliwia organowi uznanie za dochód utracony utratę prawa do stypendium studenckiego, które jest formą pomocy o charakterze socjalnym na podstawie przepisów o systemie oświaty i przepisach Prawo o szkolnictwie wyższym. Natomiast stypendia te zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15 stanowią dochód, który jest uwzględniany w ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego. W roku kalendarzowym dochód rodziny wyniósł [...] dochód z zatrudnienia opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, [...] dochód nie podlegający opodatkowaniu- stypendium studenckie o charakterze socjalnym). Uzyskany na tej podstawie dochód członka rodziny w kwocie [...] przekraczał kwotę [...] zwaną kryterium dochodowym uprawniającym do otrzymania zasiłku rodzinnego w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Wobec powyższego, w trybie art. 5 ust. 2 ustawy wnioskowany zasiłek rodzinny nie mógł być przyznany. Na powyższą decyzję K. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której podniosła, że jej odwołanie zostało rozpatrzone przez Kolegium w zupełnie nowym składzie i w jednej tej samej sprawie zasiłku rodzinnego ponownie została wydana kolejna decyzja utrzymująca zaskarżoną decyzję w mocy. Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja jest bezzasadna. Sprawa nie została wnikliwie rozpatrzona. Nie zostały wzięte pod uwagę wszystkie dowody zgromadzone w sprawie. Definicja dochodu utraconego z ustawy nie ogranicza pojęcia utraty dochodu do enumeratywnego wskazania, bądź zdefiniowania utraty dochodu. Dochód w rodzinie został pomniejszony. Dochód utracony to kwota o jaką zmniejszyły się dochody jej rodziny, tj. o [...] i ta różnica musi zostać odliczona. Za dowód w sprawie w kwestii utraty prawa przez jej syna do otrzymywania stypendium należało uwzględnić decyzję SKO z dnia[...] uznając ją z mocy prawa za nieważną i wygasłą. Pominięcie dowodu stanowi naruszenie przepisów prawa. Ponadto wyrok Trybunału Konstytucyjnego (Dz.U z 2009 r. Nr 108), którym uznał on przepis, na podstawie którego ustalono dochód rodziny za niezgodny z Konstytucją. Do tej pory gminy ustalając dochód, nie pomniejszały go o dochód utracony, jeśli rodzina uzyskała w tym samym roku inny dochód. Z akt sprawy wynika dowód, że dochód jej rodziny zmniejszył się z dniem[...]. W ocenie skarżącej, zaskarżona decyzja została wydana niezgodnie z zasadami współżycia społecznego i z pominięciem słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało w całości swoje stanowisko w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa. Zgodnie z art. 134 P.p.s.a. Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana według wskazanych wyżej kryteriów analiza zaskarżonej decyzji wykazała, iż odpowiada ona prawu, zaś skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw. Zasady przyznawania świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2008 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", które określają kryteria nabycia prawa do uzyskania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Dla wyjaśnienia należy wskazać, że ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205, poz. 1212) dokonano nowelizacji dotychczasowych przepisów z dniem 1 stycznia 2012 r. Na podstawie art. 3 tej ustawy, sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Dlatego za zgodne z prawem uznać trzeba zastosowanie przez organ odwoławczy, orzekający w dacie obowiązywania ustawy nowej, przepisów ustawy w brzmieniu dotychczasowym, a więc takim jakie obowiązywało do dnia 31 grudnia 2011r. W niniejszej sprawie, skarżąca wnioskiem z dnia [...] zwróciła się Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie świadczeń rodzinnych dla syna Ł. S., legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu[...]. MOPS decyzją z dnia [...] odmówił skarżącej przyznania prawa do zasiłku rodzinnego z uwagi na ustalenie, że dochód dwuosobowej rodziny skarżącej na członka rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty[...]. Zasadą jest, że prawo do świadczeń rodzinnych, a także prawo do zaliczki ustala się w oparciu o przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Według ustaleń organu łączny dochód rodziny skarżącej uzyskany w roku[...]. Dochód miesięczny rodziny podzielony [...]. Różnica pomiędzy dochodem na osobę, a kwotą uprawniającą wyniosła [...] i jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego o[...]. Do kwoty łącznego dochodu organ prawidłowo zaliczył kwotę [...] uzyskaną w roku [...] przez Ł. S. z tytułu stypendium studenckiego o charakterze socjalnym, które na podstawie art. 3 pkt 1 lit. c triet 15 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało uznane przez ustawodawcę jako dochód uzyskany mający wpływ na ustalenie świadczeń rodzinnych. Jak wynika z akt, stypendium to przysługiwało Ł. S. w roku [...]i z tym dniem utracił on prawo do jego otrzymywania. Nie sposób jest podzielić poglądu skarżącej, że zdarzenie to należy potraktować jako utratę dochodu w rodzinie, a tym samy uwzględnić przy ustalaniu faktycznej wysokości dochodu rodziny w roku[...]. Za prawidłowe uznać trzeba natomiast stanowisko organów obu instancji przyjmujących, że utrata stypendium socjalnego nie stanowi dochodu utraconego w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mianowicie podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia spornej w niniejszej sprawie kwestii zaliczenia utraty stypendium socjalnego ma treść przepisu definiującego pojęcie "dochód utracony". Zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez utratę dochodu rozumie się utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego; b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych; c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło; d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego; f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Przedstawiony katalog zdarzeń prawnych uzasadniających utratę dochodu ma charakter zamknięty, co oznacza, że nie może być on ani rozszerzany, ani też zawężany. Ustawodawca wyczerpująco wyliczył sytuacje uznane przez niego, na potrzeby tej ustawy, za utratę dochodu i w takim, a nie innym znaczeniu, ustawodawca używa przedmiotowej definicji w treści art. 5 ust. 4. Niewątpliwie przepis ten nie obejmuje sytuacji utraty stypendium socjalnego. Natomiast definicja "dochodu uzyskanego" z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych obejmuje swym zakresem uzyskanie stypendium socjalnego w ramach pomocy materialnej dla studentów. Stąd też wskazane źródło dochodu, uzyskiwane przez Ł. S. do dnia [...] wchodziło w zakres dochodu rodziny skarżącej obliczanego za [...] celem ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego dla jej syna. Reasumując, należy wskazać, że pomimo zakwalifikowania do źródeł dochodu stypendiów socjalnych, to z kategorii dochodu określanego jako "dochód utracony" stypendia te zostały wyłączone. Wobec powyższego nie znajduje uzasadnienia żądanie skarżącej pomniejszenia ustalonego dochodu rodziny o kwotę utraconego stypendium socjalnego przez jej syna. Organy I i II instancji w sposób prawidłowy ustaliły bowiem dochód rodziny skarżącej uzyskany w roku [...]. Chybiony jest podnoszony skargą zarzut nieuwzględnienia przez organy orzekające w sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który uznał – jak twierdzi skarżąca – przepis, na podstawie którego ustalono dochód rodziny, za niezgodny z Konstytucją. Wyjaśnić więc trzeba, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2009 r. sygn. akt P 45/08 (Dz. U. z 2009r. r., Nr 108 poz. 910) orzekł o niezgodności § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) z art. 92 ust.1 Konstytucji RP w związku z art. 23 ust. 5 i art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), jednakże - jak wynika to z przepisów przywołanych w podstawach prawnych decyzji organów obu instancji, niekonstytucyjny § 17 ust. 2 nie stanowił podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu interpretacja przepisów prawa stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, została dokonana w zaskarżonej decyzji w sposób należyty, a rozstrzygnięcie tej sprawy odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.