II SA/Sz 358/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Tomaszewska ( spr.) Asesor WSA Arkadiusz Windak Protokolant Joanna Białas - Gołąb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2007r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych o d d a l a skargę U Z A S A D N I E N I E: Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...]r., Nr[...] wydaną na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z 6 września 2001r. o transporcie drogowym (tekst jedn. z 2004r. Dz.U. Nr 204 poz. 2088 z późn. zm.), nałożył na M. P. karę pieniężną w kwocie [...] zł za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach publicznych. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...]r. na drodze krajowej nr [...] w miejscowości [...] funkcjonariusze Izby Celnej zatrzymali do kontroli samochód ciężarowy marki [...]. Kierowca będący właścicielem pojazdu - M. P. nie posiadał karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. M. P. wyjaśnił, że w Jego przypadku karta opłaty drogowej nie jest wymagana z racji prowadzenia działalności rolniczej. W ocenie organu I instancji prowadzenie przez M. P. działalności rolniczej, nie zwalniało strony z obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd po drodze krajowej. Zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie wydania decyzji tj. art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, przewidziany w art. 42 tej ustawy obowiązek nałożony na przedsiębiorców wykonujących transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne do uiszczenia opłaty stosuje się odpowiednio do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, a więc także do rolników wykonujących przewozy na potrzeby własne. Wprawdzie podmiot będący rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest zwolniony z obowiązku uzyskania zaświadczenia na niezarobkowy przewóz drogowy (potrzeby własne), jednakże nie zwalnia to strony z obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę ustalenia faktyczne i prawne organ I instancji stwierdził brak karty opłaty drogowej w przedmiotowej sprawie, co stanowiło naruszenie obowiązku określonego w pkt 1.4.1. załącznika do ustawy o transporcie drogowym, zgodnie z którym nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości [...] złotych. W odwołaniu M. P. wniósł o anulowanie kary pieniężnej nałożonej decyzją Naczelnika Urzędu Celnego. Odwołujący się wyjaśnił, że podczas kontroli posiadał wszystkie wymagane dokumenty i nie wiedział o konieczności uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. W dniu kontroli poruszał się autostradą płatną i z tego tytułu uiścił wymaganą opłatę. Podczas poprzednich kontroli nie wymagano od niego karty opłaty. Nadto wskazał, że od pracownika "urzędu komunikacyjnego" uzyskał informację, iż rolnik nie ma obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Z informacji uzyskanych w Krajowym Inspektoracie Drogowym w Warszawie dowiedział się natomiast, że nowelizacja ustawy o transporcie drogowym od dnia 23 grudnia 2005r. wprowadziła obowiązek uiszczenia przez rolników przedmiotowej opłaty. Odwołujący się wyjaśnił, że nie prowadzi zarobkowej działalności transportowej, a zajmuje się rolnictwem i nie uzyskuje z tego tytułu wysokich dochodów. Powołując się na trudną sytuację rodzinną i materialną stwierdził, że nie jest w stanie ponieść nałożonej kary. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...]r. [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 42, 42a, art. 87 ust. 1 i ust. 2, art. 92 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 204, poz. 2088 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w myśl art. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173 poz.1807) przepisów tej ustawy nie stosuje się między innymi do działalności wytwórczej w rolnictwie. Jednakże z mocy art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym w odniesieniu do przewozów dokonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, m.in. przez rolników, należy stosować przepisy ustawy o transporcie drogowym w zakresie niezarobkowego przewozu drogowego. Analizując treść powyższych przepisów organ odwoławczy uznał, że M. P. który jest rolnikiem nie prowadzi działalności gospodarczej, czyli nie jest przedsiębiorcą, a zatem w sprawie odpowiednie zastosowanie będzie miał art. 42 ustawy o transporcie drogowym, co potwierdza art. 42a, zgodnie z którym art. 42 nie stosuje się do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, a zaliczonych do sektora finansów publicznych. Zgodnie z art. 5 w związku z art. 1 pkt 3 ustawy z 26 listopada 1998r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2003r. Nr 15, poz. 248 ze zm.) rolnik nie jest wskazany w kręgu podmiotów zaliczonych do sektora publicznego. Organ odwoławczy wskazał też, że w myśl art. 42 ust. 1a ustawy o transporcie drogowym podmiot, który uiścił opłatę za przejazd autostradą, zgodnie z przepisami o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, nie jest zwolniony z uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych w myśl art. 42 tej ustawy. Organ II instancji powołał się także na art. 87 ust. 1 i ust. 2 ustawy o transporcie drogowym, z którego wynika, że kierowca pojazdu samochodowego podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli, między innymi dowód uiszczenia opłaty należnej za korzystanie z dróg krajowych. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego M. P. był obowiązany do uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych i dlatego stosownie do art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym prawidłowo organ I instancji nałożył na stronę karę pieniężną ustaloną wg załącznika do tej ustawy pod pozycją Lp. 1.4.1., zgodnie z którym wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych podlega karze pieniężnej w wysokości [...] złotych. M. P/ złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił, że organy pominęły art. 33 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z tym przepisem przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych, jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Obowiązek uzyskania tego zaświadczenia nie dotyczy przewozów drogowych wykonywanych między innymi przez podmioty, niebędące przedsiębiorcami, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, z tym że w przypadku działalności wytwórczej w rolnictwie dotyczącej upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego obowiązek uzyskania zaświadczenia nie dotyczy rolnika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. z 1998r. Dz. U. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.). W ocenie M. P, "zgodnie z duchem tej ustawy" rolnicy, czyli również skarżący, powinni być zwolnieni z obowiązku uiszczania opłat za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Za trafnością takiego stanowiska przemawia treść art. 33 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym, mówiący o konieczności wydawania zaświadczenia na krajowy niezarobkowy przewóz drogowy, dla innych podmiotów - niż rolnicy, którzy są zwolnieni z tego obowiązku na mocy art. 33 ust. 3, a więc traktowani zupełnie odmiennie od pozostałych podmiotów - adresatów tej ustawy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do powołanego przez skarżącego art. 33 ustawy o transporcie drogowym organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis ten reguluje kwestię uzyskania odpowiedniego zaświadczenia na krajowy albo na międzynarodowy niezarobkowy przewóz drogowy. Jednakże przepis ten nie reguluje obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych przez podmioty wykonujące przewóz drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem przepis ten dotyczy zupełnie innej kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DzU Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W rozpatrywanej sprawie ustalenia faktyczne są bezsporne, natomiast istota sporu sprowadza się do tego, czy na M. P., będącym rolnikiem, ciążył obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych oraz czy zasadne było nałożenie kary pieniężnej z powodu nieuiszczenia przez skarżącego wyżej wymienionej opłaty. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym (DzU Nr 204, poz. 2088 ze zm.) ustawa określa zasady podejmowania i wykonywania niezarobkowego krajowego przewozu drogowego. Stosownie zaś do art. 3 ust. 2 pkt 3 wyżej wymienionej ustawy przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego stosuje się odpowiednio do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcą. W rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej (DzU Nr 173, poz. 1807) przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą, przedsiębiorcą są wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Natomiast w myśl art. 2 i 3 cytowanej ustawy, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Przepisów wyżej wymienionej ustawy nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. W świetle powyższych przepisów Sąd stwierdził, że M. P/, będący rolnikiem, nie jest przedsiębiorcą, w związku z czym w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Zgodnie zaś z art. 4 pkt 4 tej ustawy określenie niezarobkowy przewóz drogowy oznacza - przewóz na potrzeby własne - każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Wprawdzie ustawa o transporcie drogowym nie definiuje pojęcia samochodu ciężarowego, osobowego, dopuszczalnej masy całkowitej, zespołu pojazdów, ale się nimi posługuje, niemniej definiuje te pojęcia ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (DzU z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.). Zgodnie z którą przez samochód osobowy rozumie się pojazd samochodowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą oraz ich bagażu; samochód ciężarowy - pojazd samochodowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu ładunków; określenie to obejmuje również samochód ciężarowo-osobowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu ładunków i osób w liczbie od 4 do 9 łącznie z kierowcą; zespół pojazdów - pojazdy złączone ze sobą w celu poruszania się po drodze jako całość; nie dotyczy to pojazdów złączonych w celu holowania; dopuszczalna masa całkowita - największą określoną właściwymi warunkami technicznymi masę pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze. Takie znaczenie mają też użyte w ustawie o transporcie drogowym wyżej wymienione zwroty. Natomiast, zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie może być wyższa niż równowartość 800 euro rocznie, z wyłączeniem: 1) przedsiębiorców wykonujących transport drogowy taksówką; 2) pojazdów transportu kombinowanego; 3) pojazdów realizujących komunikację miejską; 4) zakładów pracy chronionej lub zakładów aktywności zawodowej, w przypadku wykonywania przewozów na potrzeby własne. Wobec powyższego, dokonana przez organy orzekające w sprawie ocena prawna poczynionych ustaleń faktycznych, nie narusza prawa. Zasadnie organy przyjęły, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy, zostały spełnione przesłanki do stosowania w stosunku do M. P. przepisów ustawy o transporcie drogowym, a zatem skarżący miał obowiązek uiszczenia stosownej opłaty, o której mowa w art. 42 ustawy o transporcie drogowym. Trafnie również organy wykazały, że nie zachodzi przypadek o którym mowa w art. 42 a ustawy o transporcie drogowym, tj. wyłączenia obowiązku uiszczenia opłaty - skarżący co prawda nie jest przedsiębiorcą, ale nie jest wskazany w kręgu podmiotów zaliczonych do sektora finansów publicznych (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych - Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.). Wprawdzie organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji powołał się na przepisy uchylonej z dniem 1 stycznia 2006 roku ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o finansach publicznych, co stanowi niewątpliwie uchybienie, ale uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż zarówno z art. 5 uchylonej ustawy jak i art. 4 obecnie obowiązującej ustawy o finansach publicznych wynika, że rolnik nie jest zaliczony do kręgu podmiotów sektora publicznego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, art. 42 ust 1 ustawy o transporcie drogowym został zmieniony przez art. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku (DzU Nr 180, poz. 1497) a wprowadzona zmiana, polegająca na poszerzeniu kręgu adresatów normy prawnej zawartej w omawianym artykule, poprzez określenie adresatów jako "podmioty" zamiast "przedsiębiorcy", weszła w życie 21 października 2005 roku, a zatem obowiązywała w dniu zdarzenia tj. 19 grudnia 2005 roku. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący był zobowiązany do uiszczenia opłaty za przejazd samochodem po drogach krajowych. Wskazać też należy, że zgodnie z art. 42 ust. 1a ustawy o transporcie drogowym nie jest zwolniony od opłaty określonej w art. 42 tej ustawy podmiot, który uiścił opłatę za przejazd autostradą, o której mowa w przepisach o autostradach płatnych oraz Krajowym Funduszu Drogowym. W związku z powyższym zapłacenie przez skarżącego opłaty za przejazd po autostradzie [...] na odcinku [...] nie zwalnia go od uiszczenia opłaty za przejazd po drodze krajowej Nr [...]. Zgodnie z art. 87 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym, podczas przewozu drogowego wykonywanego na potrzeby własne, strona powinna posiadać i okazać na żądanie organu celnego, dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych. Stosownie do 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 roku w sprawie uiszczenia przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (DzU Nr 150, poz. 1684 ze zm.) uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie karty opłaty, a następnie jej wypełnienie zgodnie z przepisami prawa. Dokument potwierdzający uiszczenia opłaty stanowi karta opłaty, którą należy wypełnić przed rozpoczęciem przewozu. Konsekwencją naruszenia obowiązku, o którym mowa w art. 87 ustawy o transporcie drogowym, jest nałożenie kary pieniężnej stosownie do art. 92 tej ustawy. W związku z powyższym nałożenie przez organ kary określonej w Lp. 1.4.1. załącznika do ustawy tj. w wysokości [...] złotych prawa nie narusza. Organ, nie miał podstaw prawnych do miarkowania wysokości kary, skoro zastosowany przepis takiej możliwości nie przewiduje. Dlatego wywody skargi dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, są bezprzedmiotowe dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu strony, że jako rolnik jest zwolniony z obowiązku uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej na podstawie art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym, sąd podzielił stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, że zwolnienie o którym mowa w powołanym przepisie odnosi się tylko do uzyskania wyżej wspomnianego zaświadczenia. Natomiast nie obejmuje obowiązku uiszczenia opłaty przez podmioty wykonujące niezarobkowy przewóz drogowy samochodem po drogach krajowych. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skarga jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu.