II SA/Sz 36/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk – Meder po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2017 r. odmawiającego zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2017 r. odmawiające przyznania P. O. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd, w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że wbrew twierdzeniom skarżącego, iż dochód jego rodziny osiągany z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł miesięcznie, w oparciu o przesłane dokumenty ustalił, iż wnioskodawca uzyskuje dochody z prowadzenia firmy A. , jak również z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a także otrzymuje dopłaty od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Z przedłożonego na wezwanie Sądu bilansu firmy wnioskodawcy za okres od [...] r. do [...] r. wynikało, że wynik działalności był ujemny i wyniósł -[...] zł, ale za 2016 r. wynik wyniósł [...] zł. Na podstawie analizy rachunków bankowych skarżącego oraz jego żony w okresie od września 2016 r. do marca 2017 r. Sąd ustalił, że kwoty wpływów i wydatków sięgały kilkudziesięciu tysięcy złotych. Sąd wskazał, że skarżący wraz z żoną posiadają liczne nieruchomości gruntowe, i tak na terenie gminy R. skarżący posiada [...] ha przeliczeniowych, żona skarżącego R. O. [...] ha przeliczeniowych, a na terenie gminy Ś. skarżący wraz z żoną posiadają [...] ha przeliczeniowych - R. O. [...] ha przeliczeniowych, skarżący [...] ha przeliczeniowych. Biorąc pod uwagę ilość posiadanych hektarów gruntów przez skarżącego i jego żonę, w powiązaniu z kwotą określoną w Obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2016 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2015 r., który wynosił 1 975 zł, Sąd ustalił, że skarżący i jego żona uzyskali dochód z tego tytułu w kwocie [...]zł za 2015 r. Z nadesłanych kopii decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynikało, że skarżący otrzymał za 2015 rok [...] zł oraz płatność ONW w wysokości [...] zł, a za rok 2016 dopłaty w kwocie [...]zł i płatność ONW w kwocie [...]zł. W oparciu o przedłożone dokumenty źródłowe Sąd ustalił, że skarżący ponosi następujące koszty utrzymania domu: energia elektryczna [...] zł miesięcznie, telefon+internet+tv z Orange – [...] zł, ścieki – [...] zł, śmieci – [...] zł, czynsz [...] O. O. – [...] zł plus media, czynsz [...] dla córki A. O. – [...] zł plus media. Skarżący spłaca kredyt [...] w Banku [...] w kwocie [...]zł miesięcznie, z tytułu podatku rolnego, leśnego oraz od wyszczególnionych nieruchomości skarżący wraz z żoną łącznie płacił [...] zł kwartalnie. Skarżący przedłożył faktury i wezwania do zapłaty za dzierżawę gruntów rolnych na kwotę [...]zł. Sąd podkreślił, że mimo prowadzonej egzekucji i zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w dniu [...] r. na podstawie dwóch tytułów wykonawczych, skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, dokonuje transakcji handlowych, jest producentem rolnym na dużą skalę. Sam fakt że toczą się wobec skarżącego postępowania egzekucyjne pozostaje bez wpływu na ocenę zasadności wniosku, świadczy to jedynie o nieuregulowaniu w dobrowolny sposób ciążących na nim zobowiązań, a nie o jego niewypłacalności. Z nadesłanych dokumentów nie wynika, aby skarżącemu groziła upadłość, czy utrata płynności finansowej. Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa skarżącego przedstawiona w nadesłanych dokumentach nie wskazywała, aby wygospodarowanie środków pieniężnych na wpis sądowy było niemożliwe. W dniu [...] r. skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie [...]zł, za pośrednictwem rachunku bankowego żony. Wyrokiem z dnia 13 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji. Odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek pełnomocnika skarżącego został doręczony pełnomocnikowi w dniu [...] r. Dnia 22 września 2017 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna skarżącego od wskazanego wyroku. Skarżący wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie, ponieważ jego sytuacja majątkowa jest wyjątkowo trudna i skomplikowana, z uwagi na istniejące zadłużenie i toczące się postępowania sądowe i administracyjne, generujące szczególnie wysokie koszty, co może w przyszłości doprowadzić do ogłoszenia upadłości przez skarżącego. Wnioskodawca oświadczył, że swój majątek szacuje na kwotę [...]zł, zobowiązania na kwotę [...]zł. Jego zobowiązania w wysokości [...] zł, których dotyczą wniesione do WSA skargi, są zobowiązaniami spornymi, a zobowiązania w wysokości ok. [...] zł w części są objęte postępowaniami egzekucyjnymi, w części są niesporne i wynikają z zaciągniętych umów kredytowych, umów leasingowych, należności z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego. Skarżący wskazał, że nie posiada wygenerowanych środków będących zapasami, pozwalających mu na poniesienie kosztów sądowych, więc wniosek o zwolnienie go z tego obowiązku jest zasadny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trzema dorosłymi córkami, z których dwie są studentkami, a najstarsza jest osobą bezrobotną. Z wniosku wynika, że jedyną osobą uzyskującą dochody w gospodarstwie domowym jest żona skarżącego, która jako osoba współpracująca uzyskuje dochód w kwocie [...]zł miesięcznie. Z wniosku wynika, że P. O. prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 395 ha, ale nie wskazał, by uzyskiwał z tego tytułu jakikolwiek dochód. Nie wskazał, by on ani jego żona prowadzili inną działalność. Wyjaśnił, że jego zobowiązania i wydatki stałe wynoszą: [...]. Do wniosku skarżący dołączył m. in. zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu z działalności gospodarczej w roku podatkowym [...]zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2017 r. skarżący przedłożył dodatkowo: - wyciągi z rachunków bankowych żony, własnych i firmowych, - zawiadomienie komornika sądowego z dnia [...] r. o wszczęciu egzekucji i wezwanie do zapłaty B. Z. kosztów procesu wynoszących [...] zł plus odsetki, postanowienie komornika sądowego o przyłączeniu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości położonej [...] dla której SR w S. VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę o nr KW [...], KW [...], KW [...], - zaświadczenie komornika sądowego z dnia [...] r. o dokonanych wpłatach na rzecz wierzyciela B. Z. w łącznej kwocie [...]zł, - oświadczenie R. O., że nie składała do ARiMR-u wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wniosek taki składał natomiast jej mąż na grunty własne i dzierżawione, - bilans firmy A. R. O. za okres [...] – [...] (dochód firmy wyniósł [...] zł), - zeznanie o wysokości dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2016 R. O. wg. którego strata z pozarolniczej działalności gospodarczej wynosiła [...] zł, - bilans A.-S. P. O. za okres [...] wg, którego dochód firmy wyniósł [...] zł, - zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej starty) w roku podatkowym 2016 P. O. z informacją o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2016 z której dochód wyniósł [...] zł, - obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 22 września 2017 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1ha przeliczeniowego w 2016 r., który wyniósł 2 577 zł, - zaświadczenie z Urzędu Gminy w Ś. o posiadaniu przez R. i P. O. na terenie Gminy Wiejskiej Ś. [...] - zaświadczenie z Urzędu Gminy w Ś. o posiadaniu przez P. O. na terenie Gminy Wiejskiej Ś. gruntów o pow. ogółem – [...] - zaświadczenie Burmistrza R. o posiadaniu przez R. O. gruntów o pow. [...] przeliczeniowych oraz o posiadaniu przez P. O. [...] ha fizycznych i [...] ha przeliczeniowych, - aneks nr [...] do umowy dzierżawy nieruchomości położonej na terenie gminy R. o łącznej pow. [...] ha z dnia [...] r. w przedmiocie przedłużenia umowy dzierżawy gruntów o pow. [...] ha do dnia [...] r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, po rozpoznaniu wniosku P. O., postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r. odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2017 r. utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych. Z postanowienia wynika, że skarżący nie powołał się w ponownie złożonym wniosku na nowe okoliczności, które nie były znane Sądowi przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku. Sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego nie uległa istotnej zmianie. Skarżący w dalszym ciągu prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i trzema dorosłymi córkami, posiada ten sam dom (o wartości [...] zł) i te same grunty rolne co poprzednio. Nadal dzierżawi od A. w S. [...] ha gruntów rolnych, które użytkuje rolniczo. W dalszym ciągu posiada [...] samochody ciężarowe z 2008 r. o łącznej wartości [...] zł, [...] naczepy o łącznej wartości [...] zł, [...] o wartości [...] zł, koparkę o wartości [...] zł, oraz sprzęt rolniczy o wartości [...] zł. Także zadłużenie wnioskodawcy nie zmieniło się istotnie. Skarżący i jego żona, mimo posiadanego zadłużenia i postępowań egzekucyjnych toczących się wniosku B. Z. nadal prowadzą działalność gospodarczą która przynosi im dochody, inwestują środki finansowe w prowadzoną działalność rolniczą i w miarę możliwości spłacają zadłużenie, które zmniejszyło się. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie zmieniały się, nadal są na tym samym poziomie. W dalszym ciągu skarżący prowadzi działalność rolniczą na dużą skalę, co potwierdzają przedłożone faktury z maja i lipca 2017 r. z A. spółka z o.o. na kwoty [...]zł, [...] zł, i [...] zł. Skarżący i jego żona nadal posiadają liczne nieruchomości które przynoszą im dochody, a pozostałe dzierżawią. Brak było zatem podstaw do uznania, by sytuacja majątkowa wnioskodawcy zmieniała się na tyle, by konieczna była zmiana wydanego poprzednio postanowienia. Skarżący w dalszym ciągu jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania korzystając z własnych zasobów i możliwości. Przyznanie mu w takiej sytuacji zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej oznaczałoby udzielenie ochrony jego majątkowi, co jest nie do przyjęcia w kontekście tego, jakiemu celowi służy prawo pomocy, a więc wsparciu osób ubogich, które nie mając dochodów ani majątku, nie mogłyby dochodzić swoich praw przed sądem. Skarżącego nie sposób zaliczyć do takich osób. W sprzeciwie od tego postanowienia wnioskodawca zarzucił jego niespójność i powierzchowność wskazując, że złożony wniosek nie został prawidłowo zweryfikowany za pomocą dowodów źródłowych. W jego ocenie nie zostały także uwzględnione okoliczności wykazane w sprawie, a wynikające z postępowań egzekucyjnych należności do wysokości [...] zł, co wynika z orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem wnioskodawcy, w zaskarżonym postanowieniu wyjątkowo powierzchownie został oceniony materiał dowodowy i bezpodstawnie przyjęto, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę poprzednio wydanego postanowienia. Skarżący powtórzył argumenty podniesione w poprzednio wniesionym sprzeciwie od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] r., że referendarz nie wezwał go do złożenia dodatkowych dokumentów, ale samodzielnie ustalił, że skarżący i jego małżonka prowadzą odrębne działalności gospodarcze i przyjął, że przynosi to dochody, pomijając liczne zobowiązania pieniężne wnioskodawcy. Z jednej strony w zaskarżonym postanowieniu przyjęto, że deklarowane dochody rodziny są wielokrotnie mniejsze od ponoszonych wydatków, jak również zwrócono uwagę na prowadzone postępowania egzekucyjne i sądowe, lecz mimo to nie stanowiło to podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy. Skarżący podkreślił, że zawarte w uzasadnieniu skarżonego postanowienia okoliczności prowadziły do wyjątkowo błędnych ocen i osądów, a referendarz nie kierował się dowodami, lecz własnymi domniemaniami, co doprowadziło do błędnej oceny sytuacji ekonomicznej strony. Skarżący wyjaśnił, że mimo posiadania wielu składników majątkowych, na skutek prowadzonej egzekucji komorniczej, pozbawiony został możliwości ich sprzedaży celem uzyskania środków na uiszczenie opłaty w sprawie. Podkreślił, że utrzymuje się praktycznie z działalności rolniczej, która nie jest dochodowa, a o tej porze roku wręcz wyjątkowo kosztowna. Ogólna sytuacja wnioskodawcy oraz jego rodziny jest również bardzo zła, co wynika z toczących się postępowań sądowych i wydanych postanowień o zabezpieczeniu roszczeń na jego majątku. Przywołana działalność gospodarcza żony za 2016 rok wygenerowała stratę w wysokości [...] zł, a za miesiąc styczeń 2017 r, w kwocie [...]zł. W podsumowaniu P. O. podniósł, że taka sytuacja uniemożliwia normalne korzystanie ze składników należącego do niego majątku, zaś liczne obciążenia kredytowe, leasingowe i zobowiązania publicznoprawne nie pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego. Ponadto podkreślił, że poza oceną w sprawie pozostały nowe postępowania egzekucyjne, stanowiące konsekwencje wydanego w niniejszej sprawie wyroku Sądu. Komornik sądowy prowadzi egzekucję zobowiązań do kwot, które przekraczają [...] złotych. Pomimo posiadania teoretycznie majątku, stan zobowiązań i czynności windykacyjne odebrały stronie możliwość wygenerowania jakichkolwiek środków celem procesowego udowodnienia swoich racji. Strona nie ma środków do życia, co wynika z działań podejmowanych przez komornika. W tej sytuacji, niespornie strona nie dysponuje środkami pozwalającymi na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, co uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W niniejszej sprawie był już rozpoznawany wniosek P. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W tej sytuacji ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie słusznie został potraktowany jako żądanie zmiany postanowienia z dnia 10 kwietnia 2017 r. utrzymującego w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uprawdopodobnił, by okoliczności które były brane pod uwagę przy ocenie poprzedniego wniosku o prawo pomocy uległy zmianie. Skarżący w dalszym ciągu prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trzema dorosłymi [...] posiada ten sam dom i te same nieruchomości rolne, a także sprzęt o wartości [...] zł (trzy samochody ciężarowe, [...] naczepy, ciągnik rolniczy, koparka, ładowarka, sprzęt rolniczy). Nadal też dzierżawi grunty rolne o pow. [...] ha, za co płaci czynsz wynoszący [...] rocznie. Mimo to skarżący ponownie podał w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF, że ze wszystkich członków rodziny dochody uzyskuje jedynie żona i wynoszą one [...] zł miesięcznie. Zobowiązania i wydatki stałe określone w pkt 11 urzędowego formularza także nie zmieniły się w stosunku do tych podanych w poprzednio złożonym wniosku ([...] kredyt obrotowy w [...] [...] [...], debet na koncie obrotowym [...] zł, raty lesingowe [...] kwartalnie, dzierżawa gruntów rolnych [...] rocznie, podatek [...] zł). Mimo tego, że zobowiązania te nie znajdują pokrycia w deklarowanych dochodach, z wniosku ani z przedłożonych dokumentów nie wynika, by przeciwko wnioskodawcy ani jego żonie toczyły się inne postępowania egzekucyjne, poza tymi z wniosku B. Z., które toczyły się także poprzednio. Wnioskodawca przedłożył zaświadczenie od komornika sądowego z dnia [...] r. z którego wynika, że w okresie od [...] r. do [...] r. wpłacił na rzecz B. Z. [...] zł. W dniu [...] r., a więc już po uiszczeniu przez skarżącego wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, kupił on w A. Spółka z o.o. produkty za kwotę [...]zł. Mimo egzekucji komorniczej skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą dochody (przychód za 2017 r. [...] zł, dochód [...] zł), jak również jego żona prowadzi działalność gospodarczą. Do tego gospodarstwo rolne skarżącego ma powierzchnię ok. [...] ha (komornik zajął zasiewy kukurydzy na [...] ha) z którego dochód przekracza [...] zł rocznie, zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 22 września 2017 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1ha przeliczeniowego w 2016 r., do tego dochodzą dopłaty do gruntów rolnych. Trudnej sytuacji majątkowej rodziny wnioskodawcy nie potwierdza ponoszenie kosztów najmu trzypokojowego mieszkania dla córki w S. za kwotę [...]zł miesięcznie. Z wyciągów wnioskodawcy i jego żony wynika, że w ostatnich kilku miesiącach, kiedy mogli liczyć się z koniecznością uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wielokrotnie byli oni w posiadaniu kwot pozwalających na uiszczenie wpisu. Przykładowo w dniu [...] r. R. O. wpłaciła na swoje konto [...] zł, a w dniu [...] r. przelała na rachunek męża kwotę [...]zł pochodzącą z przewalutowania. Skarżący i jego żona posiadają majątek znacznej wartości, prowadzą wielkoobszarowe gospodarstwo rolne i każdy z nich dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą dochody. Tak jak poprzednio toczą się wobec nich postępowania egzekucyjne z wniosku wierzyciela B. Z., co w sposób oczywisty uszczupla majątek skarżącego i jego żony. Nie spowodowało to jednak istotnej zmiany sytuacji majątkowej skarżącego. W ocenie Sądu, skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł korzystając z posiadanych zasobów i możliwości i nie spowoduje to uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym obecnie postanowieniu, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie zmieniła się w sposób istotny, co uzasadniało odmowę zmiany postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 165 p.p.s.a. Z tego względu, na podstawie art. 260 § 1 i 3 tej ustawy Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego.