II SA/Sz 36/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia WSA Maria Mysiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat M. M.- P. kwotę [...]([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 3, ust. 3, ust. 11, art. 106 ust. 1 i ust. 5, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.- dalej jako "u.p.s.") i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.- dalej jako "K.p.a."), uchylił decyzję administracyjną tego organu z dnia [...] r. przyznającą B. J. (dalej jako: "skarżący") zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym, na okres 1 sierpnia 2016 r. - 31 sierpnia 2019 r., w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu [...] z powodu niepełnosprawności przyznano skarżącemu zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej od dnia 1 sierpnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r. Organ ustalił, iż w kwietniu 2018 r. skarżący sprzedał mieszkanie mieszczące się w S. przy ul. [...], którego był współwłaścicielem. Z tego tytułu uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Następnie, w kwietniu 2018 r. "uzyskane środki przeznaczył na zakup mieszkania w S. przy ul. [...] za kwotę [...]zł". O powyższych faktach skarżący nie poinformował organu. W dniu 1 czerwca 2018 r. skarżący złożył oświadczenie, że różnicę kosztów zakupu mieszkania w kwocie [...]zł dopłaciło rodzeństwo, zaś w dniu 20 lipca 2018 r. oświadczył, że koszty notarialne związane z zakupem lokalu w kwocie [...]zł zostały również pokryte przez jego rodzeństwo. W oparciu o te ustalenia organ uznał, że dochód skarżącego w kwietniu 2018 r. wyniósł ogółem [...] zł ([...] + [...] zł - darowizna od rodziny), a zatem przekroczył pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł. Wobec powyższego miesięcznym dochodem strony od kwietnia 2018 r. jest jedna dwunasta wskazanej kwoty, czyli [...] zł. Dochód ten przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł, w związku z czym skarżący od dnia 1 maja 2018 r. nie jest uprawniony do pobierania zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej wraz ubezpieczeniem zdrowotnym. Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji zarzucając organowi I instancji działanie pod wpływem błędu i nieuwzględnienie okoliczności utraty dochodu przez stronę, kierowanie się zwykłym formalizmem bez uwzględnienia całokształtu sytuacji życiowej świadczeniobiorcy oraz naruszenie przepisów prawa wspólnotowego Unii Europejskiej. Wyjaśnił, że jest osobą niepełnosprawną wymagającą pomocy, gdyż nie dysponuje żadnym dochodem ani świadczeniami emerytalno-rentowymi, zaś dochód z tytułu sprzedaży mieszkania został w całości skonsumowany na zakup nowego mieszkania. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], na podstawie art, 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 8 ust. 11, art. 37 i art. 106 ust. 5 u.p.s., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że przesłanką uchylenia decyzji dotyczącej przyznania zasiłku stałego dla skarżącego było ustalenie przez organ, że zmieniła się jego sytuacja dochodowa, gdyż dochód od 1 maja 2018 r. przekracza ustawowe kryterium dochodowe, co oznacza, że zasiłek stały nie należy się. Za zmianę sytuacji dochodowej skarżącego należało uznać uzyskanie jednorazowego dochodu ze sprzedaży domu w wysokości [...] zł. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego, dnia 6 kwietnia 2018 skarżący wraz z rodzeństwem sprzedali lokal przy ul. [...] w S. za łączną kwotę [...]zł (akt notarialny Repertorium [...] ), z czego kwotę [...]zł zgodnie z oświadczeniem z dnia 1 czerwca 2018 r. otrzymał na koto osobiste. Dnia [...] kwietnia 2018 r. za pozyskane ze sprzedaży środki skarżący nabył lokal przy ul. [...] za cenę [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 1 czerwca 2018 r. różnicę w kwocie [...]zł dopłaciło rodzeństwo skarżącego w miesiącu kwietniu 2018 r. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego z dnia 20 lipca 2018 r. koszty notarialne związane z zakupem lokalu w kwocie [...]zł również zostały pokryte przez jego rodzeństwo. Skarżący jest jedynym właścicielem zakupionego lokalu. W tym stanie rzeczy, w odniesieniu do dochodu z tytułu pożyczki od rodziny na pokrycie kosztów zakupu lokalu mieszkalnego, organ I instancji poprawnie zastosował art. 8 ust. 11 u.p.s. rozliczając kwotę dochodu w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca w którym dochód został wypłacony. Organ odwoławczy podniósł, że w rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że z całej kwoty uzyskanej po sprzedaży mieszkalnia przy ulicy [...] w S., skarżący zakupił lokal mieszkalny przy ulicy [...] w S., w którym aktualnie zamieszkuje. W sytuacji gdy wykorzystał on uzyskane środki materialne na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej – zakup niewielkiego mieszkania, nie może być mowy o potraktowaniu kwoty [...]zł jako dochodu jednorazowego w rozumieniu art. 8 ust. 11 u.p.s. Uzyskana jednorazowo kwota pieniędzy ze sprzedaży lokalu mieszkalnego nie stanowi przysporzenia majątkowego, ponieważ zamiast tych pieniędzy skarżący stał się właścicielem innego lokalu mieszkalnego, na zakup którego przeznaczył całą kwotę uzyskaną ze sprzedaży dotychczas zamieszkiwanego lokalu. W tym zakresie stan jego posiadania nie zmienił się. Zarówno poprzednia nieruchomość, jak i obecne mieszkanie służą zaspokajaniu wyłącznie potrzeb bytowych (mieszkaniowych) strony. Za przysporzenie, a zatem jednorazowy dochód z art. 8 ust. 11 u.p.s., może natomiast zostać potraktowana kwota pieniędzy pochodząca od rodziny skarżącego. Do pełnej ceny lokalu przy ulicy [...] rodzeństwo skarżącego dopłaciło mu kwotę [...]zł, a ponadto pokryło koszty notarialne związane z zakupem lokalu w kwocie [...]zł. Łączna kwota pieniędzy pożyczonych w kwietniu 2018 r. od rodziny wynosiła [...] zł. Kolegium podkreśliło, że ustawodawca nie wprowadził możliwości odliczenia od dochodu darowizny od rodziny i zasada ta dotyczy również ustalania wysokości dochodu jednorazowego. Mając powyższe na względzie Kolegium przyjęło, że dochód skarżącego w kwietniu 2018 r. wyniósł [...] zł ([...] zł + [...] zł - darowizna od rodziny). Miesięcznym dochodem strony od kwietnia 2018 r. jest [...] wskazanej kwoty, czyli [...] zł. Dochód ten przekracza zatem kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, wobec czego Prezydent Miasta S. słusznie uznał, że począwszy od [...] maja 2018 r. skarżący nie jest uprawniony do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej wraz ubezpieczeniem zdrowotnym. Skarżący, nie zgadzając się z opisaną wyżej decyzją Kolegium, zaskarżył ją skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art.13 i art. 81a 1 K.p.a. Skarżący wywiódł, iż organ odwoławczy podszedł do sprawy rutynowano, gdyż pominął okoliczność, iż wskutek sprzedaży i zakupu z pomocą rodzeństwa mieszkania mamy do czynienia z instytucją skonsumowania w całości uzyskanego jednorazowego dochodu. Zakup mieszkania miał na celu zaspokojenie jego potrzeb bytowych i egzystencjonalnych. Pozbawienie go świadczenia powinno być poprzedzone wnikliwą analizą i rzetelną oceną rzeczywistych warunków w jakich żyje. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony na zasadzie prawa pomocy poparł w całości skargę oraz wniósł o przyznanie kosztów za zastępstwo prawne udzielone z urzędu oświadczając, że nie zostały one opłacone ani w części ani w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018 r., poz. 1320 ze zm.- zwanej dalej "p.p.s.a."). Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy, zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., którą to uchylono decyzję o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym z powodu uznania, że w okresie pobierania przez skarżącego tego zasiłku, wskutek uzyskania jednorazowej kwoty pieniężnej w związku ze sprzedażą i zakupem nowego mieszkania, doszło do zmiany jego sytuacji dochodowej i przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej co spowodowało utratę prawa do przyznanego świadczenia od maja 2018 r. Zdaniem Sądu, stanowisko to nie jest uprawione. Stosownie do art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wydaną na podstawie tej ustawy, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony, bez jej zgody, w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 u.p.s W myśl art. 8 ust. 11 u.p.s., w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W art. 8 ust. 4 u.p.s. określono, jakie kwoty nie są wliczane do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3. Z ustaleń organów znajdujących odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym wynika, że skarżący, wraz rodzeństwem w kwietniu 2018 r. sprzedał stanowiący ich współwłasność lokal mieszkalny, w którym dotychczas zamieszkiwał, za łączną kwotę [...]zł, otrzymując za swój udział [...] zł. Kwotę tę wykorzystał jeszcze w tym samym miesiącu na zakup na wyłączną własność lokalu mieszkalnego, za które zapłacił [...] zł. Organ uznał, iż uzyskana przez Skarżącego z tytułu przypadającego mu udziału we współwłasności sprzedanego mieszkania kwota [...]zł, która została przeznaczona na zakup nowego mieszkania, nie stanowi dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s. Za dochód taki uznano natomiast uzyskaną przez skarżącego pomoc finansową od rodzeństwa na sfinansowanie zakupu samodzielnego lokalu w wysokości [...] zł oraz kwotę [...]zł na pokrycie kosztów notarialnych transakcji. Na tle powyższych ustaleń faktycznych zgodzić się należy z organem odwoławczym, że uzyskane ze sprzedaży mieszkania środki finansowe, wydane następnie na zakup innego mieszkania nie stanowią dochodu jednorazowego w rozumieniu art. 8 ust. 11 w zw. ust. 3 u.p.s. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym podnosi się, że dochód uzyskany ze sprzedaży mieszkania, o ile przeznaczony zostanie na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych, nie wlicza się do dochodu w rozumieniu u.p.s. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 października 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 719/17, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 22 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 1227/16, wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1847/16). Pogląd ten Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. W świetle tego stanowiska nie znajduje natomiast uzasadnienia stanowisko organów obu instancji, iż dodatkowe środki, otrzymane przez skarżącego od rodzeństwa które było współwłaścicielami sprzedanego lokalu (poza kwotą przypadająca skarżącemu z wielkości udziału we współwłasności), które również zostały wydane na zakup samodzielnego lokalu dla skarżącego, stanowią dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s. W niniejszej sytuacji, gdy rodzeństwo było współwłaścicielami oraz stroną transakcji sprzedaży dotychczas zajmowanego przez skarżącego mieszkania. Brak jest racjonalnego uzasadnienia, aby kwestię tych środków traktować odmiennie od innych środków przeznaczonych na zakup mieszkania. Zarówno bowiem środki otrzymane przez skarżącego z tytułu zbycia nieruchomości, jak i pochodzące od członków rodziny, zostały wydatkowe w całości na zakup nowego lokalu mieszkalnego, a więc służyły wyłącznie zapewnieniu podstawowej potrzeby bytowej skarżącego. Tym samym nie wpłynęły one w żaden sposób na stan finansów skarżącego, powodując poprawę jego sytuacji dochodowej, od której należy uprawnienie do świadczeń na podstawie ustawy o pomocy społecznej, w tym wypadku- prawo do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej, wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym. Należy mieć na uwadze, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwość (art. 2 ust. 1 u.p.s.a.), zaś wykładnia przepisów prawa nie może prowadzić do unicestwienia zadań i celów pomocy społecznej. Co prawda w art. 8 ust. 4 u.p.s., w którym wymieniono enumeratywnie jakich kwot nie wlicza się do dochodu, brak jest przypadku odpowiadającego stanowi faktycznemu w niniejszej sprawie, to jednak wykładnia pozostałych przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że w realiach niniejszej sprawy kwota wsparcia finansowego otrzymana od członków rodziny i w całości wydana na zakup nowego lokalu mieszkalnego dla skarżącego, nie powinna być uznana za jednorazowy dochód skarżącego i rozliczona stosownie do art. 8 ust. 11 u.p.s., skoro środki te w żaden sposób nie wypłynęły na sytuację dochodową i finansową uprawnionego do świadczeń z tej ustawy. Przyjęcie przez organy przeciwnego stanowiska świadczy zatem o błędnej interpretacji i niewłaściwym zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa. Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że środki uzyskane przez osobę korzystającą ze świadczeń z pomocy społecznej ze sprzedaży swego udziału we współwłasności lokalu, w którym ta osoba dotychczas zamieszkiwała, wydatkowane w całości na zakup innego samodzielnego lokalu, jak i dodatkowe środki wynikające z prywatnych rozliczeń między współudziałowcami czy też z ich pomocy na zakup innego lokalu, rzeczywiście wydane na ten zakup, nie stanowi dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 11 w zw. z art. 3 u.p.s. Odmienne stanowisko organów obu instancji w tym zakresie opiera się na błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów, co spowodowało ich naruszenie i obligowało Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego opartego na tych przepisach ich rozstrzygnięcia. Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą organu I instancji będzie zbadanie sprawy pod kątem spełnienia przesłanki wynikającej z art. 106 ust. 5 u.p.s. przy uwzględnieniu przedstawionej powyżej oceny prawnej co do sposobu interpretacji art. 8 ust. 11 w zw. z ust. 3 u.p.s. oraz wyeliminowaniu stwierdzonych uchybień, celem wydania w sprawie decyzji odpowiadającej prawu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika strony skarżącej ustanowionego z urzędu postanowiono stosownie do art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18).