II SA/Sz 361/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Sędzia NSA Grzegorz Jankowski po rozpoznaniu w dniu 11 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] w przedmiocie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 23 lipca 2008 r., oddalił skargę S. Ł. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] w przedmiocie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. W dniu 28 lipca 2008 r. skarżący, zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyżej wskazanego wyroku i o ustanowienie adwokata. W przesłanym formularzu PPF wnioskodawca oświadczył, że jest na emeryturze i ma na utrzymaniu chorą żonę i niepracującego syna, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ponosi wszelkie opłaty związane z utrzymaniem domu, "gdyż jak twierdzą pozostali członkowie [...] rodziny, tj. matka i siostry [skarżący] mieszka w ich domu prawnie przyznanym przez sąd". Do skarżącego należy 25% "z połowy domu ok. 20 m²". Uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 3000 zł brutto. Ponosi następujące miesięczne wydatki: telefon – ok. 110 zł, Cyfra plus – 140 zł, energia elektryczna - 210 zł co drugi miesiąc, gaz – 58 zł, podatek od nieruchomości – 190 zł co kwartał, opał – 6000 zł rocznie, lekarstwa żony – ok. 100 zł, PZU – 159 zł co kwartał oraz ubezpieczenie żony – 78 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do przedłożenia szczegółowych dokumentów potwierdzających wskazane we wniosku informacje skarżący przedłożył: - zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o niekorzystaniu przez skarżącego i jego żonę z pomocy społecznej oraz niefigurowaniu w ewidencji Ośrodka. - decyzję o waloryzacji emerytury przysługującej skarżącemu w kwocie 2607,81 zł netto (do wypłaty). - wyciąg z konta bankowego skarżącego z ostatnich trzech miesięcy z saldem końcowym z dnia 8 sierpnia 2008 r. na kwotę 5896,40 zł. - decyzję Prezydenta Miasta o odmowie uznania H. Ł. za osobę bezrobotną. - zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy o niefigurowaniu H. Ł. i Ł. Ł. w rejestrze osób bezrobotnych Urzędu. - kopie deklaracji podatkowych za rok 2007 H. Ł. (PIT – 11A) – z przychodem na kwotę 74,38 zł oraz S. Ł. (PIT 40 A) – z przychodem z emerytury w kwocie 24102,00 zł i nadpłatą w kwocie 189,00 zł. - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków osobistych i związanych z utrzymaniem domu, w tym dowód uiszczenia podatku od nieruchomości (195 zł), opłaty za wywóz śmieci (72,63 zł) ze wskazaniem Ł. Ł. jako zleceniodawcy, składki na ubezpieczenie w PZU Życie S.A. S. Ł. (169,50 zł), zawiadomienie Canal Plus Cyfrowy Sp. z o.o. o zadłużeniu na kwotę 134,50, zł dowód uiszczenia opłaty za wodę (97,26 zł), energię elektryczną (109, 49 zł i 102,68 zł), telefon (141,48 zł) oraz polisę H. Ł. w Towarzystwie Ubezpieczeń na Życie ING S.A. (76,69). Skarżący nie przedłożył dowodów uiszczenia opłat za gaz, opał oraz za lekarstwa żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, w szczególności, gdy osoba ta ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie skarżący wykazał, że wraz z żoną i dwudziestotrzyletnim niepracującym synem osiągają stały miesięczny dochód w wysokości 2.607,81 zł netto, a wydatki osobiste oraz wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą około 1200 zł. W ocenie Sądu, który dokonał szczegółowej analizy wykazanych przez skarżącego wydatków, w tym wydatków na telewizję cyfrową – około 140 zł, ubezpieczenie skarżącego w PZU Życie – ok. 160 zł co kwartał, ubezpieczenie żony w Towarzystwie Ubezpieczeń na Życie ING S.A. – około 76,69 zł, trudno jednak wyżej wskazane wydatki uznać za wydatki "utrzymania koniecznego", przez które rozumie się wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie czy też ubranie (podobnie vide: postanowienie NSA z 20 czerwca 2006 r., I OZ 805/06, niepubl.). Zdaniem Sądu brak było również podstaw do uwzględnienia wydatków na leki i opał skoro skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających fakt ich zakupu. Dodatkowo wskazać należy, że skarżący posiada oszczędności na bieżącym koncie w kwocie 5896,40 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że informacje o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącego, w szczególności dotyczące dochodu skarżącego oraz uzasadnionych wydatków i posiadanych przez skarżącego oszczędności, pozwalają stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.