II SA/Sz 361/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr SKO.4111.3072.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę W dniu 24 października 2023 r. A. P. (dalej przywoływana jako: "Strona", "Skarżąca") wystąpiła z wnioskiem do Wójta Gminy Ś. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem – S. P.. Wójt Gminy Ś. (dalej przywoływany jako: "organ I instancji") decyzją z dnia 22 listopada 2023 r., nr ŚR.5211.469.2023, po rozpatrzeniu wniosku, odmówił przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia decyzji wynika, że przyczyną odmowy było niespełnienie przesłanki wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323) oraz faktem nielegitymowania się przez córkę osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia przewidzianą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy. W dniu 28 listopada 2023 r. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu opisała stan zdrowia rodziców oraz wskazała, że sprawa ustalenia stopnia niepełnosprawności jej mamy jest w toku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie (przywoływane dalej jako: "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r., nr SKO.4111.3072.2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323), dalej jako "u.ś.r.", utrzymało ww. decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy po przytoczeniu treści art.17 ust.1, ust. 1a i ust.1b u.ś.r. oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13 wskazał, że z ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Należało zatem uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. Kolegium, przychylając się do orzecznictwa sądowego w tej kwestii, stwierdziło że organ pierwszej instancji dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Literalna wykładnia tego przepisu, w oderwaniu od całości regulacji ustawy oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowi naruszenie prawa materialnego. W tym zakresie Kolegium nie podzieliło więc stanowiska organu I instancji. Powstanie niepełnosprawności ojca Strony po określonym w ustawie wieku nie stanowi przeszkody w pozytywnym załatwieniu wniosku, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek określonych w ustawie. Organ wyjaśnił dalej, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten przewiduje przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wykluczając przyznanie tego świadczenia w sytuacji nielegitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca potwierdził zatem, że obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem współmałżonka legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji względem niego, chyba że małżonek nie jest w stanie zrealizować obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich. Pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza zatem z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie osoba wymagająca opieki, ojciec wnioskodawczyni - S. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w wyniku wyroku Sądu Rejonowego w Koszalinie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2023 r., sygn. akt IV U 5/23, którym Sąd zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie z dnia 10 listopada 2022 r. Z ww. wyroku wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2022 r. Daty zaistnienia niepełnosprawności nie da się ustalić, a orzeczenie wydano na stałe. S. P. pozostaje w związku małżeńskim z matką wnioskodawczyni - H. P., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź równorzędnym (orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, bądź lekarza rzeczoznawcy KRUS), posiada natomiast ostateczne orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia 11 grudnia 2022 r., wydane na czas określony. Opiekę nad S. P. sprawuje jego córka - wnioskodawczyni, która z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Fakt oraz zakres opieki został ustalony w toku postępowania przed organem pierwszej instancji oraz nie był przez organ kwestionowany. W ocenie organu odwoławczego, pomimo sprawowania opieki nad ojcem świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawczyni nie przysługuje z uwagi na okoliczność, że małżonka S. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź równorzędnym. Istnieje zatem w sprawie przesłanka negatywna do przyznania wnioskodawczym świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powoływana przez Stronę okoliczność braku możliwości sprawowania opieki przez matkę, a żonę osoby wymagającej opieki, wynikająca z jej stanu zdrowia, nie znosi tej przesłanki i tym samym przesądza o zasadności odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., pomimo niewłaściwej oceny przez organ przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż opieka ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku (zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice oraz dzieci powinni wspierać się wzajemnie. Poprzez wzajemne wsparcie w art. 87 rozumie się pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, kalectwie, pomoc w podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz, pomoc fizyczna przy wykonywaniu różnych czynności życiowych). Świadczenie to może być przyznane tylko w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Pomimo więc zrozumienia dla trudnej sytuacji strony i jej rodziny, świadczenie pielęgnacyjne Stronie nie przysługuje. Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że osoby niepełnosprawne, które ukończyły 18 rok życia, od 1 stycznia 2024 r. mogą ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego w trybie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób, a więc i potrzeb polegających na konieczności sfinansowania opieki świadczonej przez inne osoby. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała między innymi, że była nieświadoma faktu, że jej mama musi posiadać znaczny stopień niepełnosprawności, żeby wykluczyć ją z grona osób, które mają sprawować opiekę nad jej tatą. Skarżąca zarzuciła organowi, że w treści decyzji powołał przepisy obowiązujące w 2024 r., skoro jej wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został w 2022 r. Skarżąca wyjaśniła, że jej mama, z uwagi na swoje schorzenia i choroby, nie jest w stanie opiekować się chorym tatą, co stwierdził lekarz rodzinny. Skarżąca opisała stan zdrowia mamy i wskazała, że z tego względu ona sama wymaga jej opieki. Tymczasem zdaniem organów jest zdrową osobą, która powinna opiekować się jej tatą. Do skargi Skarżąca załączyła kserokopie: zaświadczenia lekarskiego lekarza specjalisty ortopedii i traumatologii na potwierdzenie choroby zwyrodnieniowej obu kolan jej mamy, wyroku Sądu Rejonowego w Koszalinie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2023 r., sygn. akt IV U 5/23 w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności jej taty oraz kolejnych dwóch zaświadczeń – lekarza i fizjoterapeuty potwierdzających opisane w treści skargi choroby i schorzenia jej mamy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie bezspornym jest, że ojciec Skarżącej legitymował się orzeczeniem Sądu Rejonowego w Koszalinie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt IV U 5/22 o zaliczeniu jego do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano 9 października 2023 r., a z jego treści wynika, że brak jest możliwości ustalenia od kiedy istnieje niepełnosprawność u ojca Skarżącej, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2022 r. Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki pozytywne i jednocześnie nie zaistnieją przesłanki negatywne. W powołanych przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca określił ściśle katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony między innymi przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi o obowiązku alimentacyjnym, o którym mowa w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Najistotniejsze w niniejszej sprawie jest wskazanie, że z uwagi na istniejącą rozbieżność wykładni wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 14 listopada 2022 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)" (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Uzasadniając swoje stanowisko, skład poszerzony NSA wskazał w szczególności, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z powołaniem się na zasady języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności, zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, albowiem ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę na uprzednie brzmienie przepisów art. 17 u.ś.r., które do 2013 r. odnosiły się do kryterium braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez małżonka, czy też krewnego bliższego stopnia. Po zmianie ustawy kryterium to zastąpione zostało warunkiem, aby osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności, legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. NSA stwierdził, że dokonana zmiana i wprowadzone kryterium są efektem celowej aktywności prawodawcy, nawiązującego do prokonstytucyjnej i systemowej wykładni sądów, jakiej poddawany był przepis w poprzednim brzmieniu. NSA uznał, że w przypadku omawianych przepisów, nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny, czy podające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że zarówno art. 18, jak i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zobowiązują państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Zgodnie natomiast z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych w art. 71 Konstytucji RP można dochodzić w granicach określonych w ustawie. Świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe, zróżnicowane. W ocenie NSA, uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca, świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. O specjalny zasiłek opiekuńczy, przy spełnieniu przesłanek dochodowych, skutecznie ubiegać się może każda osoba, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W konkluzji NSA wskazał, że stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a niezależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Taka regulacja nie jest więc sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadą sprawiedliwości społecznej. Zgodnie zaś z art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z treści powołanej regulacji wywodzi się moc wiążącą uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, a istota tego związania oznacza, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1341/22, opubl. w CBOSA). Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie nie znalazł natomiast podstaw ku temu, by zakwestionować stanowisko zajęte w zacytowanej uchwale. Wobec powyższego Sąd wskazuje, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 789/13 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, iż "obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 k.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16)" (por. także M. Załucki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz 2023, wyd. 1, C.H. Beck 2023, komentarz do art. 21). "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje" (A. Kawałko, H. Witczak w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Wolters Kluwer 2021, komentarz do art. 129). Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o. zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei, stosownie do § 2 tego przepisu wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może lecz nie musi polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o. osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Organy orzekające w sprawie słusznie zatem uznały, że to małżonek, zgodnie z przywołanymi wyżej regulacjami k.r.o., był w pierwszej kolejności zobowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Skoro zatem Skarżąca nie była osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec swojego ojca, nie mogła ona uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając zatem na uwadze treść przywołanej powyżej uchwały, uznać należy, że zarzuty skargi okazały się niezasadne. Fakt, że nie zostało wykazane aby małżonek osoby wymagającej opieki legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciążyłby obowiązek alimentacyjny i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności. W tej sytuacji podnoszone przez Skarżącą okoliczności związane z tym, że żona wymagającego opieki męża posiada stopień niepełnosprawności stopnia lekkiego i nie jest wstanie opiekować się mężem i sama wymaga opieki nie stanowi przesłanki do uwzględnienia skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną. Powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.