II SA/Sz 377/19

] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej D. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza B. przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] nr [...] w sprawie ustalenia odpłatności D. B. za pobyt syna - J. C. w Domu Pomocy Społecznej w N. od [...] w wysokości [...] zł miesięcznie oraz umorzyło w tym zakresie postępowanie I instancji. Z uzasadnienia ww. decyzji wynika następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzją Starosty [...] (organu prowadzącego dom pomocy społecznej) z dnia [...] nr [...] J. C. od dnia [...] został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie w N. na czas nieokreślony. Decyzją z dnia [...] nr [...] ustalono odpłatność J. C. za jego pobyt w DPS w wysokości [...] zł oraz odpłatność za ten pobyt jego matce D. B. w wysokości [...] zł miesięcznie wskazując miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w kwocie [...]zł. Kolejną decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji zmienił swoją decyzję z dnia [...] wskazując miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS w kwocie [...]zł, ustalił odpłatność J. C. w wysokości [...] zł oraz ustalił odpłatność D. B. w wysokości [...] zł. W związku z brakiem wpłat ze strony D. B. za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej w N. , decyzją z dnia [...] nr [...], organ ustalił D. B. wysokość odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę B. za okres od [...] do dnia [...]. w kwocie [...]zł. Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] ustalił D. B. odpłatność za pobyt syna w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od [...] D. B. odwołała się od tej decyzji wskazując, że nie jest w stanie dokonywać wpłaty w kwocie [...]zł ze względu na wysokie koszty utrzymania w [...], gdzie obecnie zamieszkuje i wnosi o zwolnienie z obowiązku płatności w takiej wysokości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po zapoznaniu się z całością akt sprawy, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, wskazaną powyżej decyzją z dnia [...] ustalono D. B. odpłatność za pobyt syna w DPS w N. , od [...] w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że nawet w przypadku potwierdzenia, po przeprowadzonym postępowaniu uzupełniającym, iż wysokość odpłatności obciążająca skarżącą jest taka sama jak w decyzji nr [...], to wydanie decyzji ustalającej odpłatność D. B. jest koniecznością. Organ stwierdził, że decyzja nr [...] nie nałożyła obowiązku ponoszenia odpłatności na nią, ponieważ wówczas nie była ona stroną postępowaniai decyzja w ogóle nie została jej doręczona. Organ uzasadnił także wysokość ustalonej odpłatności. D. B. odwołała się od tej decyzji, zarzucając jej naruszenie wskazanych przepisów ustawy o pomocy społecznej, które doprowadziło do błędnego uznania, że skarżąca jest w stanie pokrywać koszty pobytu syna w DPS w N. w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu odwołania wyjaśniła, że po odjęciu kosztów związanych z niezbędnymi opłatami pozostaje jej do dyspozycji kwota [...], czyli ok [...] zł, a jej emerytura uzyskiwana w [...] jest niższa, niż średnia krajowa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w powołanej na wstępie decyzji z dnia [...] wskazało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem doszło do wydania decyzji w sprawie rozstrzygniętej uprzednio inną decyzją. Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja wydana została w sprawie, która uprzednio została rozpatrzona inną decyzją. Porównanie stron postępowania (adresatów decyzji), właściwego organu wydającego decyzje oraz przedmiotu obu decyzji, pozwala na uznanie, że obie decyzje wydano w tej samej sprawie. Pierwszą z wydanych decyzji, tj. decyzją nr [...] z dnia [...] organ I instancji zmienił decyzję ustalającą odpłatność za pobyt J. C. w DPS w N. , dla mieszkańca DPS oraz jego matki D. B. w wysokości [...] zł oraz w wysokości [...] zł. Drugą decyzją znajdującą się obecnie w obrocie prawnym, od której odwołanie rozpatrywane jest w niniejszym postępowaniu, po uchyleniu przez Kolegium poprzedniej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, ten sam organ ustalił D. B. odpłatność za pobyt syna w DPS w N. , od [...] w wysokości [...] zł. Zatem organ ustalił tej samej osobie w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, odpłatność za pobyt syna w DPS, w takiej samej wysokości, w dwóch różnych decyzjach. W związku z tym, że zaskarżona decyzja dotyczy sprawy tożsamej ze sprawą zakończoną decyzją Kierownika MGOPS w B. z dnia [...] oznacza to, zdaniem Kolegium, że decyzja ta dotyczy sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją, a tym samym jest obarczona wadą, która nie pozwala na utrzymanie jej w mocy. Z tego powodu Kolegium stwierdziło, że zaskarżoną obecnie decyzję należy uchylić i na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Ponadto, Kolegium stwierdziło, że decyzja z dnia [...] którą kwestia opłaty za pobyt J. C. w DPS została uprzednio rozstrzygnięta, została doręczona jednej ze stron, tj. J. C. w dniu [...] Nie doręczono jej drugiej ze stron D. B.. W aktach sprawy znajduje się jednak pismo D. B., które wpłynęło do organu w dniu [...] a w którym zakwestionowała ona wysokość obciążającej ją opłaty za pobyt syna w DPS. Kolegium doszło do przekonania, że skoro w piśmie tym strona wyraziła swój sprzeciw i niezadowolenie z wysokości opłaty, a także skoro pismo to wpłynęło do organu w terminie do złożenia odwołania od decyzji w tej sprawie, to należy je potraktować jak odwołanie od tej decyzji. Kolegium rozpatrzy to odwołanie w odrębnym postępowaniu. Pismem z dnia [...] D. B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej naruszenie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że przedmiotowa decyzja jest nieważna z uwagi na fakt, iż dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Zdaniem skarżącej, decyzja z dnia [...] nie ma cechy ostateczności, bowiem nigdy nie została doręczona skarżącej. Ponadto, skarżąca wyjaśniła, że nie jest w stanie pokryć kosztów pobytu syna w domu pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd, w granicach ww. kognicji, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym, a tym samym skarga D. B. podlega uwzględnieniu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm., dalej jako: "u.p.s."). W art. 61 ust. 1, ustawa ta stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym podmioty określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Regulacja ta prowadzi do wniosku, iż obowiązek podmiotów określonych w przepisie art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 ma charakter akcesoryjny i powstaje dopiero wówczas, gdy mieszkaniec domu nie ponosi pełnej odpłatności. Ponadto stosownie do brzmienia art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Kwestionowaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] w sprawie ustalenia odpłatności skarżącej za pobyt jej syna w domu pomocy społecznej od [...] w wysokości [...] zł miesięcznie, oraz umorzyło w tym zakresie postępowanie I instancji jako bezprzedmiotowe, wskazując, że zaskarżona decyzja wydana została w sprawie już rozstrzygniętej ostatecznie inną decyzją, tj. decyzją organu I instancji z dnia [...] W ocenie Sądu, z powyższym stanowiskiem organu II instancji nie sposób się zgodzić. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przewidziany w art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. Odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłat skutkuje wydaniem stosownej decyzji ustalającej wysokość tych opłat. W rozpatrywanej sprawie, w dniu [...] została pomiędzy organem I instancji a skarżącą zawarta umowa, o której mowa powyżej, tj. zobowiązująca skarżącą do pokrycia opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej. Następnie, w dniu [...] skarżąca podpisała aneks do ww. umowy modyfikujący kwotę przedmiotowej opłaty. Tym samym, uznać należało, że w związku z zawarciem ww. umowy, umożliwiającej skarżącej ponoszenie dobrowolnie wskazanych w niej opłat, brak było podstaw do określenia skarżącej przedmiotowego obowiązku w drodze decyzji administracyjnej. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że błędne jest stanowisko Kolegium, iż adresatem decyzji organu I instancji z dnia [...] jest – oprócz J. C. – skarżąca, skoro ciążący na niej obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej został skonkretyzowany w umowie zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. Na marginesie wskazać również należy, że powyższa decyzja z dnia [...] zdaniem Sądu, w ogóle nie weszła do obrotu prawnego z uwagi na jej wadliwe doręczenie. Jak wynika bowiem z adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru ww. decyzji, została ona doręczona do rąk starszego administratora domu pomocy społecznej, w którym przebywa syn skarżącej. W aktach sprawy brak natomiast upoważnienia do odbioru korespondencji udzielonego przez syna skarżącej ww. pracownikowi domu pomocy społecznej. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się projekt aneksu z dnia [...] do umowy zawartej w dniu [...] który nie został zaakceptowany przez skarżącą. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, organ I instancji zasadnie ustalił skarżącej – w drodze decyzji z dnia [...] – odpłatność za pobyt jej syna w domu pomocy społecznej. Decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu [...] Nie sposób zatem uznać, jak stwierdziło to Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że organ I instancji ustalił tej samej osobie w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej odpłatność za pobyt jej syna w domu pomocy społecznej, w takiej samej wysokości, w dwóch różnych decyzjach. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że Kolegium – prowadząc to postępowanie – nie wywiązało się w sposób należyty z ciążących na nim obowiązków poprzez naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 oraz art. 105 § 1 K.p.a., co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Naruszenie wyżej wymienionych przepisów proceduralnych przełożyło się na naruszenie przepisu prawa materialnego, bowiem, nieustalenie kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu pensjonariusza w domu pomocy społecznej stanowi naruszenie art. 61 u.p.s. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ II instancji zobowiązany jest do dokładnego i prawidłowego ustalenia kluczowej kwestii w tej sprawie, czyli kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt syna skarżącej w domu pomocy społecznej, i to w sposób wynikający z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji i tym samym wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.