II SA/Sz 385/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk – Meder /spr./ Asesor WSA Kazimierz Maczewski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Płocharska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Nr [...] z dnia [...] r. 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 4, art. 17 ust. 2, art. 18 ust. 5, art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zmianami), po rozpatrzeniu wniosku I. C. odmówił przyznania pomocy w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych – zajęć terapeutycznych dla syna M. C. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że chociaż dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi [...] zł, to jednak ze względu na trudną sytuację materialną spowodowaną niepełnosprawnością i chorobą syna M., sprawę I. C. należało uznać za szczególnie uzasadniony przypadek. Odmowę przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych uzasadniono trudną sytuacją finansową Ośrodka oraz brakiem odpowiednio wykwalifikowanej kadry – specjalisty terapeuty dla dziecka [...]. Organ I instancji podał jednocześnie, że M. C. uczęszcza do Specjalistycznego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w [...], gdzie uczestniczy w zajęciach rehabilitacyjnych, logorytmice, terapii mowy i rehabilitacji ruchowej. Objęty jest nadto opieką psychologiczną oraz programem indywidualnie dostosowanym do potrzeb dziecka. Otrzymuje również wsparcie terapeutyczne ze strony Stowarzyszenia A. oraz matki, która odbyła w tym zakresie specjalne przeszkolenie. I. C. odwołała się od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy. W obszernym uzasadnieniu odwołania wskazała na przyczyny, dla których jej syn M. C. winien otrzymać specjalistyczne usługi opiekuńcze i powołała się w tym względzie na zalecenia lekarza specjalisty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że M. C. ma rozpoznany [...] oraz to, że orzeczeniem Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności został zaliczony do osób niepełnosprawnych od urodzenia. Lekarz specjalista stwierdził konieczność korzystania przez M. C. z usług opiekuńczych w ilości [...] godzin dziennie. W ocenie Kolegium odmowa przyznania I. C. specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna M. nie wynika ze złej woli organu, ale z braku realnych możliwości spełnienia żądania strony na dzień wydania decyzji. Organ odwoławczy podał nadto w uzasadnieniu swojej decyzji, że M. C. uczęszcza do Przedszkola [...], gdzie uczestniczy w zajęciach ruchowo-rehabilitacyjnych dostosowanych do jego potrzeb. Dziecko uczestniczy również w zajęciach zorganizowanych przez Stowarzyszenie A., a jego matka została przeszkolona do prowadzenia indywidualnej terapii z dzieckiem [...] w domu. Kolegium odmowę przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych uzasadniło również tym, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie posiada odpowiednio wykwalifikowanej kadry do realizowania zadań określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych oraz kwalifikacji osób świadczących takie usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi (Dz.U. z 1997 r. Nr 2, poz. 12) I. C. w dniu [...] r. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając tej decyzji naruszenie prawa i interesu prawnego. Skarżąca podniosła, że wbrew twierdzeniom Kolegium, art. 10 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zalicza specjalistyczne usługi opiekuńcze do zadań obowiązkowych pomocy społecznej. I. C. kwestionowała nadto twierdzenia organów orzekających w sprawie, iż posiada kwalifikacje do prowadzenia zajęć terapeutycznych z dzieckiem [...] w domu. Oświadczyła, że jej umiejętności wynikają z chęci pomocy synowi i samokształcenia. Nie zgodziła się również z argumentem podanym w decyzji, iż M. C. korzysta w Przedszkolu [...] z form terapii, albowiem placówka ta ma charakter opiekuńczy nie zaś rehabilitacyjno-terapeutyczny. Skarżąca wskazała nadto, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są finansowane przez urząd wojewódzki , co świadczy o nietrafności argumentu o braku możliwości finansowych. Nadto podała, że usługi są odpłatne, a odpłatność uzależniona jest od dochodu na osobę w rodzinie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w dniu jej wydania wykazała, że decyzja narusza prawo, a skarga zasługuje na uwzględnienie. Kryteria podmiotowe dostępu do usług opiekuńczych określa art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zmianami). Ustawodawca rozróżnia dwie kategorie osób wymagających pomocy: osoby samotne pozbawione pomocy oraz osoby, którym rodzina nie może zapewnić usług opiekuńczych. W art. 18 ust. 4 ustawodawca zdefiniował pojęcie specjalistycznych usług opiekuńczych, które są dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności i świadczone są przez osoby z przygotowaniem specjalistycznym. Okolicznością w sprawie bezsporną i zgodnie przyznaną przez organy obu instancji jest, że M. C. jako dziecko [...] wymaga specjalistycznych usług opiekuńczych. Bezsporne jest również i to, że przyznanie usług opiekuńczych osobom funkcjonującym w rodzinie ma charakter fakultatywny, co oznacza, że decyzja w tej sprawie ma charakter uznania administracyjnego. Kontrola Sądu ograniczona została zatem do zbadania, czy organy orzekające w sprawie odmawiając skarżącej przyznania usług opiekuńczych nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jako przyczynę odmowy podaje się brak wykwalifikowanej kadry do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych dla dziecka [...] oraz ograniczone środki finansowe przeznaczone na pomoc społeczną, niewspółmierne do wszystkich uzasadnionych potrzeb. Argument o niewystarczających środkach finansowych ma niewątpliwie oparcie w przepisach ustawy o pomocy społecznej, której art. 2 ust. 4 nakazuje uwzględniać potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy, o ile odpowiadają one celom i możliwościom pomocy społecznej. Odmowa przyznania świadczeń z tego powodu winna być jednak przez organy pomocy społecznej odpowiednio udowodniona. Tymczasem Kolegium, jak i organ I instancji ograniczyły się do powołania argumentu o braku dostatecznych środków finansowych, którego nie poparły żadnymi miarodajnymi informacjami w tym zakresie. Nieuzasadniona z punktu widzenia przepisów ustawy jest również odmowa przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych z powodu braku odpowiednio wykwalifikowanej kadry terapeutycznej przygotowanej do pracy dzieckiem [...]. Podnieść należy, na co wskazała częściowo trafnie skarżąca, iż zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ze świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych w miejscu zamieszkania należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Zapis ten nie oznacza, że gmina ma obowiązek przyznania usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych wszystkim, którzy tych usług potrzebują i którzy zgłoszą żądanie w tym zakresie. Z zapisu tego wynika jednak, że gmina finansowo i organizacyjnie powinna być do świadczenia takich usług przygotowana. Ponosi bowiem odpowiedzialność za to, by w sytuacji, w której zaistnieje konieczność przyznania takich usług, nie zachodziły żadne przeszkody co do wykonalności tego zadania. Brak wykwalifikowanej kadry terapeutycznej do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, zdaniem Sądu, nie stanowi przekonującego prawnie argumentu odmowy przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osoby dotkniętej [...]. Zasadą, na którą powołują się organy pomocy społecznej rozpatrując wnioski o przyznanie świadczeń jest ich subsydiarny charakter. Nie można jednak mówić o wspomagającym charakterze świadczeń pomocy społecznej w sytuacji, gdy organy orzekające w sprawie przerzucają cały ciężar terapii dziecka, u którego stwierdzono [...] na matkę dziecka, tak jak to miało miejsce w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Gmina odmawiając przyznania świadczeń ze względu na brak odpowiedniej kadry terapeutycznej naraża się na zarzut ograniczania zadań pomocy społecznej, do których świadczenia obowiązana jest z mocy ustawy. Przytoczone wyżej okoliczności wskazują jednoznacznie na przekroczenie przez organy orzekające w sprawie granic uznania administracyjnego i z tego powodu decyzja w przedmiocie odmowy przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych została uchylona w celu ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy, w zgodzie z obowiązującymi przepisami ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) orzekł jak w sentencji.