II SA/Sz 392/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Uczelnianej Komisji do spraw Pomocy Materialnej Uniwersytetu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., Nr[...] , wydaną na podstawie art. 175 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu nie przyznała T. C. T. stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zarządzeniem nr [...] z dnia [...] r. wydanym przez Rektora Uniwersytetu w sprawie ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta, uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne dla Studentów Uniwersytetu, próg dochodu dla ubiegającego się o przedmiotowe świadczenie w roku akademickim [...] , wynosi [...] zł. Jak ustalił organ, dochód na osobę w rodzinie T. T. wyniósł [...] zł, a został obliczony na podstawie przedłożonego kompletu dokumentów - zgodnie z Regulaminem zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu. W związku z przekroczeniem progu dochodowego, organ odmówił wnioskodawcy przyznania stypendium socjalnego. T. T. skierował odwołanie od powyższej decyzji do Uczelnianej Komisji ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu wskazując, że przyjęte przez organ kryterium dochodowe jest sprzeczne z ustawą. Odwołujący się zauważył, że w roku akademickim[...] uległa zmianie maksymalna oraz minimalna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego przez studentów i doktorantów. Zdaniem strony, podwyższenie maksymalnej wysokości dochodu z dotychczasowych [...] zł na [...] zł, ma również wpływ na ustalanie samodzielności finansowej studenta - regulacja z art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Odwołujący się wskazał, że od [...] r. kwotą maksymalną, wyznaczającą górną granicę dochodu uprawniającego do przyznania stypendium socjalnego, jest kwota [...] zł, równa kwocie uznania studenta za samodzielnego finansowo. Zauważył, że podana kwota znacznie przekracza kryterium [...] zł, które wbrew ustawie nie było waloryzowane od lat, a przepisy prawa nie powinny być interpretowane na niekorzyść wnioskodawcy. Dodał, że każde kryterium ustalone poniżej ustawowej górnej granicy dochodu sprawia, że nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować finansowo i potrzebuje pomocy. Pomoc w postaci stypendium jest niezbędna na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, zwłaszcza na zabezpieczenie miejsca zamieszkiwania (ponieważ studiuje poza miejscem zamieszkania) oraz na inne niezbędne częściowe zabezpieczenie, jak żywność. Odwołujący się argumentuje, że pochodzi ze wsi, więc możliwości kształcenia ma mniejsze niż studenci pochodzący z miasta. Przyznanie pomocy socjalnej pozwoli mu wyrównać szansę na kształcenie, a także kontynuować naukę. Decyzją z dnia [...]r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 207 ust. 1, art. 179 ust. 2 i ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej z dnia [...] Uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że kierując się analizą akt sprawy ustalił, że dochód na jednego członka rodziny T. T. został wyliczony prawidłowo przez organ pierwszej instancji i wynosi [...] zł. Organ stwierdził, że dochód wnioskodawcy przekracza kryterium [...] zł, określone w zarządzeniu Rektora Uniwersytetu nr [...] z dnia [...]r., które obowiązuje w roku akademickim [...]. Organ zauważył, że stosownie do § 7 ust. 2 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu, wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta, uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, zwiększenie stypendium socjalnego z tytułu zamieszkiwania w domu studenckim lub w obiekcie inny niż dom studencki, jak i wysokość ww. stypendiów, ustala Rektor w porozumieniu z Uczelnianą Radą Samorządu Studenckiego. Powyższy zapis regulaminu w tym także § 7 ust. 3 ustalający wysokość kryterium dochodowego studenta, o którym mowa ust. 2, jest – według organu - zgodny z założeniami art. 179 ust. 2 i ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Komisja Uczelniana uznała, że zgodnie z ustaleniami zarządzenia Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r., nr [...] dochód maksymalny studenta w wysokości [...] zł, uprawniający do ubiegania się o pomoc w postaci stypendium socjalnego, mieści się w granicach określonych w ustawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, T. T. wniósł o uchylenie decyzji Uczelnianej Komisji ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu z dnia [...] r. Skarżący wskazał na wstępie, że organ pierwszej instancji przetrzymał bezprawnie jego odwołanie. Sprawa winna być rozpatrzona w przeciągu 30 dni, natomiast od momentu złożenia odwołania do dnia doręczenia zaskarżonej decyzji upłynęły 4 miesiące. Podał, że organ odwoławczy nie odniósł się do głównych zarzutów odwołania, co ma potwierdzać ich zasadność i chęć ominięcia wyjaśnienia zarzutów. T. T. zakwestionował ustalenia organu odwoławczego w tejże sprawie, co do wysokości dochodu strony wskazując, że ustawa podwyższyła kryterium dochodowe do wysokości [...] zł, na osobę, na miesiąc w rodzinie studenta. Zdaniem strony, Rektor wprowadził, wbrew ustawom, swoje kryterium dochodowe na poziomie zaniżonym. Skarżący uważa, że w roku akademickim [...] obowiązuje maksymalne kryterium ([...] zł), a wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie weryfikowania oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kwota kryterium podana przez organ w zaskarżonej decyzji, odnosiła się do [...] r. i jest dyskryminująco, w niezmienionej formie, przeniesiona na rok [...]. T. T. podał, że obliczony przez organ dochód, zrównał go ze wszystkimi, którym pomoc się nie należy. Takie pojmowanie udzielania pomocy, nie mieści się - zdaniem skarżącego - w ustawowych kryteriach przedmiotu sprawy. T. T. wywiódł dalej, że samodzielnie narzucone przez Rektora kryterium, przy tym ustalone wbrew ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym oraz ustawie o dodatkach i zasiłkach rodzinnych, wytworzyło korzystną sytuację dla jednej grupy studentów - "miejscowych", a niekorzystną oraz dyskryminującą dla drugiej niezamożnej "pozamiastowej" grupy studentów. Skarżący wywiódł dalej, że zaskarżona decyzja pomija, że pierwszorzędne znaczenie w tej sprawie ma kwestia samodzielności finansowej studenta. Dochód takiego studenta, stosownie do art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, wynosi [...] zł. Jak zauważył dalej skarżący, określenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta powinno odbywać się stosownie do art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który posługuje się pojęciem tzw. dochodu netto. Według strony, przy zastosowaniu powyższych przepisów wynikałoby niezbicie, że nie jest osobą samodzielną finansową, co w połączeniu z kwestią, że ponosi większe koszty za dostęp do nauki, jest jak najbardziej uprawnionym do otrzymania stypendium socjalnego. Ponadto T. T. wskazał, iż nie otrzymał żadnego stypendium, a wyjaśnia tę kwestię z tego powodu, że nazewnictwo użyte w decyzji o "zwiększonej wysokości stypendium", może mylnie sugerować sytuację, że jakieś stypendium skarżący otrzymał. Uczelniania Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu reprezentowana przez r.pr. J. W., udzielając odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko, zaprezentowane w treści zaskarżonej decyzji. Ponadto organ zauważył, że górne kryterium dochodowe w wysokości [...] zł, zostało ustalone, na podstawie szczegółowej analizy sytuacji finansowej uczelni, a w szczególności wysokości dotacji otrzymanej na świadczenia pomocy materialnej. Za nietrafne, organ uznał twierdzenia skarżącego o dyskryminowaniu studentów mieszkających na stałe poza S. Wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, przyjęta dla uzyskania stypendium socjalnego, jest dla wszystkich studentów jednakowa, studenci mieszkający na stałe poza S. mogą ubiegać się o stypendium socjalne w zwiększonej wysokości. Ustalony przez organ dochód skarżącego, którego wysokość nie była przez stronę kwestionowana, przewyższa kryterium dochodu przyjętego przez Rektora Uniwersytetu. Za bezprzedmiotowe, organ uznał twierdzenia skarżącego, co do potrzeby stosowania w sprawie pojęcia samodzielności finansowej studenta, skoro organy obu instancji nie uznały wnioskodawcy za samodzielnego finansowo studenta w rozumieniu, art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Przy ustalaniu dochodu wzięto pod uwagę wszystkie dochody osób, o których mowa w art. 179 ust. 4 pkt 3 ww. ustawy – rodziców skarżącego oraz będących na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnich. Odnosząc się do nazewnictwa przedmiotowego świadczenia, w postaci stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości, to jak zauważył organ, wynika ono z katalogu świadczeń umieszczonych w ustawie, a jest co do zasady zwiększone z powodu trudności studenta w dojeździe do uczelni, stąd też sformułowanie to znalazło zastosowanie w decyzjach organów obu instancji. Organ odwoławczy odniósł się także do podnoszonego przez skarżącego opóźnienia w załatwieniu sprawy, które spowodowane było koniecznością ustalenia daty doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji. W piśmie z dnia [...] r., skarżący T. T. podtrzymał zarzuty przeciwko zaskarżonej decyzji. Ponadto zakwestionował możliwość podjęcia zarządzenia ustalającego kryterium dochodowe studenta przez Rektora Uniwersytetu, z powodu braku powiadomienia studentów i braku roku akademickiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, dokonywaną pod kątem zgodności zarówno w zakresie zastosowania w danej sprawie przepisów procedury administracyjnej, jak również zastosowanych przepisów prawa materialnego. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według zakresu i kryterium wyżej określonego, nie potwierdziła zarzutów naruszenia prawa, jakie miałyby wynikać z wydania zaskarżonej decyzji, co uzasadnia stwierdzenie, że skargi T. T. jest nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiot niniejszej skargi obejmuje problematykę pomocy socjalnej dla studentów, pochodzącej ze środków publicznych, której zakres określa art. 173 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo szkolnictwie wyższym (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.). Stosownie do art. 173 ust. 1 pkt 1- 4 i 8 ww. ustawy, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: stypendium socjalnego, stypendium socjalnego dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora dla najlepszych studentów, stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe, zapomogi. Jak wynika z akt sprawy, rozstrzygnięciem organu objęta była sprawa wywołana wnioskiem T. T. o przyznanie stypendium socjalnego (art. 173 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym). W art. 179 ww. ustawy, określone zostały zasady i warunki przyznania stypendium socjalnego dla studentów. Zauważyć należy, że w ust. 1 powołanego artykułu, określony został podstawowy warunek przyznania przedmiotowej pomocy, który wyznacza trudna sytuacja materialna studenta. Doprecyzowanie tego warunku jest zadaniem uczelni, stosownie bowiem do ust. 2 art. 179, rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne (próg dochodu). Stosownie do art. 179 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, minimalna wysokość dochodu na osobę w rodzinie, przy której uczelnie gwarantują otrzymanie stypendium socjalnego jest ustalona jako 1,30 określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182) kwoty kryterium dla osoby w rodzinie – obecnie [...] zł. Maksymalna wysokość dochodu na osobę w rodzinie, przy której uczelnie, co należy podkreślić, mogą przyznawać stypendium socjalne, jest ustalona w 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), tj. kwoty kryterium dochodowego dla zasiłku rodzinnego ([...] zł) oraz kwoty zasiłku rodzinnego na dziecko powyżej 18 roku życia, wynoszącego [...] zł (od [...] r.). Z powyższego zestawienia, wynika zatem, że rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala próg dochodu dla uczelni mając na uwadze przedział od [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe wywody, za niezasadny należy uznać zarzutu skargi o naruszeniu w postępowaniu administracyjnym prawa strony do uzyskania świadczenia, z uwagi na wyznaczenie przez Rektora Uniwersytetu górnej granicy dochodu w wysokości [...] zł, tj. niższej niż górna granica ustawowego kryterium w rozumieniu art. 179 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Trzeba więc wyjaśnić skarżącemu, że wyznaczone przez ww. ustawę kryterium umożliwia przyznanie stypendium socjalnego, wszystkim osobom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza określonego dolnego progu. Prawo to może, przysługiwać również studentom, którzy mają wyższy dochód na osobę w rodzinie, o ile nie przekracza on kwoty [...] zł, ale jednocześnie pod warunkiem, że rektor w porozumieniu z organem samorządu studenckiego, określi próg dochodu wyższy niż minimum zagwarantowane ustawowo w dozwolonych ustawą granicach (patrz. M. Kubiak. Komentarz do art. 179, opubl. w Lex nr 146154). W świetle powyższego, uznać należy że powołanie się w tej sprawie przez organy, na kryterium dochodu w wysokości [...] zł, do ubiegania się o przyznanie stypendium socjalnego, spełnia postulat zgodności i przepisami prawa umiejscowionym w samej ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, jak i zgodny jest z uczelnianymi przepisami wewnętrznymi co do zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu (§ 8 ust. 3 regulaminu z dnia 7 września 2012 r.). Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów skarżącego o niemożności wydania przez Rektora zarządzenia ustalającego wysokość dochodu w wysokości [...] zł, w trybie art. 179 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, wbrew twierdzeniom strony kwestia ta nie obejmuje przedmiotu niniejszej sprawy. Granice rozpoznania skargi niniejszej wyznacza przedmiot decyzji odmownej, zakreślony wnioskiem skarżącego o przyznanie pomocy w postaci stypendium socjalnego. Kwestia zgodności z prawem przepisów wewnętrznych uczelni w tym trybu ich podjęcia, leży poza granicami kontroli zasadności przyznania stypendium dla skarżącego. Wobec podnoszonego przez stronę wadliwego wyliczenia przez organy wysokości dochodu skarżącego T. T. oraz sugerowanej przez stronę potrzeby zastosowania w sprawie kryterium dochodowego studenta samodzielnego, wyjaśnić skarżącemu należy, że w tej mierze ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym przewiduje dwie wykluczające się co do zasady alternatywy ustalenia dochodu studenta, potrzebnego do celów stypendialnych. O wyborze właściwej drogi ustalenia dochodu studenta decydują w istocie konkretne fakty. W art. 179 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawodawca przewidział ustalenie sytuacji materialnej studenta z uwzględnieniem dochodów rodziców studenta i będących na ich utrzymaniu dzieci, także w przypadku studenta będącego w związku z małżeńskim. Konieczność zastosowania tego rozwiązania wynika z faktu, że student pozostaje na utrzymaniu rodziców. Rozwiązanie przyjęte w art. 179 ust. 6 ww. ustawy, opiera się na przeciwnym niż wyżej założeniu, tj. że student spełnia warunek samodzielności finansowej, rozumianej według definicji umieszczonej w tym przepisie, tj.: - posiadał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym; - posiada stałe źródło dochodów w roku bieżącym; - jego miesięczny dochód w okresach, o których mowa w pkt 1 i 2, nie jest mniejszy niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; - nie złożył oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami bądź jednym z nich. Powoływane przez skarżącego odesłanie w art. 179 ust. 5 ustawy, umożliwiające do ustalenia dochodu studenta przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ma natomiast charakter uzupełniający (umożliwia m.in. weryfikację składników deklarowanego dochodu), w przypadku studenta pozostającego na utrzymaniu rodziny, uwzględnienie ust. 4 art. 179 ustawy, jest obligatoryjne. Jak wynika z akt sprawy, T. T. złożył w dniu [...] r. deklarację dochodu do celów stypendialnych, z którego bezspornie wynika, że skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców i mieszka czasowo w S. Powyższe nakazywało organom uznanie skarżącego za studenta w rozumieniu art. 179 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Kategoria ta wyłącza stosowanie zasad z art. 179 ust. 6 ustawy, stąd też argumenty skarżącego o stosowaniu w przedmiotowej sprawie reguł i pojęć wynikających z tego przepisu, jest tym samym niezasadne. Jeżeli zaś chodzi o zarzut dokonanej przez organy, błędnej kwalifikacji wnioskowanego świadczenia, sformułowanego jako stypendium socjalne w zwiększonej wysokości, sąd wyjaśnia skarżącemu, że przedmiotowe świadczenie rodzajowo pozostaje nadal stypendium socjalnym. Przymiotnik "zwiększone", nie oznacza możliwości organu do dodatkowego zaopatrzenia studenta w pomoc socjalną, oprócz pomocy podstawowej, ale służy odróżnieniu pomocy socjalnej dla studentów stale mieszkających w S., od kategorii studentów, takich jak skarżący, którzy mieszkają na stale poza S., a stypendium w podwyższonej wysokości jest przyznawane, właśnie w celu wyrównania tej grupie możliwości dostępu do uczelni, o ile oczywiście spełnią kryterium dochodowe. Reasumując Sąd uznał, że działania organów obu instancji rozstrzygających odmownie w przedmiocie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego, poprzedziły prawidłowe czynności służące ustaleniu istotnych dla sprawy okoliczności, konstrukcja uzasadnienia decyzji spełnia wymogi ustanowione w art. 107 § 3 K.p.a., w dziedzinie faktów oraz wskazanie normy obowiązującej prawa materialnego i jej znaczenia w tejże sprawie. Rozstrzygnięcie sprawy stanowi logiczną konsekwencję przyjętych przez organy okoliczności sprawy z uwzględnieniem wywodów strony, samo zaś rozstrzygnięcie oparte jest na obiektywnych przesłankach wynikających z przepisów, które legły u podstaw jej wydania. Jeżeli zaś chodzi o kwestię naruszenia terminu załatwienia sprawy administracyjnej w postępowaniu odwoławczym, to jak wyjaśniono w odpowiedzi na skargę, wynikało z konieczności ustalenia zachowania terminu do wniesienia odwołania. Jednakże ewentualne przedłużenie postępowania pozostawało bez wpływu na prawidłowość podjętej decyzji przez organy obu instancji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł w sentencji wyroku o oddaleniu skargi.