II SA/Sz 420/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędzia WSA Arkadiusz Windak /spr./, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetek oddala skargę Decyzją z dnia (...) nr (...), Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, po rozpoznaniu wniosku K D, w oparciu o art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 3 pkt 11, art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) odmówił umorzenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych ustalonych decyzjami: nr (...) z dnia (...) i nr (...) z dnia (...) oraz odsetek od świadczeń nienależnie pobranych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż rodzina wnioskodawczyni uzyskuje miesięczny dochód: z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2286,50 zł oraz ze świadczeń rodzinnych w wysokości 112 zł. Dalej podał, iż K D "dokłada się" do opłat mieszkaniowych, a ponadto ponosi wydatki na: przedszkole – 500 zł, telefon – 299,16 zł oraz spłatę rat kredytowych - 1308,33 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, organ nie znalazł podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych i odsetek od tych świadczeń. Organ I instancji podkreślił, iż fakt spłacania zobowiązań kredytowych nie jest szczególnie uzasadnioną okolicznością dotyczącą rodziny, o której mowa w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od powyższej decyzji K D złożyła odwołanie stwierdzając, że organ orzekający oceniając jej sytuację materialną nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności, które przedstawiła w sprawie, tj. kosztów dojazdów do pracy – 125 zł oraz wydatków na leki - 200 zł. Ponadto poinformowała, iż nie posiada żadnych oszczędności, ani pieniędzy z uzyskanych z kredytów. Zaznaczyła, iż kredyt został wzięty na spłatę istniejących zadłużeń oraz zaległych rachunków. W wyniku rozpatrzenia sprawy, na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia (...)., nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przytaczając stan faktyczny sprawy wskazał, że K D nienależnie pobrała dodatek do zasiłku rodzinnego za okres od 1 czerwca do 31 grudnia 2006 r. w kwocie 2.800 zł. Podkreślono, iż strona świadomie wprowadziła w błąd organ orzekający zatajając fakt podjęcia pracy od 1 czerwca 2006 r. i pobierała świadczenia mając wiedzę, iż jej nie przysługiwały. Dalej Kolegium podzieliło stanowisko reprezentowane przez organ I instancji, iż w sprawie nie zaistniała przesłanka do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetek, o której mowa w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. szczególnie uzasadniona okoliczność dotycząca sytuacji rodziny. Organ wyjaśnił, iż problemy finansowe, na które powołuje się strona nie stanowią podstawy do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto zaznaczył, że okoliczność zaciągnięcia kredytów, których rata miesięczna łącznie wynosi 1.308 zł przy dochodzie 2.286,50 zł świadczy jedynie o podejmowaniu przez rodzinę wnioskodawczyni nieracjonalnych decyzji co do ich wydatków. Kolegium zwróciło uwagę, iż ze względu na trudną sytuację materialną rodziny, strona powinna wystąpić do organu z wnioskiem o odroczenie spłaty lub rozłożenie jej na raty. K D zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, iż organ odwoławczy nie uwzględnił wszystkich okoliczności mających wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi zarzuciła, iż organ dokonał nieprawdziwych ustaleń faktycznych, bowiem rodzina skarżącej nie mieszka wspólnie z rodzicami jej męża, tylko wynajmuje od nich mieszkanie, za które płaci 350 zł. Ponadto wskazała, iż w decyzji podano nieprawdziwe daty podpisania umów kredytowych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana – stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) – pod kątem zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że decyzja prawa nie narusza. Na wstępie należy wskazać, że przedmiotem skargi i oceny Sądu jest decyzja organu II instancji dotycząca utrzymania w mocy decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy K D umorzenia nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetek. Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) Zgodnie z tym przepisem organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Należy podkreślić, iż kryterium zastosowania art. 30 ust. 9 ww. ustawy stanowią "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Natomiast użyty w przytoczonym powyższej przepisie zwrot "może umorzyć" wskazuje, iż instytucja umorzenia przewidziana w tym przepisie ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zatem jest to szczególna forma wykonywania przepisów prawa, polegająca na tym, że nie ustawodawca, ale organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne przesłanki każdego przypadku (por. W. Jakimowicz "Wykładnia w prawie administracyjnym" Zakamycze 2006, s. 329). Kontrola prawidłowości wydania takiej decyzji polega na ocenie, czy prawidłowo przeprowadzono postępowanie, a w rezultacie, czy decyzji nie podjęto w sposób dowolny z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Zatem organ działając w ramach uznania ma obowiązek dokonać ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 11 kpa), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa) oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa W ocenie Sądu, w toku postępowania nie naruszono przepisów prawa procesowego w stopniu, które mógł mieć istotny wpływ na wynika sprawy, bowiem organ rozważył okoliczności faktyczne sprawy oraz odniósł się do okoliczności podniesionych w odwołaniu co znalazło należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W rozpatrywanej sprawie należy podzielić stanowisko organu orzekającego, iż strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, które uzasadniałyby zastosowanie instytucji umorzenia. Wyjaśnić należy, iż wprawdzie ustawodawca nie precyzuje pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności", jednakże w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się za takie okoliczności sytuacje skrajne np. brak jakichkolwiek dochodów lub uzyskiwanie dochodów poniżej minimum socjalnego i egzystencji, klęska żywiołowa, wielodzietność czy niepełnosprawność. Dodatkowo należy wyjaśnić, że w przypadku zastosowania umorzenia należy mieć na uwadze nie tylko interes strony, ale także interes społeczny, bowiem w przypadku zastosowania tej instytucji ciężar spłaty nienależnie pobranych świadczeń spoczywa na całym społeczeństwie. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wykazał, iż rodzina skarżącej posiada środki w postaci stałego miesięcznego dochodu w wysokości 2.286,50 zł oraz ponosi wysokie wydatki na spłatę zaciągniętych kredytów w wysokości 1.308,33 zł. Skarżąca jako okoliczność uzasadniającą zastosowanie umorzenia wskazała właśnie na ciężką sytuację materialną rodziny. Jak wyżej stwierdzono, sytuacja dochodowa może stanowić szczególnie uzasadnioną okoliczność o której mowa w art. 30 ust. 9 ww. ustawy, jednakże Sąd w tej kwestii podziela w pełni stanowisko organu, iż trudna sytuacja bytowa rodziny skarżącej spowodowana spłatą rat kredytowych nie stanowi przesłanki zastosowania umorzenia, lecz może stanowić podstawę do rozważań w przypadku ewentualnego złożenia wniosku o rozłożenie spłaty na raty czy odroczenie płatności. Wskazanie jako przyczynę niskich dochodów konieczność spłaty rat w żaden sposób nie uzasadniania możliwości zastosowania instytucji umorzenia, tym bardziej jeśli weźmie się pod uwagę ochronę interesu społecznego, który w tej sprawie stoi w kolizji w interesem strony. Tak więc należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie pozostawienie w dyspozycji strony środków nienależnych byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Należy zgodzić się z poglądem zawartym w zaskarżonej decyzji, iż rodzina skarżącej sama, własnym działaniem prowadzi do pogorszenia swojej sytuacji, przez nieracjonalne gospodarowanie środkami finansowymi, o czym świadczyć może ponoszenie wydatków na poziomie ok. 299 zł miesięcznie tytułem rachunków telefonicznych, a które to wydatki nie służą zaspokajaniu niezbędnych, podstawowych potrzeb rodziny skarżącej. Reasumując organ II instancji oceniając sytuację materialną i rodzinną na podstawie informacji wskazanych przez skarżącą, wyciągnął zasadne wnioski, których nie można uznać za dowolne. W uzasadnieniu w sposób jasny i logiczny podał przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze należy zarzut podniesiony w skardze dotyczący nieuwzględnienia wszystkich okoliczności mających wpływ na wynik sprawy, uznać za niezasadny. Skarżąca w skardze wskazała na błędne podanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dat zawarcia umów kredytowych, jak i na błąd w ustaleniu stanu faktycznego tj. okoliczność zamieszkiwania przezeń wspólnie z rodzicami męża. K D wyjaśniła, iż mieszkanie wynajmuje od rodziny. Zdaniem Sądu, podniesione przez stronę uchybienia nie mają znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż nie mają istotnego wpływu na ocenę sytuacji dochodowej rodziny skarżącej. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawa nie naruszyło, co skutkować musiało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.