II SA/Sz 427/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie D. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości [...] zł od ww. skargi, skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W motywach wniosku podał, że aktualnie on i żona nie pracują, toczy się przeciwko nim wiele postępowań egzekucyjnych na kwoty przekraczające kilkaset tysięcy złotych. Zarówno skarżący i jego żona poszukują pracy, jednakże przekazywane potencjalnemu pracodawcy informacje, że może zgłosić się komornik po wynagrodzenie powoduje rezygnację z ich zatrudnienia. Małżeństwo ma na utrzymaniu syna, żyje skromnie, korzystając z pomocy rodziny. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] obciążony hipotekami i zajęciami komorniczymi oraz działka na której jest posadowiony o powierzchni [...] Na dochód trzyosobowej rodziny składa się świadczenie wychowawcze na dziecko "500+" oraz uzyskiwany nieregularnie przez skarżącego od czasu do czasu z prac dorywczych dochód w wysokości [...] – [...] zł. Miesięczne zobowiązania to rata kredytu [...] w wysokości [...] zł, media – ok. [...] zł, woda – ok. [...] zł oraz opłaty za gaz. Wezwaniem z dnia 25 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku, poprzez złożenie go na aktualnie obowiązującym druku w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, jednocześnie w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej st. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do nadesłania w terminie 10 dni dodatkowych dokumentów i oświadczeń, tj.: - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu (np. gaz, prąd, woda itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz innych niezbędnych wydatków, - zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w przedmiocie posiadania przez skarżącego oraz żonę M. M. statusu osoby bezrobotnej, - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego żonę rachunków bankowych(lokat) z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość deklarowanego zadłużenia na dzień [...] r., - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o sytuacji rodzinnej D. M. wraz z podaniem, czy korzysta z pomocy społecznej, - kopii decyzji w sprawie podatku od posiadanych nieruchomości za rok [...], - oświadczenia członków rodziny w przedmiocie wysokości i warunków udzielanej rodzinie skarżącego pomocy w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W wykonaniu zobowiązania starszego referendarza sądowego, wnioskodawca nadesłał wypełniony aktualny formularz PPF, przy czym skorygował zakres wniosku, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, nadto przesłał zaświadczenie z PUP w M. z dnia [...] r. podające, iż M. M. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia [...] r. bez prawa do zasiłku; oświadczenie siostry M. M. – M. N. o udzielanej jej miesięcznie pomocy w wysokości [...] zł; decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok [...] na łączną kwotę [...]zł; faktury za ścieki za [...] [...] r. na kwotę [...]zł w tym [...] z ł z tytułu nierozliczonych należności i zobowiązań, za [...] r. na łączną kwotę [...]zł, w tym [...] zł z tytułu zadłużenia, [...] r. na kwotę [...]zł w tym z tytułu zadłużenia [...] zł; faktury za gaz za okres ostatnich trzech miesięcy na kwoty [...]zł, [...] zł, [...] zł; blankiety rachunków opłat za prąd na kwoty [...]zł; zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. do Komornika Sądowego przekazujące do realizacji odpisy tytułów wykonawczych realizowanych na rzecz różnych podmiotów np. L. W. I. T. D. w G. W.. obejmujący należność w wysokości [...] zł, na rzecz Burmistrza M. – należność [...] zł oraz Naczelnika US w M. z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych, podatku od towarów i usług; postanowienie st. referendarza sądowego Sądu Rejonowego w [...] w przedmiocie wpisania M. M. do K. R. S.: R. D. N.; nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia [...] r. nakazujący skarżącemu i jego żonie zapłatę solidarnie na podstawie weksla na rzecz [...] B. L. Sp. [...]. w Ł. kwoty [...]zł z ustawowymi odsetkami oraz inne dokumenty dotyczące tej wierzytelności, tj. postanowienie o przekazaniu sprawy, wezwanie do zapłaty należności, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat; postanowienie o przekazaniu sprawy oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat dotyczące długu w wysokości [...] zł na rzecz [...]. w P.; wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł. [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...] [...] w sprawie z powództwa [...] z siedzibą w Ł. zmieniający zaskarżony wyrok w ten sposób, że utrzymano w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany przez Sąd Okręgowy w Ł. z dnia [...] r., sygn. akt [...] [...] w części nakazującej pozwanym (tj. skarżącemu i jego żonie) aby zapłacili solidarnie na rzecz powoda kwotę [...]zł z ustawowymi odsetkami, postanowienie komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego z wniosku [...] wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Starszy referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Zgodnie z regulacją art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.– dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu (referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Jak stanowi art. 252 § 1 P.p.s.a. informacje przekazane przez stronę powinny być dokładne, a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Nadto powinny one być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy w jej całokształcie. Orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjmuje, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie, gdyż jedynie wnioskodawca może mieć pełną wiedzę na temat swojej sytuacji majątkowej i życiowej. To wnioskodawca musi wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia odstępstwo od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (por. J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s.504). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to natomiast może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji pozwalającej na przyznanie jej prawa pomocy. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że treść oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił bowiem informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można jednoznacznie stwierdzić, że jest on osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z jednej strony skarżący przedstawia bowiem dokumenty mające wskazywać na jego trudną sytuację materialną i posiadane zadłużenie, a z drugiej oświadcza, że jego rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, pobierając jedynie świadczenie na dziecko "500+", przy czym żona nie pracuje w ogóle, on natomiast od czasu od czasu jest w stanie zarobić [...] – [...] zł, rodzina korzysta także z pomocy siostry żony wnioskodawcy w wysokości [...] zł miesięcznie, co mając na uwadze osiągany przez niego tylko sporadycznie dochód daje miesięcznie kwotę stałą w wysokości [...] zł (500+ i [...] zł), przy miesięcznych wydatkach wynoszących ok. [...] zł – [...] zł (rata kredytu – [...] zł, ścieki ok. [...] zł, gaz – w [...] [...] zł, w [...] oraz prąd [...] zł). Przy czym z przedłożonych faktur za media wynika, że są one opłacane terminowo, jedynie w opłatach za ścieki jest zaległość na kwotę [...]zł, odnośnie rat kredytu za dom, skarżący nie udokumentował faktu nieterminowego ich opłacania, czy też niespłacania w ogóle. Mając na uwadze, że oprócz wskazanych wydatków rodzina ponosi jeszcze inne niezbędne wydatki związane chociażby z zakupem żywności, w ocenie referendarza sądowego oświadczenie co do wysokości dochodu rodziny wnioskodawcy budzi uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności oświadczenia w tym zakresie. Skarżący wykonując wezwanie st. referendarza sądowego przesłał przede wszystkim dokumenty mające świadczyć o jego trudnej sytuacji finansowej, której orzecznik nie neguje, jednakże na uwadze należy mieć, że świadczą one jedynie o braku dobrowolnego regulowania zobowiązań finansowych, lecz nie obrazują w sposób bezpośredni i jednoznaczny sytuacji finansowej wnioskodawcy. Skarżący nie przesłał wyciągu z żadnego konta bankowego oświadczając, że od czasu zajęcia przez komornika nie interesuje się nimi, tymczasem z przesłanych pism wynika, że zarówno on ja i jego żona maja konta w bankach: [...] a z adnotacji na fakturach za media wynika, że są one opłacane w drodze przelewu. Również mimo podnoszonego faktu, w przedmiocie dokonanych zajęć komorniczych, skarżący w żaden sposób nie udokumentował tego twierdzenia. Zauważyć należy, że D. M. posiada uprawnienia do kierowania pojazdami ciężarowymi, a jego rodzina prowadzi firmę transportową, zatem niewątpliwie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, w celu poprawy warunków materialnych. W sprzeczności z jego twierdzeniami o trudnej sytuacji materialnej stoi również wykonywanie w celach prywatnych, niezarobkowych transportu samochodem ciężarowym poza granice kraju, który także wiąże się z kosztami chociażby paliwa i eksploatacji samochodu. Analiza przedstawionych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń wskazuje, że są to informacje niepełne. Skarżący chociaż przedstawił dokumenty potwierdzające posiadane zadłużenie oraz wysokość ponoszonych miesięcznie obciążeń, to nie uwiarygodnił kwestii realnych środków finansowych jakimi dysponuje. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala zatem na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej i tym samym nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez przedstawienie niepełnych danych. Nadesłanie wybiórczych dokumentów spowodowało, że znany jest tylko wycinek informacji, uniemożliwiający ustalenie, czy faktycznie skarżący znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Podsumowując, skoro w niniejszej sprawie D. M. nie wykonał należycie obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego możliwości płatniczych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.