II SA/Sz 430/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.) Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Protokolant Krzysztof Chudy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2006r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Dziekana Uniwersytetu z [...] r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu w dniu [...] r., decyzją nr [...], w oparciu o ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 13651) oraz przepisy Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu, wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r., odmówiła M. M. przyznania na semestr [...] roku akademickiego [...] stypendium socjalnego z powodu braku wyroku sądowego o alimentach na córkę. Od powyższej decyzji odwołała się M. M.. Skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i życiową oraz podniosła, że przedłożyła dowody wskazujące na wysokość otrzymywanych alimentów na córkę, natomiast nie występowała wcześniej do sądu z pozwem, gdyż ojciec dziecka płacił alimenty dobrowolnie. Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu decyzją z dnia [...] r. nr [...], utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Komisji ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu z dnia [...] r. W uzasadnieniu podano jedynie: "Stypendium nie przyznano z powodu braku wyroku sądowego o alimentach na córkę." Powyższa decyzja została zaskarżona przez M. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych decyzji i przyznanie jej stypendium socjalnego. Przedstawiając swoją sytuację rodzinną podniosła, że uczciwie i rzetelnie wykazała wszystkie swoje dochody. Wyjaśniła, iż składanie do sądu powództwa o alimenty w sytuacji gdy ojciec dobrowolnie łoży na utrzymanie dziecka jest nieuzasadnione. W sądzie uzyskała nawet informację, że takie powództwo byłoby oddalone. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że zasady przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu zostały określone w Regulaminie zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu, wprowadzonym zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. Zgodnie z § 8 Regulaminu stypendium socjalne może dostać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, po spełnieniu warunków określonych w Regulaminie. Dla celów stypendialnych, za dochód uznaje się sumę dochodów wymienionych w § 14 Regulaminu, w tym między innymi alimenty na rzecz dzieci ( ust.1 pkt 3 lit.m ). W celu udokumentowania dochodów uzyskiwanych z alimentów student zobowiązany jest dostarczyć wyrok lub ugodę sądową zaopatrzoną w klauzulę wykonalności. Skarżąca takiego dokumentu nie przedłożyła przed wydaniem decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny z w a ż y ł. co następuje : Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia ( art.134 § 1 i 135 ww. ustawy). Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 173 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: stypendium socjalnego, stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, stypendium za wyniki w nauce lub sporcie, stypendium ministra za osiągnięcia w nauce, stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe, stypendium na wyżywienie, stypendium mieszkaniowego, zapomogi. Na podstawie art. 175 ust. 1 ww. ustawy, w uczelni posiadającej podstawowe jednostki organizacyjne świadczenia, o których mowa wart. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8 są przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej (dziekana), przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku przez studenta. Art. 175 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że od decyzji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej studentowi przysługuje odwołanie do rektora składane w terminie czternastu dni od otrzymania decyzji, zaś z ust. 3 wynika, iż na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej lub rektor przekazują uprawnienia, o których mowa w ust. 1 i 2, odpowiednio komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej. Na mocy art. 207 ust. 4 ww. ustawy do decyzji podjętych przez ww. organy, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z póź. zm./ oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Stosowanie odpowiednio przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej w skrócie Kpa, wskazuje, iż są to sprawy administracyjne rozstrzygane co do istoty decyzją administracyjną w rozumieniu tejże ustawy. Odpowiednie stosowanie przepisów Kpa ma zapewnić właściwą procedurę, niezbędną dla załatwienia spraw i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Odpowiednie stosowanie, chociaż zezwala na odstępstwa, nie może prowadzić do dowolnego stosowania przepisów Kpa przez organy (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt. I SA 106/02). Zgodnie z art. 7 Kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na mocy art. 11 Kpa, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy. Art. 107 § 1 Kpa określa składniki decyzji, która powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie czy i jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Z § 3 tegoż artykułu wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 107 § 4 Kpa organ może odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądania strony, nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania. Zdaniem Sądu, organy administracyjne, którymi są działające odpowiednio za Dziekana i Rektora, Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu oraz Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu, naruszyły powyższe przepisy Kpa. Zarówno decyzja organu I instancji jak i II instancji nie zawiera podstaw prawnych orzeczenia, ani uzasadnień, które służą wyjaśnieniu rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Powyższe utrudniło stronie właściwe ustosunkowanie się do tychże decyzji, a także uniemożliwiło Sądowi kontrolę zaskarżonej decyzji, przez zapoznanie się z przesłankami rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne i prawne w konkretnej sprawie winno być zawarte w decyzjach administracyjnych organów, a nie wynikać z innych pism takich jak odpowiedź na skargę / por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 września 2004 r. sygn. akt VSA 5413/03 /. Ponadto ustalono, iż w skład organu I i II instancji w dniu wydania zaskarżonej decyzji wchodził G. K., co jest naruszeniem art. 27 § 1 w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa, bowiem wyżej wymieniony podlegał wyłączeniu z urzędu od rozpoznania niniejszej sprawy w organie odwoławczym. Zgodnie z art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa wart. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Na Uniwersytecie w dacie orzekania obowiązywał Regulamin zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu, wprowadzony zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. Zgodnie z § 15 ust.1 tego Regulaminu: " W celu udokumentowania dochodów uzyskiwanych z alimentów, o których mowa w § 14 ust.1 pkt 3 lit.m, student zobowiązany jest dostarczyć wyrok lub ugodę sądową zaopatrzone w klauzulę wykonalności. Wyroki lub ugody wydane wcześniej niż pięć lat przed złożeniem wniosku, powinny zawierać poświadczenie sądu co do swej aktualności." Treść wydanych decyzji oraz odpowiedzi na skargę wskazują, iż rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie zapadły właśnie na podstawie tego przepisu. Powyższa regulacja pozostaje w sprzeczności z koncepcją otwartego postępowania dowodowego przyjętą w Kodeksie postępowania administracyjnego, który ma zastosowanie w takich sprawach. Wyraża ją art. 75 Kpa, który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i że w szczególności dowodami mogą być dokumenty urzędowe i prywatne, zeznania świadków, opinie biegłych i przesłuchania stron. Powołana w Regulaminie podstawa prawna - ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - nie reguluje w sposób odmienny aniżeli Kodeks postępowania administracyjnego - zagadnień dowodów w postępowaniu dotyczącym orzekania w zakresie przyznawania pomocy materialnej dla studentów, ani też nie zawiera upoważnienia do wprowadzenia w tym względzie specjalnych regulacji. Oznacza to, że w wymienionym postępowaniu ma zastosowanie art. 75 Kpa. Z tego powodu zdanie pierwsze powołanego przepisu Regulaminu, zawierające ograniczenia dowodowe nie przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego należy uznać za niezgodne z art. 75 tego Kodeksu (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20.12.1988 r. U 10/88 ). Ponadto Sąd uznał, iż § 15 ust.1 zdanie drugie Regulaminu jest niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 2 Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Organy tworząc prawo winny zachować zgodność przyjętych w Regulaminie rozwiązań prawnych z określonymi w Konstytucji i ustawach zasadami postępowania organów administracji publicznej i sądów. Procedury obowiązujące w postępowaniu cywilnym nie przewidują poświadczania przez sąd aktualności wyroków lub ugód, nie można więc nakładać na nikogo obowiązku uzyskania takiego poświadczenia. Wskazane powyżej naruszenia przepisów Kpa i Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji publicznej powinny postąpić zgodnie z zawartymi powyżej wskazówkami, w tym przy orzekaniu pominąć § 15 ust. 1 ww. Regulaminu. W związku z zawartym w skardze, wnioskiem strony o przyznanie stypendium socjalnego wyjaśnić należy, iż sąd administracyjny nie jest właściwy do orzekania merytorycznego w konkretnej sprawie i nie może zastępować organów administracji w ich kompetencjach. Dlatego też, nie było podstaw do wydania przez Sąd wyroku zgodnie z żądaniem skarżącej. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm. ), orzekł jak w sentencji.