II SA/Sz 435/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Asesor WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia części pożyczki z Funduszu Pracy I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty Sławieńskiego z dnia 28 grudnia 2004r. Nr PUP.RP- 9341/299/AR/04, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W dniu [...] r. pomiędzy Z. S. a Starostą została zawarta umowa pożyczki, na mocy której Z. S. otrzymała ze środków Funduszu Pracy kwotę [...] zł. na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej. Pismem z dnia [...] r., działający z up. Starosty - Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy w [...] wypowiedział powyższą umowę uzasadniając to wykorzystaniem pożyczki niezgodnie z celem na który została udzielona. Z uwagi na nieuregulowanie zadłużenia organ wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] o wydanie nakazu płatniczego w postępowaniu upominawczym o zwrot kwoty [...] zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym, wystawionym w dniu [...] r., Sąd Rejonowy w [...] (sygn. akt I Nc [...]) nakazał pozwanym: Z. S. oraz poręczycielom - I. S.-Z., U. C. i M. H., solidarną spłatę Powiatowemu Urzędowi Pracy w [...] należności wskazanej w pozwie oraz kwoty [...] zł. tytułem kosztów procesu. Podaniem z dnia [...] r. Z. S. wystąpiła do Starosty [...] o umorzenie należności w kwocie [...] zł. zasądzonej w postępowaniu upominawczym tytułem koszów procesu na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w [...]. W odpowiedzi na w/w wniosek, [...] r. Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w [...], stwierdził, że nie znajduje podstaw do umorzenia zasądzonych prawomocnym nakazem należności obejmujących m.in. zwrot kosztów procesu. Nie zgadzając się z tym stanowiskiem Z. S. zwróciła się z odwołaniem do Wojewody [...], który w wyniku jego rozpatrzenia, decyzją z dnia [...] r. uchylając kwestionowane rozstrzygnięcie, przekazał sprawę Dyrektorowi Powiatowego Urzędu Pracy w [...] do ponownego rozpatrzenia. Po powtórnym rozpoznaniu sprawy, Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w [...], decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001) w związku z art. 18 ust. 4a i 4b oraz art. 6 pkt 15 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) orzekł o odmowie umorzenia Z. S. części pożyczki otrzymanej ze środków Funduszu Pracy. Z. S. wniosła od tej decyzji odwołanie do Wojewody [...] zarzucając jej, iż jest krzywdząca i sprzeczna z zasadami współżycia społecznego oraz godząca w słuszny interes zainteresowanych, tj. pożyczkobiorcy i poręczycieli. Strona wskazała, że Powiatowa Rada Zatrudnienia opowiedziała się za umorzeniem wnioskowanej kwoty, a mimo to organ I instancji nadal podtrzymuje swoje negatywne stanowisko. W dalszej części odwołania skarżąca zwróciła m.in. uwagę, że kwota zaciągniętego kredytu wraz z należnymi odsetkami została spłacona i w swoich pismach nie wnosi o umorzeniu części kredytu, co sugeruje w swoich decyzjach Powiatowy Urząd Pracy, lecz o umorzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 18 ust. 4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w związku z art. 139 pkt 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu dokonanego rozstrzygnięcia Wojewoda opisał dotychczasowy przebieg postępowania i stwierdził, że istotnie kwestionowaną decyzją Starosta [...] orzekł o odmowie umorzenia Z. S. części pożyczki otrzymanej z Funduszu Pracy, przyznając zarazem, że z odwołań jak również z wcześniejszych pism skarżącej wynika, że zwraca się ona o umorzenie kwoty [...] zł. zasądzonej z tytułu kosztów procesu. W tym miejscu organ podkreślił, że zgodnie z art. 451 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 , poz. 93 ze zm.), dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce spełnić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zaległe świadczenia główne. Stosuje się to również wtedy, gdy dłużnik spłacający świadczenie ma wobec wierzyciela tylko jeden dług złożony z należności głównej i odsetek. W myśl tego przepisu, Powiatowy Urząd Pracy w [...], wpłaconą przez poręczyciela M. H. w dniu [...] r. kwotę [...] zł. zaliczył na poczet należności ubocznych, a pozostałą część na należność główną. Tak więc Starosta [...] słusznie orzekł o odmowie umorzenia części pożyczki otrzymanej ze środków Funduszu Pracy, a nie jak to sugeruje odwołująca - kosztów procesu. Przywołując przesłanki wynikające z art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu Wojewoda uznał, że organ I instancji rozstrzygając o odmowie umorzenia Z. S. części pożyczki otrzymanej z Funduszu Pracy postąpił zgodnie z obowiązującym prawem. Z. S. złożyła na powyższą decyzję Wojewody skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania polegające na nie podjęciu należytych kroków w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, aktualnego na dzień wniesienia odwołania, w zakresie obejmującym rzeczywiste możliwości płatnicze poręczycieli. Skarżąca podważyła również trafność powołania się przez organ odwoławczy na przepis art. 451 k.c. Zdaniem Z. S., Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w [...] dopuścił się rażącego naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieuwzględnienie w toku postępowania faktu ustanowienia przez skarżącą pełnomocnika oraz brak rozpoznania wniosków o wyrażenie zgody na dobrowolną spłatę pozostałej części kredytu, odroczenie terminu spłaty, nie kierowanie nakazu zapłaty na drogę postępowania egzekucyjnego i nie przenoszenie ciężaru pożyczki na poręczycieli. Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia - poprzez jej uchylenia lub stwierdzenie jej nieważności. Ponadto, zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Taka sytuacja, powodująca konieczność wyjścia poza granice skargi z przyczyn w niej nie podniesionych, lecz dostrzeżonych przez Sąd z urzędu, skutkująca stwierdzeniem nieważności decyzji, zaistniała w niniejszej sprawie. Jest bezsporne, że przedmiotem wniosku skarżącej z dnia [...] r. inicjującym całe postępowanie było umorzenie należności w kwocie [...] zł. zasądzonej tytułem kosztów procesu w postępowaniu upominawczym przed Sądem Rejonowym w [...] (k. 47 akt administracyjnych). Na okoliczność tą Z. S. zwróciła uwagę w odwołaniu z dnia [...] r., w którym wyraźnie wskazała, że nie wnosi o umorzenie części kredytu, o czym orzekł organ I instancji, lecz o umorzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wojewoda [...] pomimo dostrzeżenia tego zarzutu, nie wyciągnął z tego faktu należnych wniosków stwierdzając, że Starosta słusznie rozstrzygnął o odmowie umorzenia części pożyczki otrzymanej ze środków Funduszu Pracy, a nie jak sugerowała skarżąca - kosztów procesu. W ocenie Sądu, wydane w rozpoznawanej sprawie decyzje organów obu instancji w przedmiocie odmowy umorzenia części pożyczki otrzymanej ze środków Funduszu Pracy, których podjęcie uzasadniono żądaniem Z. S., rażąco naruszają prawo. Sąd stwierdził, że pomimo jednoznacznego wniosku skarżącej z dnia [...] r. o umorzenie kwoty [...] zł. tytułem zasądzonych kosztów procesu przed Sądem Rejonowym w [...], organy przeprowadziły postępowanie i orzekły przedmiocie nie objętym wnioskiem Z. S., tj. w przedmiocie umorzenia części udzielonej pożyczki. Granice postępowania administracyjnego zakreśla żądanie strony inicjującej to postępowanie (art. 61 § 1 k.p.a.) lub zawiadomienie organu o wszczęciu postępowania z urzędu (art. 61 § 4 k.p.a.). W razie wszczęcia postępowania na wniosek - obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, która wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ związany jest tym żądaniem. W niniejszej sprawie wniosek skarżącej z dnia [...] r. wyraźnie określił jej zakres. Wydane w sprawie decyzje w przedmiocie innym, niż wszczęte zostało postępowanie administracyjne (przy nie rozstrzygnięciu sprawy objętej wnioskiem), stanowiło rażące naruszenie zarówno zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 k.p.a.), jak i art. 61 oraz art. 104 k.p.a. (por. NSA w Warszawie w wyroku z dnia 7 maja 1998 r., sygn. akt I SA 1730/97, Lex nr 44677). W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wobec wystąpienia przesłanki uzasadniającej stwierdzenie nieważności decyzji określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., na mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.