II SA/Sz 436/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. G. B. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika razem ze skargą na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od złożonej skargi, ponieważ Urzędy Celne w całej Polsce zabezpieczyły na jego majątku kary na łączną kwotę przekraczającą [...] zł. Chociaż kary te są nieprawomocne, komornik skarbowy zablokował konto bankowe skarżącego. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości, które mógłby spieniężyć, nie posiada także żadnych oszczędności, ponieważ wszystkie które miał przeznaczył na opłaty od skarg w szeregu analogicznych sprawach. Pożyczał również od znajomych pieniądze na opłaty sądowe, jednak aktualnie nikt nie chce już udzielić mu pożyczki, a nie ma również zdolności kredytowej. We wrześniu 2015 r. w związku ze zmianą ustawy o grach hazardowych zamknął działalność gospodarczą i jest osobą bezrobotną, bez zasiłku, pozostającą na utrzymaniu swojej rodziny. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z 22-letnią córką, nie posiada żadnego majątku ani dochodu. Zobowiązania i stałe wydatki to: dobrowolna wpłata na nieślubne dziecko w wysokości [...] zł, czynsz – [...] zł, utrzymanie mieszkania – [...] zł, leczenie własne i dzieci – [...] zł. Do formularza PPF wnioskodawca załączył historię rachunku w Banku za okres od 31.01.2016 r. do 18.03.2016 r., opinię sądowo-lekarską córki I. B. z dnia [...]r. wydaną na polecenie Sądu Okręgowego VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdzającą, że rodzaj i częstotliwość napadów uniemożliwiają jej wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, wezwaniem z dnia 17 maja 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał go do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - oświadczenia, czy mieszkanie w którym aktualnie zamieszkuje stanowi przedmiot najmu, jeżeli tak to przedłożenie umowy potwierdzającej powyższy fakt, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd) oraz innych niezbędnych wydatków (np. płatność na dziecko, leczenie), - wyciągów lub wykazów z zestawieniem operacji z posiadanego/posiadanych przez skarżącego konta bankowego/kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w przedmiocie posiadania przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, - dowodów potwierdzających zajęcie kont skarżącego przez komornika skarbowego oraz nieruchomości przez urzędy celne, - zaświadczenia z właściwej jednostki do spraw opieki społecznej, czy skarżący w okresie ostatnich dwóch lat korzystał ze świadczeń pomocy społecznej. Powyższego wezwania referendarza sądowego, skarżący mimo upływu zakreślonego terminu nie wykonał. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy możliwe jest tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródeł, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są do końca jasne. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowdaministracyjnego. Stwierdzić należy, że wnioskodawca uchylił się od przedstawienia żądanych od niego informacji i dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 17 maja 2016 r. Referendarz sądowy nie jest zatem w stanie zweryfikować wiarygodności twierdzeń skarżącego, dotyczących jego sytuacji majątkowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 14 września 2005 r., sygn.. akt II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.