II SA/Sz 438/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wyrokiem z dnia 21 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nakładające na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia w wysokości [...] tys. zł. z powodu uchylenia się od wykonania obowiązku określonego w decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia [...] r. polegającego na wykonaniu rozbiórki pozostawionych sączków drenarskich na terenie działek oznaczonych nr ew. [...] przydomowej oczyszczalni ścieków wybudowanej na nieruchomości przy ul. S. w M. bez wymaganego zgłoszenia. W terminie przewidzianym do wniesienia skargi kasacyjnej M. G. złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym skargę kasacyjną od ww. wyroku sporządzoną osobiście oraz formularz PPF, w którym wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podała, że samotnie wychowuje niepełnosprawnego syna, a prowadzona działalność gospodarcza nie przyniosła spodziewanych dochodów. Dalej wnioskodawczyni podała, iż posiada liczne zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, które miesięcznie wynoszą: [...] zł. Dodatkowo skarżąca ponosi opłatę roczną z tytułu dzierżawy terenu w wysokości [...] tys. zł, oraz opłaty za media, które w skali roku wynoszą ok. [...] tys. zł. M. G. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i matką. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2 obciążony hipoteką. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego stanowi emerytura wnioskodawczyni w kwocie [...] zł. Wezwaniem referendarza sądowego z dnia [...] r. M. G. została zobowiązana do nadesłania w terminie 7 dni, od daty doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy : - dowodu potwierdzającego wysokość renty otrzymywanej przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia w przedmiocie niepełnosprawności syna oraz oświadczenia, czy syn pracuje, jeżeli tak to przedłożenie zaświadczenia z miejsca pracy wskazującego wysokość wynagrodzenia otrzymanego w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu (np. gaz, prąd, woda) w okresie ostatnich trzech miesięcy, - kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok [...], - wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych wszystkich dorosłych domowników z okresu ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia w jakim celu były zaciągane wymienione kredyty i pożyczki oraz załączenie kserokopii umów i harmonogramów spłat rat, - oświadczenia o wysokości uzyskanego dochodu z prowadzonej działalności w zakresie wynajmu domków letniskowych A., - zaświadczenia potwierdzającego wysokość otrzymywanej emerytury w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na ww. zobowiązanie referendarza sądowego, skarżąca złożyła: oświadczenie, w którym podała, że w okresie [...] r. z wynajmu domków letniskowych uzyskała przychód w wysokości [...] zł, oświadczenie, że syn nie pracuje, otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości [...] zł netto. Odnośnie kredytów i pożyczek podała, iż zaciągane one były na poczet utrzymania działalności gospodarczej, a zwłaszcza spłaty corocznych rat opłaty legalizacyjnej. Nadto skarżąca przedłożyła zestawienie transakcji karty kredytowej w Banku Z. z saldem końcowym na kwotę -[...] zł, wyciąg z S. z limitem kredytowym na kwotę całkowitą [...] zł, dostępna kwota [...] zł, wyciąg z S. Banku B. z limitem kredytowym całkowitym na kwotę [...] zł, dostępny [...] zł, wyciąg z B. w D. za okres od [...] r., umowę o kartę płatniczą V. zawartą w S., umowę o kredyt gotówkowy zawartą z A. zawartą w [...] r. na okres [...] lat z miesięczną wysokością raty [...] zł, decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok [...] na łączną kwotę [...] zł, książkę zameldowań na sezon [...], decyzję ZUS w sprawie renty socjalnej dla syna, ustalającej jej wysokość na kwotę [...] zł oraz emerytury skarżącej ustalającej jej wysokość na kwotę [...] zł, decyzję Wojewody z dnia [...] r. w sprawie zmiany harmonogramu ratalnej spłaty opłaty legalizacyjnej ustalonej przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, faktury opłat za oczyszczanie ścieków za [...] r. na kwoty [...] zł, fakturę za telefon za miesiąc [...] r. na kwotę [...] zł, za prąd za okres od [...] r. na kwotę [...] zł, za nabycie gazu w dniu [...] r. na kwotę [...] zł oraz za dzierżawę terenu na kwotę [...] zł. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.) przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W art. 246 § 1 P.p.s.a., ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Orzecznictwo sądowe stoi na stanowisku, że strona powinna dołożyć wszelkich starań, aby zgromadzić środki konieczne do prowadzenia postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowane tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona wnosząc sprawę do Sądu winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności gdy jest to stały dochód miesięczny w postaci otrzymywanego wynagrodzenia za pracę czy też prowadzoną działalność gospodarczą. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej ja do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym formularzu PPF wnioskodawczyni wskazała, że jedyne źródło dochodu jej rodziny stanowi jej emerytura w wysokości [...] zł, a prowadzona działalność nie przynosi dochodu, wymieniła również szereg banków w których ma zaciągnięte kredyty i pożyczki. Tymczasem z przesłanego wyciągu bankowego za okres od [...] r. i zaświadczeń z ZUS wynika, że dochód jej i syna z otrzymywanych stałych miesięcznie świadczeń wynosi łącznie [...] zł i składa się na niego: emerytura wnioskodawczyni w kwocie – [...] zł, renta syna – [...] zł, alimenty – [...] zł, świadczenie z OPS w T. – [...] zł. Odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej, wnioskodawczyni oświadczyła, że w tym sezonie letnim uzyskała dochód w wysokości zaledwie [...] tys. zł. Z akt administracyjnych w sprawie oraz z treści ogłoszeń zamieszczanych na stronach internetowych wynika, że M. G. dysponuje [...] domkami kempingowymi, z [...] miejscami noclegowymi w cenach od [...] zł do [...] zł za dobę, co przy pełnym obłożeniu licząc nawet najniższą podaną stawkę [...] zł daje kwotę [...] zł za dobę. Tak wiec trudno przyjąć oświadczenie skarżącej, że działalność nie przynosi dochodu za wiarygodne. Również porównanie wpisów w przesłanej księdze meldunkowej z wyciągiem z konta nasuwa wątpliwości, bowiem osoby wpłacające zaliczkę na poczet pobytu, nie figurują w książce meldunkowej. Podobnie osoby widniejące w książce meldunkowej nie figurują w wyciągu bankowym z konta za ten okres, jako wpłacające zaliczkę na pobyt, czy też kwotę za pobyt. Odnośnie podnoszonych argumentów dot. kredytów zaciąganych na poczet prowadzonej działalności gospodarczej to skarżąca udokumentowała trzy tj. w W. – limit w karcie na kwotę [...] tys. zł , w S. na [...] tys. zł oraz pożyczkę w A. na kwotę [...] zł z miesięczną ratą w wysokości [...] zł do [...] r. Odnośnie samego faktu powoływania się na pożyczki i kredyty jako uzasadniające przyznanie prawa pomocy, należy wskazać, że nieuzasadnione jest oczekiwanie, aby sam fakt ich zaciągnięcia stanowił podstawę do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie jej prawa ubogich. Skoro skarżąca posiada zdolność finansową na ich zaciąganie i mają one służyć prowadzonej działalności gospodarczej, to ich koszt powinna wliczyć w koszty prowadzonej działalności – zresztą dochodowej. Podobnie powoływanie się na fakt uiszczania rat opłaty legalizacyjnej – skarżąca podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej i stawiając domki kempingowe, powinna dochować należytej staranności i przeprowadzić tę inwestycję zgodnie z przepisami prawa, nie narażając się na dodatkowe koszty związane z nieprzestrzeganiem obowiązujących procedur. Podsumowując w ocenie referendarza sądowego posiadane dochody i majątek pozwalają na przyjęcie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzoną sprawą oraz ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. M. G. nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jej sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.