II SA/Sz 439/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosków B. K. i A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia I. odmówić zwolnienia od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia radcy prawnego Zaskarżoną decyzją Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nakazującą skarżącym rozbiórkę wybudowanego bez zgłoszenia właściwemu organowi ogrodzenia z prefabrykatów betonowych na działce nr [...]. A. K. i B. K. wnieśli skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zawarli wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. We wnioskach złożonych na urzędowych formularzach PPF skarżący podali, że wnoszą o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniach złożonych na urzędowych formularzach skarżący podali, że B. K. jest jedynym żywicielem rodziny i ma na utrzymaniu chorą żonę i dzieci, z których najstarszych po ukończeniu studiów jest bezrobotnych, a pozostała uczy się, przy czym jedna z córek ma kłopoty ze wzrokiem, co wymaga częstej zmiany okularów. Wnioskodawcy oświadczyli, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego wynoszący [...] miesięcznie oraz zasiłek rodzinny w kwocie [...] miesięcznie, przy czym córka M. jest na studiach dziennych co pociąga za sobą wydatki na akademik i utrzymanie, książki, korepetycje z języków obcych, leki, paliwo itp. Natomiast skarżąca jest po operacji i bardzo dużo wydaje na leki i leczenie. Ponadto, przed Sądem Rejonowym toczy się sprawa o zniesienie współwłasności (sygn. akt [...]) co wymaga od skarżących ponoszenia wydatków np. na biegłego czy adwokata. Wnioskodawcy oświadczyli, że posiadają dom o pow. [...], stodołę o pow. [...] i oborę o pow. [...], nie mają żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 maja 2013 r. skarżący przedłożyli kserokopię faktur na kwotę [...] za [...] oraz na kwotę [...] za [...], kserokopię faktury [...] na kwotę [...], kserokopię faktury (na adres: ) na kwotę [...], kserokopię faktury za [...](na adres:) na kwotę [...], dowód uiszczenia [...] zaliczki na biegłego w kwocie [...] w sprawie [...], dowód uiszczenia [...] opłaty sądowej w kwocie [...] w sprawie [...], zgodę U. S. na rozłożenie córce M.K. zwrotu nadpłaconego stypendium z programu na raty (rata [...]), kserokopię decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za [...] z którego wynika, że pomieszczenia mieszkalne skarżących o wys. wyższej niż [...] mają powierzchnię [...], oraz zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzające, że synowie skarżących R. i A. K. (zamieszkali pod adresem) od [...] są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2013 r. skarżący oświadczyli, że w sprawie o sygn[...], która toczy się przed Sądem Rejonowym korzystają z pomocy ustanowionego przez siebie adwokata. Ponadto, że mieszkają w domu o pow. [...] pod adresem ] wybudowanym w latach [...], natomiast w starym domu skarżących pod numerem mieszka siostra skarżącego A.O. z synem. Natomiast adres nie jest znany skarżącym. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym lub częściowym oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Należy jednocześnie zauważyć, że zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy ma natomiast gwarantować zapewnienie realizacji prawa do sądu osobom, które z uwagi na ich sytuację materialną, rodzinną, majątkową, kosztów tych w całości lub w części ponieść nie mogą. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09 (Lex nr 565704) kosztami koniecznego utrzymania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych więc zaliczyć można wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Do tych ostatnich należą koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci. W oświadczeniach złożonych na drukach PPF skarżący podali, że mieszkają w domu o pow. [...] (adres:) z dziećmi, w tym bezrobotnych. Jednakże z zaświadczeń z Urzędu Pracy wynika, że obaj synowie mieszkają pod adresem, a więc mieszkają w innym domu niż skarżący. Skarżący przedłożyli także kserokopię faktury VAT nr [...] (B. K.]), ale odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2013 r. stwierdzili, że nie wiedzą skąd wziął się taki adres. Zatem oświadczenie skarżących dotyczące posiadanego majątku oraz sytuacji rodzinnej nie jest pełne i nie odzwierciedla ich rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Skarżący przedłożyli dowody dotyczące ponoszonych wydatków na których są rożne adresy zamieszkania, a w formularzu podali, że mają tylko jeden dom. Ponadto z zaświadczeń z urzędu pracy wynika, że dwaj dorośli synowie skarżących mieszkają w innym domu niż wnioskodawcy. Z pisma U. S. z dnia [...] wynika, że pozostająca na utrzymaniu skarżących córka M. K. otrzymywała stypendium z programu, które skarżący pominęli w oświadczeniach o uzyskiwanych dochodach. Skarżący nie udokumentowali wydatków na leczenie ani nie przedłożyli wyciągów z kont bankowych. Udokumentowali natomiast wydatki poniesione przez nich dotychczas w postępowaniach cywilnych w kwocie [...]. Z przedłożonych dowodów dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania wynika, że A. i B. K. płacą ok. [...] miesięcznie za usługi i ponad [...] miesięcznie za energię, co nie świadczy o ich wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ponadto, korzystanie z pomocy ustanowionego przez siebie adwokata w innym postępowaniu, uniemożliwia przyznanie skarżącym radcy prawnego z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata lub radcę prawnego można ustanowić dla strony która nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Reasumując należy stwierdzić, że wnioskodawcy nie wykazali w sposób przekonujący, iż znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Przede wszystkim złożone przez nich oświadczenia o sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach nie są zgodne z przedłożonymi dokumentami źródłowymi. Natomiast okoliczność, że skarżący ponoszą z własnych środków wysokie koszty postępowań cywilnych, płacą bardzo wysokie rachunki za usługi telekomunikacyjne i energię elektryczną oznacza, że ich sytuacja finansowa nie jest tak trudna, jak usiłują wykazać. Ponadto, wnioskodawcy podejmują szereg prac budowlano-remontowych w swoim gospodarstwie (np. odnowienie budynku gospodarczego, budowa garażu, budowa nowego ogrodzenia itp.), co świadczy o posiadanych środkach finansowych. Należy też mieć na uwadze, iż w razie gdy skarga okaże się uzasadniona, skarżący będą mogli domagać się zwrotu poniesionych kosztów postępowania w całości od organu administracji który wydał zaskarżoną decyzję. Wniosek w tej sprawie należy złożyć sądowi najpóźniej na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku, pod rygorem utraty tego uprawnienia (art. 200 w zw. z art. 210 § 1 p.p.s.a.). Z powyższych względów, na podstawie na podstawie art. 246 § 1 i art. 254 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.