II SA/Sz 439/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków A.K. i B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Zaskarżoną decyzją Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nakazującą skarżącym rozbiórkę wybudowanego bez zgłoszenia właściwemu organowi ogrodzenia z prefabrykatów betonowych na działce nr [...] w miejscowości w gminie. A. K. i B. K. wnieśli skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zawarli wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. We wnioskach złożonych na urzędowych formularzach PPF skarżący podali, że wnoszą o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniach złożonych na urzędowych formularzach skarżący podali, że B. K. jest jedynym żywicielem rodziny i ma na utrzymaniu chorą żonę i pięcioro dzieci, z których dwoje najstarszych po ukończeniu studiów jest bezrobotnych, a pozostała trójka uczy się, przy czym jedna z córek ma kłopoty ze wzrokiem, co wymaga częstej zmiany okularów. Wnioskodawcy oświadczyli, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego wynoszący [...] miesięcznie oraz zasiłek rodzinny w kwocie [...] miesięcznie, przy czym córka M. jest na studiach dziennych co pociąga za sobą wydatki na akademik i utrzymanie, książki, korepetycje z języków obcych, leki, paliwo itp. Natomiast skarżąca jest po ciężkiej operacji trzustki i bardzo dużo wydaje na leki i leczenie. Ponadto, przed Sądem Rejonowym toczy się sprawa o zniesienie współwłasności ( ) co wymaga od skarżących ponoszenia wydatków np. na biegłego czy adwokata. Wnioskodawcy oświadczyli, że oprócz ziemi posiadają dom o pow. [...], stodołę o pow. [...] i oborę o pow. [...], nie mają żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 maja 2013 r. skarżący przedłożyli kserokopię faktur z T. P. na kwotę [...] za [...] oraz na kwotę [...] za [...], kserokopię faktury za wywóz nieczystości płynnych w [...] na kwotę [...], kserokopię faktury za energię elektryczną (na adres: B.K.,) na kwotę [...], kserokopię faktury za energię elektryczną [...] (na adres:) na kwotę[...], dowód uiszczenia [...] zaliczki na biegłego w kwocie [...] w sprawie [...], dowód uiszczenia [...] opłaty sądowej w kwocie [...] w sprawie [...], zgodę U. S. na rozłożenie córce M. K. zwrotu nadpłaconego stypendium z programu E. na raty ( rata [...] rata [...],rata [...]), kserokopię decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za [...], z którego wynika, że pomieszczenia mieszkalne skarżących o wys. wyższej niż [...] mają powierzchnię [...], oraz zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzające, że synowie skarżących R. i A. K. (zamieszkali pod adresem) od [...] są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2013 r. skarżący oświadczyli, że w sprawie o sygn. [...], która toczy się przed Sądem Rejonowym korzystają z pomocy ustanowionego przez siebie adwokata. Ponadto, że mieszkają w domu o pow. pod adresem wybudowanym w latach, natomiast w starym domu skarżących pod numerem mieszka siostra skarżącego A. O. z synem. Natomiast adres nie jest znany skarżącym. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawcy nie wykazali w sposób przekonujący, iż znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Przede wszystkim złożone przez nich oświadczenia o sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach nie są zgodne z przedłożonymi dokumentami źródłowymi. Natomiast okoliczność, że skarżący ponoszą z własnych środków wysokie koszty postępowań cywilnych, płacą bardzo wysokie rachunki za usługi telekomunikacyjne i energię elektryczną oznacza, że ich sytuacja finansowa nie jest tak trudna, jak usiłują wykazać. Ponadto, wnioskodawcy podejmują szereg prac budowlano-remontowych w swoim gospodarstwie (np. odnowienie budynku gospodarczego, budowa garażu trzystanowiskowego, budowa nowego ogrodzenia itp.), co świadczy o posiadanych środkach finansowych. Pismem z dnia 24 sierpnia 2013 r. A. i B.K. złożyli sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczyli w przedmiotowym piśmie, że przeprowadzone remonty zostały wykonane własnymi środkami metodą gospodarczą lat temu. Opłata za telefon obejmuje również opłatę za Internet. Aby pokryć koszty postępowania sądowego skarżący sprzedał pług obrotowy za [...] oraz rozrzutnik obornika za [...]. Stypendium córki z programu zostało przeznaczone na sfinansowanie wyjazdu stypendialnego. Natomiast rozbieżności dotyczące oznaczenia budynku w korespondencji urzędowej wynikają z omyłki urzędu, z czego nie można wywodzić, że skarżący posiadają większą ilość nieruchomości aniżeli wskazywali wcześniej. Zarządzeniem z dnia 24 września 2013 r. Sąd wezwał skarżących do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy następujących dokumentów: - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość i ich ponoszenie przez skarżących z ostatnich dwóch miesięcy (opłaty mieszkaniowe: za energię elektryczną, wodę, gaz, media itp.; wydatki na leczenie i lekarstwa skarżącej; wydatki związane z utrzymaniem córki M. K.: opłaty za akademik, bilety miesięczne itp.), - wykazu posiadanych przez skarżących oraz ich pełnoletnich dzieci rachunków bankowych oraz wyciągów ze stanem tych rachunków za okres ostatnich dwóch miesięcy, - zaświadczenia z A. R. i M. R., czy skarżący są producentami rolnymi, a jeżeli tak to kopii decyzji w sprawie płatności rolnośrodowiskowej na rok[...]. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłali: - dwa blankiety do biletu okresowego na kwoty: [...], - wyciąg z rachunku bankowego M. K. z saldem na dzień [...]. na kwotę [...], - dwa zaświadczenia, z których wynika, że B. i M. K. są zakwaterowane od dnia [...] w D. S., zaś oplata miesięczna z tego tytułu wynosi łącznie [...], - paragony potwierdzające zakup biletu, artykułów spożywczych, odzieży itp. na łączną kwotę [...], - decyzję z dnia [...] przyznającą skarżącemu pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w kwocie [...], - decyzję z dnia [...] przyznająca skarżącemu płatność na rok w wysokości [...], - fakturę VAT z [...] nr [...] na naprawę samochodu na kwotę [...]zł, - dowód wpłaty opłaty za wywóz odpadów i zobowiązania pieniężnego z dnia [...]. w wysokości [...], - fakturę VAT z [...] nr [...] na wywóz nieczystości płynnych na kwotę [...] zł, - rachunek za energię elektryczną [...] na kwotę [...], - wezwanie do zapłaty [...] należności za energię elektryczną w kwocie [...], - rachunek [...] na zakup węgla w wysokości [...], - potwierdzenie dokonania opłaty na kwotę [...], - wyciąg z rachunku bankowego A. i B. K. z zestawieniem transakcji w okresie od [...] z saldem końcowym na dzień [...] w wysokości [.... Wraz z ww. dokumentami skarżący przedłożyli pismo z dnia 20 października 2013 r., w którym oświadczyli, że córka K. pobiera korepetycje z j. i –godz. tygodniowo po [...]. Córki: M. i B. pobierają korepetycje z j. w i – godz. tygodniowo po [...]. Skarżący kupuje miesięcznie jedną butlę gazową za kwotę [...]. Ma własną studnię z pompą, za której naprawę płaci rocznie [...]. W sezonie grzewczym zużywa tonę węgla na miesiąc. Z kolei, skarżąca zakupuje leki w kwocie [...] miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, w szczególności, gdy osoba ta ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie skarżący wykazali, że zamieszkują razem z pięciorgiem dzieci (w tym czworgiem dorosłych). Posiadany majątek to dom o powierzchni [...], nieruchomość rolna o pow., dwa budynki gospodarcze. Dwaj synowie są bezrobotni, dwie córki studiują, młodsza jest uczennicą gimnazjum. Skarżący uzyskują dochód z gospodarstwa i wynosi on miesięcznie [...] oraz otrzymują zasiłek rodzinny w kwocie [...] miesięcznie. W ocenie Sądu, wyżej wskazane okoliczności, na które powołują się w swych wnioskach o przyznanie prawa pomocy i w kolejnych pismach skarżący, uzasadniałyby przynajmniej częściowe zwolnienie skarżących od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Jednak analiza przedłożonych dokumentów i oświadczeń dotyczących wydatków ponoszonych co miesiąc przez skarżących, prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa skarżących nie jest aż tak trudna, jak usiłują wykazać. Gdyby dokonać porównania dochodów i wydatków skarżących za [...] to wynika z niego, że wydatki poniesione przez skarżących w tym miesiącu przewyższają deklarowane dochody. Ponadto, jak wynika z załączonego do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego skarżących na dzień [...] saldo końcowe wynosiło [...]. Wskazane wyżej okoliczności mają, zdaniem Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia sytuacji ekonomicznej skarżących i ich rzeczywistych możliwości finansowych. Należy zatem uznać, że skarżący aktualnie są w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...]. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że informacje o stanie majątkowym i rodzinnym skarżących, w szczególności dotyczące dochodu skarżących oraz uzasadnionych wydatków i posiadanych przez skarżących oszczędności, pozwalają stwierdzić, że skarżący nie wykazali dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.