II SA/Sz 439/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka – Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. K. i A. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: 1) odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 439/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego. A. K. i B. K. i wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w dnia [...] wydaną w odwoławczym postępowaniu administracyjnym w sprawie nakazu rozbiórki. W toku postępowania sądowego, A.K. i B. K. wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Z treści tego wniosku wynikało, że B. K. jest jedynym żywicielem rodziny, ma na utrzymaniu chorą żonę A. K. i [...] dzieci, z których [...], a pozostała trójka uczy się, przy czym jedna z córek ma [...]. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód z hektarowego gospodarstwa rolnego, wynoszący [...] miesięcznie oraz zasiłek rodzinny w kwocie [...]. Przy czym córka [...] jest na studiach dziennych, co pociąga za sobą wydatki na akademik i utrzymanie, książki, korepetycje z języków obcych, leki, paliwo itp. Skarżąca jest [...]. Ponadto, przed Sądem Rejonowym toczy się sprawa o zniesienie współwłasności [...], co wymaga od skarżących ponoszenia wydatków np. na biegłego czy adwokata. Wnioskodawcy oświadczyli, że oprócz ziemi posiadają dom o powierzchni [...], stodołę o powierzchni [...] i oborę o powierzchni [...], nie mają żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] skarżący przedłożyli kserokopię faktur z T. P. na kwotę [...] za [...] oraz na kwotę [...] za [...] kserokopię faktury za wywóz nieczystości płynnych na kwotę [...], kserokopię faktury za energię elektryczną na kwotę [...],, kserokopię faktury za energię elektryczną z [...], dowód uiszczenia [...] r. zaliczki na biegłego w kwocie [...] w sprawie, dowód uiszczenia [...] opłaty sądowej w kwocie [...] w sprawie [...] zgodę U. na rozłożenie córce M. K. zwrotu nadpłaconego stypendium z programu Erasmus na raty (I rata [...] do [...] kserokopię decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za [...] z którego wynika, że pomieszczenia mieszkalne skarżących o wysokości wyższej niż 2,20 m mają powierzchnię [...] m2, oraz zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające, że synowie skarżących R. i A. K. (zamieszkali pod adresem [...]) od [...] r. są osobami [...]. W odpowiedzi na kolejne wezwanie referendarza sądowego z dnia [...], skarżący oświadczyli, że w sprawie o sygn. I NS 519/12, która toczy się przed Sądem Rejonowym w Gryficach, korzystają z pomocy ustanowionego przez siebie adwokata. Ponadto, że mieszkają w domu o pow. [...] m pod adresem [...] wybudowanym w latach [...], natomiast w starym domu skarżących pod numerem [...] mieszka siostra skarżącego A. O. z synem. Natomiast adres [...] nie jest znany skarżącym. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy WSA w Szczecinie odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. Skarżący złożyli sprzeciw od tego postanowienia i wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie sądowe z dnia 24 września 2013 r., skarżący nadesłali: - dwa blankiety do biletu okresowego na kwoty: [...] zł, - wyciąg z rachunku bankowego M. K. z saldem na dzień [...] na kwotę [...] zł, - dwa zaświadczenia, z których wynika, że B. i M. K. są zakwaterowane od dnia [...] w Domu Studenta, zaś opłata miesięczna z tego tytułu wynosi łącznie [...] zł, - paragony potwierdzające zakup biletu, artykułów spożywczych, odzieży itp. na łączną kwotę [...] zł, - decyzję z dnia [...] r. przyznającą skarżącemu pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w kwocie [...] zł, - decyzję z dnia [...] przyznająca skarżącemu płatność na rok [...] w wysokości [...] zł, - fakturę VAT z [...] r. nr [...] na naprawę samochodu na kwotę [...] zł, - dowód wpłaty opłaty za wywóz odpadów i zobowiązania pieniężnego z dnia [...] w wysokości [...] i [...] zł, - fakturę VAT z [...] r. nr [...] na wywóz nieczystości płynnych na kwotę [...] zł, - rachunek za energię elektryczną z [...] r. na kwotę [...] zł, - wezwanie do zapłaty z [...] r. należności za energię elektryczną w kwocie [...] zł, - rachunek z [...] r. na zakup węgla w wysokości [...] zł, - potwierdzenie dokonania opłaty na kwotę [...] i [...] zł, - wyciąg z rachunku bankowego A. i B. K. z zestawieniem transakcji w okresie od [...] do [...] r. z saldem końcowym na dzień [...] r. w wysokości [...] zł. Wraz z ww. dokumentami skarżący przedłożyli pismo z dnia [...] r., w którym oświadczyli, że córka K. pobiera korepetycje z [...] - 2 godz. tygodniowo po [...] zł każda. Córki: M. i B. pobierają korepetycje z [...] — 1 godz. tygodniowo po [...] zł każda. Skarżący kupuje miesięcznie jedną butlę gazową za kwotę [...] zł. Ma własną studnię z pompą, za której naprawę płaci rocznie [...] zł. W sezonie grzewczym zużywa [...] węgla na miesiąc. Z kolei, skarżąca zakupuje leki w kwocie [...] zł miesięcznie. Z załączonego do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego skarżących na dzień [...] r. saldo końcowe wynosiło [...] zł. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r., Sąd odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie całkowitym. Analiza przedłożonych dokumentów i oświadczeń dotyczących wydatków ponoszonych co miesiąc przez skarżących, doprowadziła Sąd do wniosku, że sytuacja finansowa skarżących nie jest aż tak trudna, jak usiłują wykazać. Dokonanie porównania dochodów i wydatków za [...] r., wskazywało, że wydatki poniesione przez skarżących w tym miesiącu przewyższają deklarowane dochody. Ponadto, jak wynika z załączonego do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego skarżących na dzień [...] r., saldo końcowe wynosiło [...] zł. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1170/13 oddalił zażalenie skarżących na ww. postanowienie Sądu pierwszej instancji wydane w przedmiocie prawa pomocy. Następnie wyrokiem z dnia 22 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. K. i B. K. na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. W dniu 4 sierpnia 2014 r. skarżący wystąpili ze skargą kasacyjną od ww. wyroku, sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez złożenie przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu PPF, A. K. nie odpowiedziała. Powyższe skutkowało wydaniem przez Sąd zarządzenia z dnia 2 października 2014 r. o pozostawieniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Skarżący B. K., wezwanie do uzupełnienia braków formalnych kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie go na wypełnionym formularzu PPF, otrzymał w dniu [...] r. W dniu 18 września 2014 r., B. K. nadał w urzędzie pocztowym wypełniony własnoręcznie formularz PPF, którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego wniosku, skarżący podał, że posiada [...] hektarów ziemi oraz dom o powierzchni [...] m2. We wspólnym gospodarstwie domowym, oprócz skarżącego pozostaje jego żona ([...]), [...]. Skarżący podał, że miesięczny dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, wyniósł [...] zł po przeliczeniu na osobę w rodzinie. Zarządzeniem z dnia 2 października 2014 r., Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez wskazanie i udokumentowanie materiałami źródłowymi, iż nastąpiła zmiana w sytuacji majątkowej, w dochodach lub stanie rodzinnym skarżącego, w stosunku do przedstawionej w uprzednio złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy i wynikającej z dokumentów źródłowych wówczas złożonych, pod rygorem uznania, że nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca zmianę postanowienia Sądu z dnia 13 listopada 2013 r. w przedmiocie prawa pomocy. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącemu w dniu 8 października 2014 r. Skarżący dotychczas nie udzielił odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2013 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wnosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z przepisu tego wynika, że prawo pomocy może być przyznane na każdym etapie postępowania i nie ogranicza prawa strony do jednokrotnego wystąpienia z takim wnioskiem. Ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie może być spowodowane szczególną zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek (por. postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt II GZ 302/12, opubl. w Lex nr 1282294). Z kolei z art. 252 § 2 P.p.s.a., wynika wymóg złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Brak w tym zakresie podlega usunięciu w terminie 7-dniowym, określonym w art. 49 § 1 P.p.s.a., pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jak wynika z akt sprawy, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy ujętego w skardze kasacyjnej, B. K. otrzymał w dniu 26 sierpnia 2014 r. (k. 191 akt), natomiast odpowiedzi na powyższe (w postaci złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF), skarżący udzielił dopiero w dniu 18 września 2014 r. Niemniej jednak kierując się zasadą ekonomiki procesowej oraz możliwością wielokrotnego występowania przez stronę z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który nie został wcześniej uwzględniony, Sąd przystąpił do oceny zasadności wniosku skarżącego kierując się danymi, jakie skarżący przedstawił na urzędowym formularzu PPF. Aktualnie B. K. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Należy mieć na względzie, iż w niniejszej sprawie Sąd postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r. odmówił, uwzględnienia wniosku skarżącego i jego małżonki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, uznając, że wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają przesłanki do przyznania tego rodzaju zwolnienia. W takiej sytuacji aktualny wniosek B. K. złożony w zakresie całkowitym, w części w jakiej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych powinien być rozpatrywany, jako żądanie zmiany postanowienia Sądu z dnia 13 listopada 2013 r., w granicach w jakich to orzeczenie odnosiło się do skarżącego. Zgodnie bowiem z treścią art. 165 P.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niekończących postępowania w sprawie zaliczane są postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Jak zostało już wyżej zaakcentowane, kwestią podstawową wymagającą przesądzenia w przypadku złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji istnienia prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie, będzie ustalenie, czy nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę wydanego wcześniej w sprawie postanowienia. W literaturze i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który należy w pełni podzielić, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; postanowienie NSA z dnia 18 października 2011r., sygn. akt II GZ 460/11 opublikowane w bazie orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl). W interesie skarżącego leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Skarżący składając kolejny raz wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych ograniczył się do podania informacji o ilości osób pozostających na jego utrzymaniu, wysokości miesięcznego dochodu przypadającego na utrzymanie rodziny oraz posiadania domu jednorodzinnego o powierzchni [...] m2. Brak było natomiast jakichkolwiek informacji szczegółowych wskazujących aktualną sytuację finansową członków gospodarstwa domowego skarżącego w tym wysokości ponoszonych przez nich wydatków na konieczne utrzymanie, stanu środków na rachunkach bankowych członków rodziny czy wysokości wsparcia jakie skarżący otrzymał w związku z prowadzoną działalnością rolniczą oraz innych informacji, które przedstawił składając pierwszy raz wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W celu umożliwienia stronie należytego uzasadnienia i udokumentowania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 2 października 2014 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia swojego oświadczenia, pod rygorem uznania, iż nie nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniających zmianę postanowienia odmawiającego przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący na wezwanie sądowe nie odpowiedział. Jeżeli strona uchyliła się od przedstawienia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, do dostarczenia których została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. B. K. uchylając się od obowiązku przedstawienia pełnej sytuacji ekonomicznej swojej i rodziny, w istocie uniemożliwił Sądowi sprawdzenie, czy stała się ona aktualnie na tyle trudna, iż uzasadniałaby zmianę postanowienia o odmowie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto, analizując treść złożonego obecnie wniosku o prawo pomocy trudno doszukać się w nim nowych okoliczności przemawiających za zmianą wydanego wcześniej rozstrzygnięcia. Z tego też powodu przy ocenie niniejszego, drugiego już w przedmiotowej sprawie wniosku o prawo pomocy, nie straciły na aktualności rozważania odnośnie sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy zawarte w poprzednim, prawomocnym już postanowieniu z dnia 13 listopada 2013 r. Brak jest również podstaw do uznania zasadności wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. ustanowienia radcy prawnego. Biorąc pod uwagę, iż aktualnie dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych B. K. i jego rodziny nie są znane i to z przyczyn zależnych od wnioskodawcy, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, zasadności twierdzeń o niemożności pokrycia przezeń kosztów w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Reasumując Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania sądowego. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 165 w związku z art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.