II SA/Sz 449/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...]r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] Starosta działając na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami, skierował A. B. na badania psychologiczne przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał, że powyższe rozstrzygnięcie wydał z uwagi na wniosek organu kontroli ruchu drogowego, o którym mowa w art. 99 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Nadto z wniosku Komendanta Powiatowego Policji wynika, iż na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu powinien być kierowany także uczestnik, który w wypadku był osobą poszkodowaną. W odwołaniu od decyzji organu I instancji A. B. wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o kierujących pojazdami. Odwołujący się wyjaśnił, że w wypadku drogowym, któremu uległ w dniu [...] był osobą poszkodowaną. Po przytoczeniu treści art. 99 ust.1 pkt 3 lit. b oraz lit. d ustawy o kierujących pojazdami, A. B. wyjaśnił, że ani nie przekroczył dopuszczalnej liczby punktów karnych, ani w wypadku nie było żadnej innej osoby, wobec której mógłby być pociągnięty do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Ponadto, na badania z zakresu psychologii transportu kierowani mogą być wyłącznie kierowcy zawodowi, którzy posługują się samochodami o masie powyżej tony oraz osoby prowadzące samochód w celach służbowych. Odwołujący się wskazał, że jest osobą bezrobotną i nie stać go na odpłatne badania z zakresu psychologii transportu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d oraz ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami, po rozpatrzeniu odwołania A. B., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o kierujących pojazdami, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badania psychologiczne, jeżeli kierował pojazdem, który uczestniczył w wypadku drogowym, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć lub doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 lub 157 § 1 Kodeksu karnego. W myśl natomiast przepisu art. 99 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, decyzję o której mowa starosta wydaje na wniosek organu kontroli ruchu drogowego lub dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego. Skoro więc do Starosty wpłynął wniosek Komendanta Powiatowego Policji, z którego wynika, że kierujący pojazdem A.B. (pojazd nr rej. [...]) uczestniczył w wypadku drogowym w dniu [...], a w sprawie prowadzone było dochodzenie pod nadzorem Prokuratury Rejonowej, to spełnione zostały przesłanki z art. 99 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 82 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami. Organ odwoławczy wyjaśnił, że starosta w przypadku otrzymania wniosku o którym mowa w art. 99 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, ma obowiązek wydania decyzji o skierowaniu na badania psychologiczne i nie jest uprawniony do badania, czy w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 156 § 1 lub 157 § 1 Kodeksu karnego. W ocenie organu odwoławczego, adresatem takiej decyzji jest kierujący pojazdem, który uczestniczył w wypadku drogowym, o którym mowa art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d, a więc bez wyłączenia osób poszkodowanych w tym wypadku. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium zauważyło, że żaden z przepisów prawa regulujących powyższe zdarzenie nie wskazuje, iż badania psychologiczne dotyczą wyłącznie kierowców zawodowych. Nadto z mocy przepisu art. 83 ust. 2 ustawy, powyższe badania są odpłatne. Powyższą decyzję Kolegium, A. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając jej rażące naruszenie art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o kierujących pojazdami oraz rażące naruszenie przez Kolegium i Starostę art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, co w niniejszej sprawie nie zostało zachowane. W skardze A.B. powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji Starosty wskazując nadto, iż Kolegium błędnie i bardzo wybiórczo interpretuje przepis art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. b oraz lit. d. Przepis ten bowiem nie ma zastosowania w jego przypadku, gdyż jest jedyną osobą poszkodowaną w wypadku. Błąd Komendanta Powiatowego Policji nie może w tej kwestii stanowić legalnego usprawiedliwienia działań innych organów państwowych. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania sądu, zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Materialnoprawną podstawę decyzji organu I instancji stanowił przepis art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151 ze. zm.) zwanej dalej "ustawą". Wprawdzie organ ten w podstawie prawnej swojej decyzji powołał tylko art. 99 ust. 1 pkt 3, a organ odwoławczy art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d, uznać to trzeba za omyłkę pisarską, która nie miała wpływu na wynik sprawy, gdyż z uzasadnień tych decyzji wyraźnie wynika, że podstawę prawną ich wydania stanowił art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu, obowiązującą na dzień wydania zaskarżonej decyzji, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli kierowała pojazdem, który uczestniczył w wypadku drogowym, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć lub doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Z analizy powyższego unormowania wynika, na co wyraźnie wskazuje zwrot "jeżeli", że w przepisie tym określone zostały podmiotowe i przedmiotowe przesłanki, od spełnienia których zależy wydanie przez starostę decyzji o skierowaniu na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu. Przesłanką podmiotową jest wskazanie adresata decyzji, którym może być tylko kierowca kierujący pojazdem, który uczestniczył w wypadku drogowym. Przy czym należy pamiętać, że zgodnie z art. 2 pkt 21 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, kierowca to osoba uprawniona do kierowania pojazdem silnikowym lub motorowerem. Natomiast przesłanki przedmiotowe to po pierwsze, uczestniczenie w wypadku drogowym, a po drugie, następstwo tego wypadku w postaci śmierci innej osoby lub doznanie obrażeń przez inną osobę, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Dopiero łączne spełnienie zarówno przesłanki podmiotowej jak i przesłanek przedmiotowych z art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy, upoważnia właściwy organ do wydania decyzji nakładającej określony w nim obowiązek. Kontrolując zgromadzony przez organy materiał dowodowy w sprawie, stwierdzić należy, iż organy nie poczyniły właściwie żadnych ustaleń w zakresie wskazanych wyżej przesłanek. Brak jest jakiegokolwiek dokumentu urzędowego, z którego wynikałoby czy skarżący w ogóle posiada uprawnienia do kierowania pojazdami oraz czy uczestniczył w wypadku drogowym. Fakt uczestniczenia w wypadku drogowym wynika bowiem tylko z twierdzeń A. B. zawartych w odwołaniu jak i w skardze. Sam wniosek Komendanta Powiatowego Policji nie jest wystarczającym dowodem w sprawie, gdyż nie wynikają z niego, istotne w niniejszej sprawie okoliczności wypadku, w którym uczestniczył skarżący. Brak jest bowiem jakichkolwiek ustaleń czy w zaistniałym wypadku, były inne osoby które poniosły śmierć lub doznały obrażenia o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Z przedstawionego przez skarżącego i organy stanu faktycznego sprawy można wysnuć wniosek, iż to skarżący był jedyną osobą uczestniczącą w wypadku drogowym, nie wiadomo natomiast kim jest "inna osoba", która poniosła śmierć lub obrażenia w jego następstwie. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy nie można być jednocześnie "kierującym" i "inną osobą". Zaznaczyć należy, że starosta w żadnym razie nie jest związany wnioskiem organu kontroli ruchu drogowego w kwestii wydania decyzji zgodnej z żądaniem takiego wniosku. Jak już wyjaśniono wyżej, przesłanki warunkujące wydanie decyzji o skierowaniu kierowcy na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu, odrębnie określa art. 99 ust. 1 ustawy. Przepis art. 99 ust. 2 pkt 2 ustawy stanowi tylko, iż starosta wydaje decyzję administracyjną, o której mowa w ust. 1 na wniosek organu kontroli ruchu drogowego i dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego - w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 i pkt 3 lit. b i d. Oznacza to nic innego jak to, że starosta ma obowiązek wszcząć postępowanie na wniosek organów wskazanych w tym przepisie i na tej czynności procesowej związanie organu się kończy. Od momentu wszczęcia postępowania organ jest obowiązany prowadzić je zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Dopiero właściwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające oraz wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, winno stanowić podstawę podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Przypomnieć trzeba, iż zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 K.p.a., który stanowi, że organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek zebrania materiału dowodowego obciąża zarówno organ I instancji jak też organ odwoławczy. Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 K.p.a.). W kontrolowanej sprawie, organy orzekły z naruszeniem przytoczonych wyżej przepisów prawidłowej procedury administracyjnej, bowiem nie poczyniły żadnych ustaleń, a decyzję oparły jedynie na wniosku Komendanta Powiatowego Policji. Odnosząc się do stanowiska Kolegium, iż norma prawna z art. 99 ust. 1 w pkt 3 lit. d ustawy nie wyłącza osób poszkodowanych w wypadku od obowiązku skierowania na badania psychologiczne nadmienić trzeba, że nawet przy uwzględnieniu tej wykładni nie jest możliwe logiczne wykazanie, że kierujący pojazdem uczestniczącym w wypadku drogowym, który jednocześnie jest jedynym pokrzywdzonym w następstwie tego wypadku równocześnie mieści się w zakresie pojęcia : "inna osoba" użytego w tym przepisie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rzeczą organu I instancji będzie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy w sprawie zaistniały omówione wyżej przesłanki podmiotowe i przedmiotowe do skierowania A. B. na badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu, a następnie wydanie odpowiedniego rozstrzygnięcia w sprawie. Reasumując, skoro zaskarżona decyzja została podjęta mimo niewyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i zasadniczych brakach w materiale dowodowym sprawy, tym samym naruszone zostały przepisy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o kierujących pojazdami. Kolegium zaś, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji naruszyło także art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 152 powołanej ustawy.