II SA/Sz 451/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia p o s t a n a w i a: 1/ zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, 2/ ustanowić radcę prawnego. S. B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisane w sentencji postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. orzekające o nałożeniu na skarżącą grzywny w celu przymuszenia w wysokości [...] zł z powodu uchylania się przez zobowiązaną od wykonania obowiązku określonego w decyzji PINB z dnia [...] r., [...]. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od złożonej skargi, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, załączając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, wydruk z konta bankowego potwierdzający wpływ świadczenia ZUS w wysokości [...] zł, oraz pobranie z tytułu odsetek [...] zł, orzeczenie o ustaleniu skarżącej znacznego stopnia niepełnosprawności, zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne, fakturę Orange na kwotę [...] zł, fakturę za gaz za jeden miesiąc na kwotę [...] zł, fakturę za prąd na kwotę [...] zł, fakturę za wodę i ścieki na kwotę [...] zł. Mając na uwadze ustawowy obowiązek złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, wezwaniem z dnia 13 czerwca 2016 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni, braków formalnych wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF załączonym do wezwania. W przewidzianym terminie skarżąca wykonała zobowiązanie i nadesłała wypełniony formularz PPF w którym wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Opłaty za media – prąd, gaz, c.w. i o.c., usługi telekomunikacyjne, wodę, odpady wynoszą ok. [...] zł. Kapitalizacja odsetek od zobowiązania debetowego związanego ze śmiercią męża w niewyjaśnionych okolicznościach w A. miesięcznie wynosi ok. [...] zł. Koszty zakupu leków z powodu skutków ubocznych leczenia nowotworu złośliwego to ok. [...] zł. Po dokonaniu opisanych wydatków pozostałe środki wystarczają jedynie na zakup żywności i nie zawsze już na zakup najpotrzebniejszych rzeczy codziennego użytku. Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada dom w zabudowie szeregowej o powierzchni [...] m2, niedokończoną budowę o powierzchni [...] m2 obciążoną hipoteką w wysokości [...] tys. zł, nie dysponuje żadnymi oszczędnościami ani przedmiotami wartościowymi o wartości powyżej [...] tys. zł. Miesięczny dochód skarżącej wynosi[...] zł i składa się na niego świadczenie ZUS w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Dodatkowo strona wskazała, że debet w rachunku bankowym wynikły ze śmierci męża wynosi minus [...] zł, natomiast obowiązanie z tytułu umowy pożyczki na rzecz ARiMR – [...] zł. Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r.0(sygn. akt FZ 478/04), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. Oceniając sytuację rodzinną i materialną skarżącej, referendarz sądowy uznał, że w obecnej sytuacji osobistej i finansowej, zarówno uiszczenie kosztów sądowych związanych z zawisłym postępowaniem sądowym w sprawie, jak i poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika procesowego, stanowi dla niej nadmierne obciążenie, ponieważ wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Niewątpliwie bowiem S. B. znajduje się w trudnej sytuacji. Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, miesięcznie dysponuje kwotą w wysokości [...] zł, a jej miesięczne niezbędne wydatki (bez kosztów wyżywienia) kształtują się na poziomie ok. [...] zł ( gaz –[...] zł, prąd – [...] zł, woda – [...] zł, leki – [...] zł). Ponadto skarżąca spłaca zobowiązania wynikłe z niewyjaśnionej śmierci męża poza granicami kraju. Mając zatem na względzie wskazane informacje odnośnie sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącej należało uznać, że zapłata kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika przekracza jej możliwości finansowe, a tym samym zaistniały przesłanki do przyznania S. B. prawa pomocy na podstawie art. 245 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.