II SA/Sz 456/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Protokolant Krzysztof Chudy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2006r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia przedemerytalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] nr [...], II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Starosta decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie At. 150b ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zmianami), orzekł o utracie przez E. M. prawa do świadczenia przedemerytalnego z dniem [...] r., przyznanego uprzednio przez ten organ decyzją z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że E. M. od dnia [...] r. otrzymywała świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego z powodu całkowitej niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, prawo do otrzymywania świadczenia przedemerytalnego ustaje z dniem, w którym osoba uprawniona przestała spełniać warunki określone w tym przepisie. Organ podał nadto, ze warunki utraty świadczenia reguluje art. 37 n ust. 1 powołanej wyżej ustawy, który w niniejszej sprawie znalazł zastosowanie. W odwołaniu od decyzji organu I instancji E. M. domagała się przywrócenia jej prawa do świadczenia przedemerytalnego. Zarzuciła, że świadczenia pozbawiono ja bezpodstawnie, albowiem jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, a orzeczenie w tej sprawie zostało wydane na czas określony. Odwołująca się wskazała również na opinię psychologa z dnia [...] r., zgodnie z którą zaliczono ją do umiarkowanego stopnia upośledzenia umysłowego. Wojewoda decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 150b ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zmianami) w związku z art. 37n ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zmianami) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 150b ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którym prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje za okres od dnia spełnienia warunków do jego nabycia, nie wcześniej jednak niż od dnia 1 stycznia 2002 r. Art. 37 n ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, którego treść organ odwoławczy również przywołał w decyzji stanowił natomiast, że prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje z dniem, w którym osoba uprawniona przestała spełniać warunki, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, tj. nabycia na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej zasiłku stałego. Na podstawie zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. Wojewoda stwierdził, że E. M. od dnia [...] r. do dnia [...] r. korzystała ze świadczeń pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i fakt ten nie pozostał bez wpływu na prawo odwołującej się do świadczenia przedemerytalnego. W tych okolicznościach sprawy, skoro E. M. przestała spełniać wymogi do otrzymywania świadczenia przedemerytalnego, to w oparciu o treść art. 37 n ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu należało wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie ustania prawa tego świadczenia z dniem otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. E. M. wniosła skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie domagając się ponownego rozpatrzenia jej sprawy. Skarżąca podniosła, iż od [...] r. była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Usiłowała znaleźć pracę, jednakże ze względu na wiek i stan zdrowia poszukiwania te okazały się bezskuteczne. Ze względu na trudną sytuację finansową zwróciła się o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej, jednakże otrzymanie świadczenia w postaci zasiłku stałego wiązało się z utratą statusu osoby bezrobotnej. E. M. wskazała również, że w wymaganym przez ustawę okresie miała [...] lat i legitymowała się [...] - letnim stażem pracy w przedsiębiorstwie gospodarki rolnej. Wyraziła również przekonanie, że okresie od [...] r. do [...]r. była przez pewien okres zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej według kryterium zgodności z prawem. Oznacza to między innymi, że sąd kontrolując zaskarżoną decyzję bada, czy decyzja ta jest zgodna z przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz czy w toku postępowania nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy procedury administracyjnej. W przypadku ustalenia, że decyzja obarczona jest istotnymi wadami prawnymi sąd - w zależności od ustalonego rodzaju i stopnia naruszenia - decyzję taką uchyla lub stwierdza jej nieważność. Należy również dodać, że sądy administracyjne działając na podstawie kompetencji przyznanych przepisami ustrojowymi, nie mają możliwości prawnych przyznania stronom świadczeń, nawet jeśli wniosek o ich przyznanie zawiera skarga. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej "P.p.s.a." - Sąd nie jest związany ani zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze, ani powołaną w niej podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Materialnopawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 150 b ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zmianami) w związku z art. 37n ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zmianami). W oparciu o tak ustaloną podstawę prawną organ administracji publicznej uznał, że do orzekania o utracie przyznanego decyzją administracyjną świadczenia przedemerytalnego ma wprost zastosowane art. 37n ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, a upoważnienie do zastosowania tego przepisu wynika z art. 150b ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przepisy dotyczące przyznania pracownikom byłych przedsiębiorstw gospodarstw rolnych świadczeń przedemerytalnych na podstawie art. 150 b ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy odwołują się wyłącznie do art. 37k ust. 9 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jako materialnoprawnej podstawy przyznania świadczenia osobie, która złożyła odpowiedni wniosek w terminie zakreślonym ustawą. Jakkolwiek art. 150b ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy odwołuje się do unormowań zawartych w art. 150a ust. 5-9, to jednak przepisy te w żadnej mierze nie upoważniają organów administracji publicznej, orzekających w sprawach zasiłków przedemerytalnych, do stosowania wszystkich przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym przed formalnym derogowaniem tego aktu prawnego. Przepis art. 150a ust. 9 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, który ma również zastosowanie do świadczeń przedemerytalnych przysługującym pracownikom byłych przedsiębiorstw gospodarki rolnej na podstawie art. 150b ust. 3 tej ustawy, odwołuje się do zasad i trybu wypłaty świadczeń obowiązujących urzędy pracy w okresie do dnia 31 lipca 2004 r. Zasad i trybu wypłaty świadczeń wskazanych w tym przepisie nie należy jednak utożsamiać z orzekaniem w przedmiocie prawa do świadczeń, o którym stanowił w okresie obowiązywania art. 37n ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, albowiem prawo do świadczeń oraz zasady i tryb ich wypłaty nie są pojęciami tożsamymi. Powyższe oznacza, że organy obu instancji bez usprawiedliwionych podstaw zastosowały w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania tryb orzekania o utracie prawa świadczenia na podstawie nie obowiązujących już przepisów. Skoro organ stwierdził, że w czasie pobierania przez skarżącą świadczenia przedemerytalnego wyszły na jaw okoliczności wskazujące na konieczność dokonania weryfikacji tego prawa, winien był uczynić to poprzez uruchomienie trybu nadzwyczajnego, czyli wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej. Wydanie decyzji w oparciu o nieobowiązujące przepisy czyni tę decyzję zarówno pod względem formalnym jak i materialnoprawnym wadliwą. W literaturze istnieje utrwalony pogląd, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową mającą "na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Konieczność istnienia tego rodzaju instytucji proceduralnej powstaje na tle potrzeby rozwiązania takich sytuacji, kiedy po wydaniu decyzji ostatecznej ujawniła się wadliwość postępowania, na którym oparto ostateczne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej albo, gdy powstały później okoliczności, które pozbawiają znaczenia przesłanki, na jakich oparto rozstrzygnięcie sprawy. W tych warunkach decyzje rozstrzygające ostatecznie sprawę administracyjną stają się wadliwe, jednakże charakterystyczną cechą ich wadliwości jest to, że nie tkwi ona wyłącznie w decyzji jako takiej(...),inaczej mówiąc decyzja jest wadliwa ze względu na ujawnienie lub powstanie określonych faktów" (por. W. Dawidowicz, Postępowanie administracyjne..., s. 242). W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że sprawa będąca przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, ze względu na ujawnienie nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, lecz nie znanych organowi, który orzekał w przedmiocie przyznania świadczenia przedemerytalnego, powinna zostać ponownie rozpatrzona przez właściwe w sprawie organy administracji publicznej w odpowiednim trybie. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu od dnia wydania wyroku do jego uprawomocnienia.