II SA/Sz 468/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [....] w przedmiocie przywrócenia do służby oddala skargę. Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 104 § 1, art. 127 § 3 oraz art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. w Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej: K.p.a. po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy swą decyzję nr [...] r. odmawiającą przywrócenia R. L. do służby w Izbie Celnej. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskazano, iż Dyrektor Izby Celnej ww. decyzją nr [...] odmówił przywrócenia R. L. do służby w Izbie Celnej wskazując, iż zgodnie z art. 109 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r., o Służbie Celnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1404), w przypadku prawomocnego uniewinnienia funkcjonariusza, na jego wniosek przywraca się do służby na poprzednich warunkach. Zgodnie jednak z art. 109 ust. 2 ww. ustawy funkcjonariusz powinien zgłosić się do służby w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku. W związku z tym, że przedłożone przez R. L. orzeczenie Sądu Okręgowego stało się prawomocne w dniu [...] r., a gotowość do pełnienia służby zgłosił on w dniu [...] r., tj. po upływie 28 dni, stwierdzono brak podstaw prawnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie do służby. W złożonym przez pełnomocnika R. L. adw. S. P. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazano, że stosunek pracy z R. L. został rozwiązany z dniem [...] r., tj. pod rządami ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (t.j. w Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.). Przepisy wskazanej ustawy nie przewidywały 7 dniowego terminu do złożenia przez zainteresowaną osobę, wniosku o przywrócenie do służby na poprzednich warunkach, który to obowiązek został wprowadzony art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Stosunek służbowy funkcjonariusza celnego jest stosunkiem administracyjno-prawnym, wobec czego działając w zaufaniu do organu R. L. miał prawo przypuszczać, że w przypadku zmiany przepisów prawnych, w oparciu o art. 9 K.p.a. zostanie mu udzielone stosowne wyjaśnienie lub wskazówka w kwestii możliwości dalszego postępowania. Po wejściu w życie ustawy o Służbie Celnej z dnia 27 sierpnia 2009 r. R. L. nie został powiadomiony o zmianie przepisów i wprowadzeniu regulacji nakładającej na osobę, w odniesieniu do której wydany został wyrok uniewinniąjący, konieczności złożenia wniosku o przywrócenie do służby w terminie 7 dni od wydania przez sąd prawomocnego wyroku. Poprzednio obowiązująca ustawa w art. 28 przewidywała, że w razie korzystnego zakończenia postępowania karnego, kierownik urzędu proponował pełnienie służby na poprzednich warunkach. Rozpoznając ponownie sprawę Dyrektor Izby Celnej stwierdził, iż stosunek pracy z R. L. został rozwiązany z dniem [...] r. Podstawę prawną powziętej przez Dyrektora Izby Celnej czynności stanowił art. 91 ust. 5 i 6 pkt 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.). Zgodnie art. 91 ust. 2, ust. 5 i ust. 6 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusze celni zatrudnieni w administracji celnej, w terminie dziewięciu miesięcy winni otrzymać propozycję pełnienia służby, z zastrzeżeniem ust. 5. Postanowieniem ust. 5 ustanowiono, że przedmiotowe propozycje pełnienia służby nie były przedkładane osobom, które nie spełniały warunków określonych w art. 2 ww. ustawy z dnia 24 lipca 1999 r., zgodnie z którym w Służbie Celnej może pełnić służbę osoba, która jest obywatelem polskim, korzysta z pełni praw publicznych, nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie, ma co najmniej średnie wykształcenie, cieszy się nieposzlakowaną opinią oraz posiada stan zdrowia pozwalający na pełnienie służby na określonym stanowisku. R. L. złożył wniosek o przywrócenie do służby w Izbie Celnej w dniu [...] r. wskazując, iż postępowanie karne wobec niego zostało zakończone wyrokiem z dnia [...] r. Sądu Okręgowego IV Wydziale Karnym Odwoławczym, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, uznający go za niewinnego od popełnienia przestępstwa (sygn. akt. [...]). Zgodnie z art. 109 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, w przypadku prawomocnego uniewinnienia funkcjonariusza, na jego wniosek, przywraca się go do służby na poprzednich warunkach. W związku z wyżej wskazaną okolicznością, funkcjonariusz powinien zgłosić się do służby w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku (art. 109 ust. 2 ww. ustawy o Służbie Celnej). Do zrealizowania postanowień wyżej powołanego przepisu muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki, tj. złożenie wniosku o przywrócenie do służby oraz zgłoszenie gotowości do służby w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku. Przedłożone przez stronę orzeczenie Sądu Okręgowego stało się prawomocne w dniu 28 października 2013 r. natomiast gotowość do pełnienia służby R. L. zgłosił we wniosku do Dyrektora Izby Celnej, w dniu 25 listopada 2013 r., tj. po upływie 28 dni. Odnosząc się do zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w zakresie informowania o zmianach przepisów prawnych, organ wskazał, iż w powyższym zakresie brak jest regulacji prawnych, na podstawie których kierownik urzędu byłby zobligowany do informowania osób zwolnionych ze służby, w stosunku do których prowadzone było postępowanie karne, o zmianach przepisów prawnych. Wskazany przez stronę art. 9 ww. ustawy Kodeks postępowania administracyjnego stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Wskazany przepis nakłada obowiązek na organy administracji publicznej do informowania stron i innych osób uczestniczących w postępowaniu administracyjnym, m. in. o zmianach prawnych, jednak tylko w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Do czasu złożenia wniosku o przywrócenie do służby, tj. do dnia 25 listopada 2013 r. nie było prowadzone jakiekolwiek postępowanie administracyjne, zatem R. L. nie był stroną postępowania, którą organ administracji publicznej byłby zobowiązany informować o zmieniających się przepisach. W odniesieniu do argumentacji, iż skarżący nie wiedział o istnieniu 7 dniowego terminu (licząc od dnia uprawomocnienia się wyroku) na złożenie wniosku o przywrócenie do służby oraz zgłoszenie gotowości do służby organ wskazał, że zgodnie z jedną z podstawowych zasad prawa ignorantia iuris nocet, nie można zasłaniać się nieznajomością normy prawnej, co oznacza, iż nikt nie może szukać usprawiedliwienia w nieznajomości prawa. Dla poprawnego stosowania tej zasady akty prawne publikowane są powszechnie w sposób umożliwiający każdemu zapoznanie się z nimi. Ponadto Dyrektor Izby Celnej wskazał, że rozwiązanie z R. L. stosunku pracy z dniem [...] r. nastąpiło na podstawie art. 91 ust. 5 i 6 pkt 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, w związku z nieotrzymaniem propozycji pełnienia służby, o której mową w art. 91 ust. 2 ww. ustawy o Służbie Celnej, wobec niespełnienia warunków określonych w art. 2 wyżej powołanej ustawy. W niniejszym stanie faktycznym kryterium uniemożliwiającym dalsze pełnienie służby przez R. L. była utrata przymiotu nieposzlakowanej opinii. Natomiast w art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej enumeratywnie zostały wymienione okoliczności, których spełnienie powoduje przywrócenie do służby, tj.: - umorzenie postępowania karnego lub postępowania karnego skarbowego ze względu na okoliczności wymienione w art. 17 § 1 pkt 1,2 i 6 kodeksu postępowania karnego, - uniewinnienia, - uchylenia prawomocnego wyroku skazującego. Żadna z powyższych przesłanek nie ma zastosowania do stanu faktycznego w niniejszej sprawie, tym samym niemożliwe jest zastosowanie przywrócenia do służby w związku z uniewinnieniem, o którym mowa w art. 109 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącego zaskarżył je skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając mu naruszenie art. 9 K.p.a. w zw. z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej poprzez zaniechanie należytego i wyczerpującego poinformowania skarżącego o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków oraz zaniechanie udzielenia skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, co doprowadziło do uchybienia przez skarżącego terminowi, o którym mowa w art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej i wydania decyzji odmawiającej przywrócenia skarżącego do służby. Mając na uwadze powyższy zarzut pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W skardze zostały przytoczone zarzuty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem pełnomocnika R. L. zaskarżona decyzja nie jest trafna, albowiem przepisy ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, pod rządami której został rozwiązany stosunek służbowy R. L. z dniem [...] r. nie przewidywały istnienia terminu do złożenia przez zainteresowaną osobę wniosku o przywrócenie do służby na poprzednich warunkach, natomiast art. 28 tej ustawy przewidywał, że to kierownik urzędu, w razie korzystnego zakończenia postępowania karnego, proponował danej osobie pełnienie służby na poprzednich warunkach. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że to organy administracji publicznej czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, zatem Skarżący miał prawo przypuszczać, że zostanie mu udzielone stosowne wyjaśnienie lub wskazówka co do możliwości dalszego postępowania, tym bardziej iż przepisy go dotyczące uległy diametralnym zmianom, albowiem w 2009 r. weszła w życie nowa ustawa o Służbie Celnej. Pełnomocnik podkreślił, iż rozwiązanie stosunku służbowego R. L. nastąpiło w związku ze wszczęciem przeciwko niemu postępowania karnego. Zarówno uprzednia jak i obecna ustawa przewidywała uprawnienie powrotu do pełnienia służby w przypadku korzystnego zakończenia postępowania karnego (uniewinnienia lub umorzenia postępowania). Ponieważ R. L. nie został powiadomiony o zmianie przepisów i konieczności złożenia wniosku o przywrócenie do służby w terminie 7 dni od dnia wydania przez Sąd prawomocnego wyroku, to należy uznać, iż do uchybienia terminowi wskazane mu w art.109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej nie doszło z winy Skarżącego, a wyłącznie z uwagi na zaniechanie organu. W tej sytuacji winien on zostać przywrócony do służby. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonego aktu z obrotu prawnego następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 P.p.s.a.). W świetle powyższych zasad i kryteriów skarga okazała się niezasadna. Skarżący R. L. złożył wniosek o przywrócenie do pracy w charakterze funkcjonariusza celnego w związku z wyrokiem, który zapadł w dniu [...] r. w Sądzie Okręgowym w IV Wydziale Karnym Odwoławczym, uniewinniającym m.in. skarżącego od zarzutu udzielania pomocy innym osobom w uchylaniu się m.in. od uiszczenia cła i innych należności. Dyrektor Izby Celnej odmówił przywrócenia skarżącego do służby, wskazując na złożenie wniosku po upływie 7-dniowego terminu określonego w art. 109 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Organ wskazał nadto, że podstawę rozwiązania z R. L. stosunku pracy stanowił art. 91 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, czyli nieotrzymanie propozycji pełnienia służby w Służbie Celnej. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w przedłożonych przez organ aktach sprawy oraz aktach osobowych skarżącego. Art. 91 ust. 5 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, zwanej dalej "ustawą o Służbie Celnej z 1999 r." stanowił, iż nie otrzyma propozycji pełnienia służby osoba, która nie spełnia warunków określonych w art. 2. Przepis ten stanowi, że w Służbie Celnej może pełnić służbę osoba, która: 1/ jest obywatelem polskim; 2/ korzysta z pełni praw publicznych; 3/ nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie; 4/ ma co najmniej średnie wykształcenie; 5/ cieszy się nieposzlakowaną opinią; 6/ posiada stan zdrowia pozwalający na pełnienie służby na określonym stanowisku. Z treści świadectwa pracy jak i ze znajdującego się w aktach osobowych skarżącego pisma Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r. nie wynika, którego z warunków R. L. nie spełniał na tyle, że nie złożono mu propozycji przekształcenia stosunku pracy w stosunek służby, zaś sam skarżący nie podjął żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia tej kwestii. Nie podważał również legalności rozwiązania z nim stosunku pracy, w tym nie kwestionował przyczyn nie złożenia mu propozycji dalszego zatrudnienia w Służbie Celnej (nie składał wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Głównego Urzędu Ceł), mimo takiej możliwości wskazanej w art. 93 ww. ustawy. Po rozwiązaniu ze skarżącym z dniem [...] r. stosunku pracy, po tej dacie nie nawiązano z nim stosunku służby w Służbie Celnej. Już tylko z tego powodu pozbawione podstaw prawnych było ubieganie się skarżącego o przywrócenie do służby, do której de facto go nie powołano. Wyrok, który zapadł w Sądzie Okręgowym w dniu [...] r. uniewinnił skarżącego od zarzucanych mu czynów w sprawie karnej, jednakże - zdaniem składu orzekającego w tej sprawie - w istocie pozostaje on bez wpływu zarówno na skuteczność rozwiązania ze skarżącym stosunku pracy w roku 2000 na podstawie art. 91 ust. 5 i 6 ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. jak i na późniejsze roszczenia o przywrócenie do służby. Ustawa o Służbie Celnej z 1999 r. przewidywała w art. 61 ust. 2a, na który to przepis powołuje się R. L. w skardze, tryb postępowania dotyczący przywracania do służby funkcjonariuszy celnych, w stosunku do których zapadł prawomocny wyrok uniewinniający, jednakże warunkiem zastosowania tego przepisu było zwolnienie ze służby na podstawie art. 26 pkt 13 tej ustawy, czyli po upływie 12 miesięcy okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych, jeżeli nie ustąpiły przyczyny będące podstawą zawieszenia. W niniejszej sprawie przepis ten jak i pozostałe przepisy ustawy o Służbie Celnej z 1999 r., w tym dotyczące zwalniania funkcjonariusza celnego ze służby, nie miały wobec skarżącego zastosowania wobec nie złożenia mu propozycji zatrudnienia w Służbie Celnej (nie nawiązania stosunku służby). Z analogicznych jak powyższe powodów, do oceny prawnej sytuacji skarżącego nie mają również zastosowania przepisy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 53, poz. 311), skoro zwolnienie skarżącego ze służby nie nastąpiło na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a lub 8 b ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. W ocenie Sądu zatem, to nie brak odpowiednich przepisów intertemporalnych czy nieznajomość przez R. L. przepisów prawa skutkował odmową przyjęcia go do służby. W tej kwestii organ wypowiedział się w roku 2000 nie proponując skarżącemu pełnienia służby w nowej formacji. Ustawa o Służbie Celnej z 1999 r., tworząc jednolitą, umundurowaną Służbę Celną, realizującą zadania polityki celnej państwa, zwłaszcza w zakresie kontroli przestrzegania prawa celnego oraz wymiaru i poboru należności celnych, a także zadania i uprawnienia w zakresie rozpoznawania i wykrywania przestępstw i wykroczeń związanych z przywozem i wywozem towarów oraz ścigania ich sprawców, i wyposażając tę Służbę w uprawnienia operacyjno-rozpoznawcze i kontrolne, zgodnie z przepisami Kodeksu celnego, Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu karnego skarbowego (art.1ust.2 i ust. 2a), przewidziała konieczność oceny przydatności do służby celnej dotychczasowych funkcjonariuszy celnych zatrudnionych w administracji celnej z punktu widzenia posiadanych przez nich kwalifikacji oraz przebiegu i oceny dotychczasowej ich pracy na warunkach i zasadach ustalonych w ustawie (art. 91 ust. 2 zdanie drugie). Od wyników tej oceny uzależniła też złożenie propozycji pełnienia służby, stanowiąc zarazem, że propozycji takiej nie otrzyma osoba, która nie spełnia warunków określonych w art. 2 ustawy. Z art. 91 ust. 6 ustawy wynika przy tym, że z osobami, które nie otrzymają propozycji pełnienia służby, mogą być rozwiązane stosunki pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia (gdy rozwiązanie dotyczy pracownika mianowanego) lub z zachowaniem odpowiedniego okresu wypowiedzenia (gdy rozwiązanie dotyczy pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę). Ustawa o Służbie Celnej wprowadziła zatem rozwiązanie stosunków pracy w szczególny sposób, uzasadnione powołaniem do życia Służby Celnej, składającej się z osób dających gwarancję należytego wykonywania zadań państwa stojących przed tą Służbą, stwierdzające rozwiązanie stosunku pracy na podstawie art. 91 ust.6 ww. ustawy o Służbie Celnej w razie nieprzedstawienia dotychczasowemu pracownikowi administracji celnej propozycji pełnienia służby na stanowisku funkcjonariusza celnego. Okoliczność ta, czyli nieprzedstawienie propozycji dalszej pracy w istocie zamknęła skarżącemu możliwość dalszego zatrudnienia w Służbie Celnej w ramach stosunku służby, zaś prawomocny wyrok uniewinniający, który zapadł po ponad trzynastu latach od rozwiązania w ww. trybie stosunku pracy, w istocie pozostał bez wpływu na możliwość ponownego zatrudnienia skarżącego, albowiem prowadzone postępowanie karne, zakończone tym wyrokiem, nie było formalnie przyczyną jego zwolnienia. Art. 109 ustawy o Służbie Celnej z dnia 27 sierpnia 2009 r. nie ma zatem zastosowania wobec pracowników służby celnej, z którymi stosunek pracy został rozwiązany w trybie art. 91 ust.5 i 6 ustawy o Służbie Celnej z 24 lipca 1999 r. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - oddalił skargę.